PlusExclusief

Een jaar na de dood van Peter R. de Vries: kunnen we nog loskomen van de narcoterreur?

In de Lange Leidsedwarsstraat ontstond na de moordaanslag op Peter R. de Vries in juli 2021 al snel een bloemenzee. De misdaadverslaggever overleed later in het ziekenhuis. Beeld Ramon van Flymen
In de Lange Leidsedwarsstraat ontstond na de moordaanslag op Peter R. de Vries in juli 2021 al snel een bloemenzee. De misdaadverslaggever overleed later in het ziekenhuis.Beeld Ramon van Flymen

Woensdag een jaar geleden werd Peter R. de Vries neergeschoten, in het hart van Amsterdam. Zijn moord joeg een schokgolf door de samenleving. De tragedie roept de vraag op: kan Nederland nog loskomen van narcoterreur?

Wouter Laumans en Paul Vugts

Sommige gebeurtenissen staan in het collectieve geheugen gegrift. Die momenten waarop de tijd even stil leek te staan, en waarvan iedereen zich herinnert waar hij was toen het nieuws kwam. De moord op Pim Fortuyn. Die op Theo van Gogh. Op 6 juli 2021 kwam daar een gebeurtenis bij. Peter R. de Vries werd neergeschoten in de Lange Leidsedwarsstraat. Anderhalve week later overleed hij, zonder nog bij kennis te zijn geweest.

De schutters werden drie kwartier later opgepakt. Nu, een jaar later, is hun strafzaak bijna afgerond. Op 14 juli maakt de rechtbank bekend welke straffen de vermoede schutter Delano G. (22) en helper Kamil E. (36) krijgen. Het Openbaar Ministerie eiste tegen beiden levenslang.

Naar de opdrachtgever(s) en andere betrokkenen bij de moord loopt nog volop onderzoek. Desalniettemin bestaat weinig twijfel over het motief. Tijdens het formuleren van de strafeisen tegen de twee veronderstelde uitvoerders stelden de officieren van justitie dat het er ‘alle schijn’ van heeft dat Peter R. de Vries zijn rol als vertrouwenspersoon van kroongetuige Nabil B. met de dood moest bekopen.

Nabil B. had de vermoede criminele organisatie van Ridouan Taghi vol in het licht gezet, waarna ook voor de hoofdverdachten in hun grote liquidatiezaak Marengo deze week levenslang is gevorderd.

De aanklagers van Delano G. en Kamil E. vervolgden hun requisitoir: “Tegen deze achtergrond is er in het kader van ieders veiligheid voor gekozen om alle betrokkenen niet met naam en toenaam in het dossier op te nemen.”

Deze zin illustreert de nieuwe werkelijkheid die zijn intrede heeft gedaan, óók in de rechtszaal. Een compleet strafdossier is geanonimiseerd. Dat is ongekend – en uiteraard omstreden. Om hun veiligheid te waarborgen, heeft justitie zelfs de namen weggelaten van deskundigen die sporen onderzochten, van onderzoeksrechters en van getuigen wier verklaringen hooguit een marginale rol kunnen spelen in enigerlei bewijsconstructie.

Beklemmende tendens

Tegen de moordenaar van broer Reduan van de kroongetuige (Amsterdam-Noord, 29 maart 2018) werd nog een regulier strafproces gevoerd. Dat was al anders na de moordaanslag op diens advocaat Derk Wiersum (Amsterdam-Buitenveldert, 18 september 2019). Diezelfde dag werden advocaten, rechters en officieren van justitie die bij het Marengoproces betrokken zijn, in veiligheid gebracht. Toch was in het strafproces tegen Wiersums moordenaars nog geen sprake van verregaande anonimiteit.

Die noodsprong vond het Openbaar Ministerie na de moord op Peter R. de Vries dus wél noodzakelijk.

Een vergelijkbare status quo geldt voor de media. Na de moord op De Vries kon het programma RTL Boulevard, waar hij ook die betreurde dag was aangeschoven als vaste deskundige, tot twee keer toe niet doorgaan wegens ‘ernstige dreiging’. Volgens NRC Handelsblad vreesde de politie een aanslag met een raketwerper.

De studio verkaste van het Leidseplein naar een zwaarbewaakt gebouw op het Mediapark in Hilversum, waar de opnames tot op de dag van vandaag plaatsvinden. Journalist John van den Heuvel van De Telegraaf, wordt sinds eind 2017 zwaar beveiligd. Inmiddels geldt dat ook voor zijn naaste collega Mick van Wely.

Het past allemaal in de beklemmende tendens van verharding van de onderwereld. Een in 2012 begonnen trend van alsmaar escalerend geweld door groepen die honderden miljoenen vergaren met de internationale cocaïnehandel, waarin Nederland een draaipunt is.

In de greep van narcoterreur

De lijst met dieptepunten is inmiddels lang. Liquidaties waarbij door blunders onschuldigen zijn doodgeschoten. Een moeder die in Amstelveen voor de ogen van haar kinderen werd geliquideerd. Een afgehakt hoofd voor een shishalounge in Amsterdam-Zuid. Een schietpartij in een buurthuis op de Oostelijke Eilanden waarbij een 17-jarige stagiair werd doodgeschoten. Een schietpartij waarbij met een automatisch wapen niet alleen het verkeerde slachtoffer werd doodgeschoten, maar kogels ook door een passerende tram vlogen.

Nadat de initiële schok over zo’n incident is weggeëbd, gaat Nederland steeds weer over tot de orde van de dag. De metafoor die zich opdringt is die van de kikker die stilletjes blijft liggen in een pan met water dat alsmaar heter wordt.

In kranten en tijdschriften verschijnen talloze artikelen over de verharding én het steeds jonger worden van daders – over het onderwerp worden al sinds 2014 boeken gepubliceerd – maar het duurt tot de moord op Derk Wiersum in de nazomer van 2019 tot Den Haag de urgentie inziet. “Dit is een aanslag op de rechtsstaat,” sprak toenmalig minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid op gedragen toon, met vochtige ogen.

Die woorden weerklonken onlangs in de Amsterdamse rechtbank. Tijdens het requisitoir in de moordzaak over Peter R. de Vries stelde het OM dat ‘opnieuw sprake is van een heel zware, welbewuste aanslag op onze rechtsstaat en op diegenen die daarin dag in, dag uit hun rol vervullen’.

Waar men bijvoorbeeld na de moord op Theo van Gogh in 2004 direct uitging van terrorisme, gebeurde dat niet na de moorden op Derk Wiersum en Peter R. de Vries. Om ondoorgrondelijke redenen is de Nederlandse overheid huiverig te erkennen dat in Nederland sprake is van narcoterreur. Maar het is onmiskenbaar zo. Nederland is geen narcostaat, nog, want daarin hebben de criminelen ook de politieke en bestuurlijke macht, maar we zijn wel in de greep van narcoterreur.

Maffiaparadijs

Met dat benoemen van de problemen heeft men in het buitenland minder moeite. In oktober verscheen een artikel in het gezaghebbende Duitse tijdschrift Der Spiegel, op de cover staat Frau Antje, de kaasvrouw in klederdracht waarmee in de vorige eeuw in Duitsland reclame werd gemaakt voor Nederlandse zuivelproducten. In haar rechterhand houdt ze een rokende AK-47, en in haar linker een uitgeholde kaas, gevuld met zakken cocaïne: ‘Kaas, Coke en Killers, hoe Nederland door lakse drugs politiek verwerd tot maffiaparadijs’.

Het artikel, geschreven naar aanleiding van de moord op Peter R. de Vries, miste internationaal zijn uitwerking niet. Ook in andere lijvige buitenlandse publicaties werd Nederland neergezet als narcostaat aan de Noordzee. De aandacht gaat vooral uit naar het extreme geweld en de enorme hoeveelheden gesmokkelde cocaïne.

In de buitenlandse pers bleven twee elementen onderbelicht. Ten eerste, dat het overgrote deel van al die cocaïne bedoeld is voor de internationale markt. Ten tweede, dat de Nederlandse opsporingsdiensten de afgelopen jaren grote successen boekten in de bestrijding van de georganiseerde misdaad.

Naar aanleiding van de moorden in de onderwereld begon de Nederlandse politie zich te richten op de versleutelde berichten die criminelen elkaar stuurden via PGP-telefoons – zoals uit onderzoeken naar liquidaties steeds bleek. Dat wierp zijn vruchten af. Nadat uit de miljoenen berichten uit de neergehaalde servers van Ennetcom en PGP Safe bergen doorslaggevend bewijs in moordzaken waren gefilterd, stonden Nederlandse techneuten aan de basis van het kraken van EncroChat en, het klapstuk, Sky ECC. Inmiddels zijn meer dan een miljard(!) berichten ontsleuteld. De strafzaken die daaruit voortvloeien, overspoelen inmiddels rechtbanken door heel Nederland.

Vol in beeld

De berichten hielpen daarnaast met het ontmantelen van de organisatie van Ridouan Taghi, die door de opsporingsdiensten aan al het hiervoor beschreven geweld tegen de bovenwereld wordt gelinkt (al ontbreekt vaak nog hard bewijs).

Na de moord op Peter R. de Vries realiseerde men zich bij justitie en de recherche dat de vermoede criminele organisatie van Taghi met diens aanhouding eind 2019 misschien wel onthoofd was, maar zeker niet onthand. Sleutelfiguren leken gewoon door te gaan met het organiseren van drugstransporten en nieuw ernstig geweld. Daarop werd het project Aanpak Criminele Machtsstructuren opgezet. Het doel: iedereen die een noemenswaardige rol speelt of speelde in de organisatie van Ridouan Taghi van het schaakbord halen.

Inmiddels zijn over de hele wereld criminele contacten van Taghi opgepakt, veelal op basis van onderschepte communicatie uit Sky ECC.

De ontsleutelde berichten leveren nóg iets anders op: inzicht in de omvang van de Nederlandse cocaïnehandel. Groepen die altijd onder de radar wisten te blijven, vooral doordat ze geweld meden, kwamen ineens vol in beeld. Zo kon een analyse gemaakt worden van vergelijkbare groepen zoals die rondom Taghi. Bij de overheid gaat men nu uit van 5 tot 7 groeperingen die een Nederlandse oorsprong hebben en, in elk geval op het gebied van drugshandel, te vergelijken zijn met Taghi’s vermoede bende.

Criminele netwerken verstoren

Dat er veel criminelen worden opgepakt, betekent ook dat er veel vast komen te zitten. Onlangs reisde Dilan Yesilgöz, de nieuwe minister van Justitie en Veiligheid, naar Italië om daar te zien hoe dat land omgaat met gedetineerde maffiosi. Voorganger Sander Dekker was ook al op Romereis gegaan, naar de roemruchte Rebibbia-gevangenis.

Voorafgaand aan haar trip gaf Yesilgöz een interview aan De Telegraaf. Daarin noemde ze de moorden op Derk Wiersum en Peter R. de Vries nu wél ‘pure terreur’.

Als oplossing in de strijd tegen drugscriminelen stelde ze: “We moeten criminele netwerken verstoren zodat het niet meer loont naar Nederland te komen, door meer geld af te pakken en criminele verdienmodellen te doorbreken.” Ook wees ze, zoals gebruikelijk, naar de gebruikers van drugs. “Vraag houdt aanbod in stand.”

In Utrecht is inmiddels het meerjarenplan Straatwaarde(n) opgezet om jongeren te helpen de verlokkingen van de cocaïnehandel te weerstaan. Daartoe wil de stad ‘banen met status’ aanbieden, zoals een opleiding tot barista, filmmaker of professioneel duiker. Overigens schrijft de gemeente in het plan ‘niet de illusie’ te hebben de bloeiende drugshandel een halt toe te roepen.

Lange adem

Het is een meersporenbeleid van pakkans vergroten, alternatieven bieden, mensen wijzen op hun eigen verantwoordelijkheid en zwaardere straffen vragen in de hoop dat daarvan een signaal uitgaat. Het vergt een lange adem. Vooralsnog staat de prijs van een kilo cocaïne op 22 duizend euro. Dat is historisch laag. Waar de boodschappen in de supermarkt onderhevig zijn aan inflatie, doet ‘kabouterpost’ (een envelopje met een gram cocaïne) op straat nog altijd gewoon 50 euro.

Het is zéér de vraag of de veelal zwakbegaafde uitvoerders überhaupt nadenken over het gegeven dat tegenwoordig levenslang wordt geëist voor een enkelvoudige moord als die de kenmerken van terreur draagt.

Ruim vijf maanden na de moord op Peter R. de Vries werd in Amstelveen de bekende 56-jarige crimineel Itzhak Meiri geliquideerd. De vermoede schutter werd snel opgepakt. Hij was 16 jaar.

Volgens de officieren van justitie heeft het er ‘alle schijn’ van dat Peter R. de Vries zijn rol als vertrouwenspersoon van kroongetuige Nabil B. met de dood moest bekopen. Beeld Jacqueline de Haas
Volgens de officieren van justitie heeft het er ‘alle schijn’ van dat Peter R. de Vries zijn rol als vertrouwenspersoon van kroongetuige Nabil B. met de dood moest bekopen.Beeld Jacqueline de Haas
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden