Plus Achtergrond

Een jaar onderweg: Halsema vaart haar eigen koers

Halsema biedt troost op de Dam bij een wake na bloedige aanslagen op Sri Lanka. Beeld Daphne Channa Horn

In haar eerste volle jaar als burgemeester laat Femke Halsema zien dat ze het roer graag omgooit. De aanpak van de Wallen, het kraken, de strijd tegen drugscriminelen: alles moet anders.

De vreemdelingenpolitie. Tijdens het wekelijkse ­Gesprek met de Burgemeester op AT5, eind augustus, liet Femke Halsema (53) het woord bijna terloops vallen. Na wéér een kraak­actie van asielactiegroep We Are Here vond de burgemeester het tijd dat de vreemdelingenpolitie gaat hand­haven, zei ze. 

Daar bleef het niet alleen bij, in gesprekken met staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asielzaken) heeft de burgemeester er inmiddels ook op aangedrongen. De mantra in Amsterdam was altijd dat er op illegalen niet gejaagd wordt. Maar uitgerekend burgemeester Femke Halsema, die jarenlang partijleider was van GroenLinks, toont weinig ontzag voor dit soort Mokumse heilige huisjes.

Na de moord op advocaat Derk Wiersum, september dit jaar. Beeld Daphne Channa Horn

Het is niet het enige dossier waarop de burgemeester, anderhalf jaar na de start van haar termijn, voor een andere aanpak kiest. Dat is eerder regel dan uitzondering, bewijst de lange lijst van beleidsveranderingen in het afgelopen jaar. Een kleine greep: ze onderzoekt verplaatsing van de prostitutie op de Wallen, opent de Top 600 voor jonge drugsdealers, wil kraken moeilijker maken, kiest voor toenadering richting het rebelse brandweerkorps en stelt vanaf deze week het grote aantal coffeeshops voor toeristen ter discussie.

Stevig in het zadel

De veranderdrift van Halsema kent ruwweg twee oorzaken. Allereerst was er op het stadhuis nogal wat achterstallig onderhoud toen zij anderhalf jaar geleden aantrad. Het laatste jaar van burgemeester Van der Laan, 2017, stond in het teken van zijn ziekte en de crisis op de afdeling Radicalisering & Polarisatie. Aandacht en ruimte voor nieuw beleid waren er nauwelijks.

Ook 2018 kende weinig nieuws. Bewust, want burgemeester Jozias van Aartsen wilde als waarnemer niet te veel veranderen, en de rest van dat jaar had Halsema nodig om zich in te werken. Sinds begin 2019 zit zij stevig in het zadel en zet zij de dingen naar haar hand. Dossiers die een paar jaar zijn blijven liggen, zoals het coffeeshopbeleid, de harddrugshandel en de prostitutie op de Wallen, krijgen nu weer bestuurlijke aandacht van de burgemeester, met relatief veel veranderingen tot gevolg.

Een tweede verklaring is Halsema’s aandrang om zich van haar verleden als politicus te distantiëren. Zij werd een bekende Nederlander als leider van GroenLinks, en velen zien haar daarom nu nog steeds als boegbeeld van de ‘kneiterlinkse coalitie’, waarin GroenLinks de grootste is. Halsema probeert dit van zich af te schudden, en reageert soms allergisch op betuttelende maatregelen uit de koker van de coalitiepartijen. Bijvoorbeeld toen een raadsmeerderheid een motie aannam om alcohol op het water te verbieden. Snel wees Halsema de maatregel in felle bewoordingen af.

De intocht van de Sint, met de eerste kinderburgemeester, Ilias Admi. Beeld Daphne Channa Horn

Halsema doet haar best om haar elitaire imago van zich af te werpen in de publieke opinie. Naar verluidt vond zij het dan ook een uitstekend idee dat zij de burgemeester zou zijn die Ajax voor het eerst in jaren weer voor een huldiging zou verwelkomen op het Museumplein, ondanks het wangedrag van de supporters eerder dat jaar bij de Arena. Met succes: Ajaxdirecteur Edwin van der Sar vergat op de bewuste middag ten overstaan van 100.000 fans niet te benoemen aan wie zij het feest op het Museumplein te danken hadden.

Het zijn kleine gestes, maar uiteindelijk is Femke Halsema er ook de vrouw niet naar om rustig door te besturen op de ingeslagen weg. In haar hele politieke leven in de oppositie heeft Halsema verandering willen afdwingen en alternatieven aangedragen. Dat zij, nu zij de macht heeft, alles anders wil in Amsterdam, mag dan ook geen verrassing zijn.

Brandweer: toenadering

De vernieuwing van het conservatieve brandweerkorps werd jarenlang met harde hand afgedwongen. Dit jaar besloot Halsema dat het tijd is voor een nieuwe fase, voor toenadering. Ze dwong commandant Leen Schaap, een ijzervreter die door Van der Laan was benoemd, te vertrekken en stelde de buitenstaander Tijs van Lieshout aan met de taak de relaties met de werkvloer te herstellen. De kritiek is dat de vernieuwing tot stilstand komt; als Van Lieshout niet levert, heeft Halsema een probleem.

Straatintimidatie: afwachten

Onder Van der Laan was Amsterdam de eerste stad in Nederland die boetes aankondigde voor het nafluiten en -sissen van vrouwen op straat, maar onder Halsema krijgt de maatregel weinig tot geen prioriteit. Volgens de burgemeester is de handhaving ingewikkeld en de pakkans klein. Rotterdam heeft de hoofdstad inmiddels ruim ingehaald, en is een proef­proces gestart na een klein dozijn boetes voor straatintimidatie te hebben uitgedeeld. Halsema wil dit afwachten voordat zij zelf tot handhaving overgaat.

Top 600: uitbreiding

Hét succesverhaal van de vorige burgemeester – een speciale, persoonsgerichte aanpak voor jonge veelplegers – wordt door Halsema uit­gebreid. Voorheen kwamen er alleen delinquenten in die zich schuldig maakten aan straatroven, overvallen en andere misdaden met een grote impact, Halsema wil dat ook betrapte drugsdealers worden opgenomen in de Top 600. De bestrijding van de drugshandel ziet Halsema als de belangrijkste opdracht van haar burgemeesterschap, die ten koste gaat van oude prioriteiten, zoals de leefbaarheid in de binnenstad.

Prostitutie: debat geopend

Weliswaar handelt Halsema hier op verzoek van de raad, maar de discussie over de vraag of prostitutie nog wel thuis hoort op de Wallen wordt door Halsema enthousiast aangezwengeld. De eerste stap is nu gezet door te gaan onderzoeken of prostitutie buiten de Wallen kan groeien, bijvoorbeeld in prostitutiehotels, waar sekswerkers ook hun onlineklandizie kunnen ontvangen. Dat zou het begin van het einde van het beroemde Red Light District ­kunnen zijn.

Coffeeshops: ter discussie

Toen in 2013 wettelijk geregeld werd dat alleen inwoners toegang krijgen tot een coffeeshop, was Amsterdam fel tegen. Na lang lobbyen kreeg de hoofdstad een uitzonderingspositie, zodat toeristen welkom bleven. Halsema zegt nu dat er wat haar betreft veel te veel coffeeshops zijn in de stad, die vooral bezoekers bedienen. Halsema is de eerste bestuurder die de wenselijkheid van de oer-Amsterdamse wietwinkel ter discussie stelt en onderzoekt hoeveel er nodig zijn voor de lokale markt.

Bij het Homomonument, januari 2019, tegen de ‘Nashvilleverklaring’. Beeld Daphne Channa Horn

Kraken: eerder optreden

Bij AT5 heeft burgemeester Halsema gezegd dat ze wil dat het Openbaar Ministerie sneller optreedt als krakers een (bedrijfs)pand in bezit nemen. In Amsterdam gold lang de vuistregel dat er in de hoofdstad niet ontruimd wordt voor leegstand. Dat houdt Halsema in stand, maar aangezien er nauwelijks nog langdurige leegstand is, moeten pandeigenaren wat Halsema betreft voortvarend in het gelijk gesteld worden, zodat de politie kan optreden. Volgende week presenteert Halsema deze nieuwe procedure.

We Are Here: optreden

We Are Here was sinds 2012 actief in de stad als collectief van migranten die geen identiteits­papieren meer hebben, de ongedocumenteerden. Zij konden geen asielaanvraag doen, maar ook niet terug. Inmiddels zijn de procedures verbeterd en is er opvang beschikbaar voor deze categorie. De huidige groepjes van We Are Here die nog op straat zwerven en kraken, komen grotendeels uit veilige landen en hebben meestal geen recht op een verblijfsvergunning. Daarom is het wat Halsema betreft nu tijd dat de vreemdelingenpolitie gaat optreden en de laatste We Are Here-activisten in detentie plaatst. De burgemeester heeft het kabinet van dit verzoek op de hoogte gesteld.

Halsema in De Balie, geïnterviewd door imam Yassin Elforkani. Beeld Daphne Channa Horn

Drugsdealers: bestrijden

De politie gaat zich onder druk van Halsema weer richten op de bestrijding van drugsdealers en straathandel. Lang was er voornamelijk aandacht voor de criminele kopstukken en het oplossen van liquidaties. Het gebrek aan aandacht voor de lagere bendeleden heeft volgens de burgemeester echter een ontwrichtend effect op wijkniveau, waar drugsdealers zich onaantastbaar wanen. Met drugsgebruikers wil Halsema voorlopig alleen een ‘indringend gesprek’ voeren, op dat vlak verandert er niets.

Ambtelijke top: vernieuwen

Vlak voor de komst van Femke Halsema als burgemeester zijn diverse nieuwe ambtenaren aangesteld op topposities, of herbenoemd, onder wie brandweercommandant Leen Schaap. Het idee was dat de relatief onervaren Halsema bij haar start omringd zou zijn door ervaren krachten. Maar veel van deze benoemingen uit 2017 en 2018, zijn door Halsema weer ongedaan gemaakt. Onder meer de gemeentelijke directeur Veiligheid en de directeur Communicatie moesten het veld ruimen. Het was burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam die Halsema adviseerde om onverzettelijk te zijn, ook in het begin. Ambtenaren dienen zich aan te passen aan hun burgemeester, en niet andersom.

Ajax: verzoening

De Ajaxaanhang heeft zich bepaald niet van z’n beste kant laten zien in seizoen 2018-2019, getuigde de uit de hand gelopen ‘entrada’, waarbij een waterkanon moest worden ingezet om een vuurwerkverbod te handhaven. Dit had forse rellen tot gevolg. Toch besloot Halsema het politieoptreden te laten onderzoeken en was de Ajaxaanhang een paar maanden later welkom op het Museumplein om de kampioenen van de eredivisie te huldigen, na een jarenlange ballingschap op het Arenapark. Halsema weet dat de grootste sceptici van haar burgemeesterschap wekelijks op de tribunes zitten. Hen proberen mild te stemmen lijkt een garantie dat de rest van de stad zal volgen.

Voor de opening van Trans Pride 2018, in het Oosterpark. Beeld Daphne Channa Horn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden