PlusAchtergrond

Een helmplicht? ‘Je moet gewoon wennen aan het Amsterdamse verkeer’

Volgens kenniscentrum voor letselpreventie VeiligheidNL is de kans op letsel bij een fietsongeluk een derde kleiner met een helm op. Beeld ANP / Bram Petraeus
Volgens kenniscentrum voor letselpreventie VeiligheidNL is de kans op letsel bij een fietsongeluk een derde kleiner met een helm op.Beeld ANP / Bram Petraeus

De roep om een helmplicht voor fietsers wordt weer luider, nu blijkt dat het aantal ongelukken toeneemt. Toch is een helm in het stadsbeeld een zeldzaamheid. ‘Je moet gewoon wennen aan het Amsterdamse verkeer.’

Tahrim Ramdjan

Waarom draagt u geen helm op de fiets? Op de Wibautstraat in Oost, de grande avenue van de hoofdstad, antwoorden fietsers eensgezind. Die hebben ze toch niet nodig? Zoals Ronald van Leemput (60) zegt: “Ik fiets heel voorzichtig. Ik denk niet dat ik snel ga vallen.” Ook leeftijdsgenoot Lien Berg zegt dat ze ‘voorzichtig’ is. “Je moet op de fiets gewoon heel erg alert zijn.”

Maar volgens kenniscentrum voor letselpreventie VeiligheidNL is de kans op letsel bij een fietsongeluk een derde kleiner met een helm op. Zeker voor fietsers in de leeftijd van Van Leemput en Berg: vorige week bleek dat het aantal fietsongelukken in tien jaar tijd vooral onder fietsers van 55 jaar en ouder is toegenomen, met 42 procent, in totaal.

50 kilometer per uur

Het aantal slachtoffers tussen de 12 en 17 jaar met ernstig letsel steeg van 4 procent zes jaar geleden, tot 22 procent vorig jaar. Victor Jansen, spoedeisendehulparts in het OLVG, legt een verband tussen het aantal ongevallen en de opmars van de e-bike in het stadsbeeld. Ze kunnen nu makkelijk 25 kilometer per uur: VanMoof komt volgend jaar met een fiets die 50 kilometer per uur haalt.

De 42-jarige Michelle Groeneveld parkeert net haar fiets op het Marie Heinekenplein in Zuid. Haar zoons van vier en zeven mogen niet met de fiets op pad zonder helm op; zeker niet na de Jeugdjournaaluitzending over het aantal fietsongevallen van vorige week. Zelf draagt ze geen helm. “Ja, dat is wel dubbel,” zegt ze. “Ik heb het nooit gedaan, dus ik ben er gewoon niet aan gewend.”

De 12-jarige Olivier hoeft geen fietshelm op. Met een chocoladebroodje in de hand, brengt hij zijn pauze van de lessen op het St. Ignatiusgymnasium door aan de Beethovenstraat. Het lijkt hier wel een e-bikewalhalla: voor elke stadsfiets die je telt, tel je er ook een elektrische bij.

Olivier kijkt naar zijn vrienden, die stunten op een witte e-bike met forse banden. Zelf heeft hij er ook één: waar hij op een gewone fiets in een halfuur van huis in Amstelveen naar school fietst, is dat nu een kwartier. Als hij een helm op moet, moeten anderen die ook op, vindt hij. “Mensen zonder elektrische fiets kunnen immers ook 25 kilometer per uur rijden als ze hard doortrappen.”

Zijn vriend Hugo (13): “Ik vind dat je alleen een fietshelm op moet als je eens per twee weken op de fiets stapt. Dan kun je het niet zo goed.”

Weerzin

Dragen dan vooral toeristen en expats, die over het algemeen minder ervaren zijn op de fiets, een helm? Marleen Jauk (20) uit Estland in elk geval niet. “Je moet gewoon wennen aan het Amsterdamse verkeer.” Een blik op de knalgele en -rode huurfietsen op de Dam en rond het Centraal Station, toont dat ook zeker niet elke toerist een helm opdoet op de fiets. Bovendien vindt Jauk het ‘gedoe’ om de helm telkens bij zich te houden.

Emeritus hoogleraar historische Nederlandse letterkunde Herman Pleij ziet een patroon in de weerstand tegen fietshelmen. Nederlanders hebben over het algemeen weerzin tegen centraal afgekondigde maatregelen, zegt hij. Vooropgesteld: er bestaat niet iets als een ‘volksaard’. Maar je kunt het wel hebben over ‘collectieve mentaliteiten’: gedeelde normen, waarden en gedragsvormen.

Tussenoplossing

Nederlanders kwamen ook in opstand tegen de autogordel, bijna vijftig jaar geleden. “Men zei toen: ik maak zelf wel uit hoe ik doodga,” zegt Pleij. En in ons kikkerlandje moest er, alvorens een algeheel rookverbod werd afgekondigd, per se een 'tussenoplossing’ gevonden worden. “Je mocht dan in kleine cafés nog een 'beetje’ roken. Dat hield juridisch natuurlijk geen stand: wat is dan een klein café?” Of denk aan de weerstand tegen mondkapjes tijdens de coronapandemie.

Altijd gebeurt dat met een beroep op persoonlijke vrijheid. Volgens Pleij is dat terug te voeren tot de geschiedenis van Nederland als koopmanssamenleving: men wil zelf bepalen hoe handel te drijven. Nederland kent ook geen traditie van een krachtig centraal bestuur, zegt hij: gemeenten en provincies zijn redelijk machtig in het land, en daarmee uiteindelijk ook het individu.

Met de fietshelm speelt dan ook nog mee dat de fiets prominent voorkomt in het Nederlandse zelfbeeld. “Als ergens een volk weet hoe het moet fietsen, dan zijn wij het wel, denken we. Terwijl: juist als je dat weet, kun je zeggen dat we daarom de fietshelm invoeren.”

Amsterdammers over hun e-bike en de helmplicht

Robin Alberts: ‘Je moet gewoon goed uitkijken.’ Beeld Daphne Lucker
Robin Alberts: ‘Je moet gewoon goed uitkijken.’Beeld Daphne Lucker

Robin Alberts (23) uit Diemen fietst een week op een VanMoof S3.

“Ik heb best een afstand af te leggen naar mijn werk in Zuid: negen kilometer. Ik reed eerst op de scooter. Maar dat is én onpraktisch in de stad omdat je op veel plekken niet mag rijden, én niet sneller vanwege de drukte. Ik ben tegen een helmplicht. Je moet gewoon goed uitkijken. Ik denk dat Amsterdammers heel laks omgaan met de verkeersregels. Als ik val zonder helm, is het mijn eigen schuld. Als je dronken bent, moet je ook niet met trapondersteuning op je e-bike zitten. Bovendien ben ik vandaag nog ingehaald door een racefietser. En als je doortrapt, haal je ook 20 kilometer per uur.”

Nico Gielen: ‘In het buitenland voel je je belachelijk met een helm op’ Beeld Daphne Lucker
Nico Gielen: ‘In het buitenland voel je je belachelijk met een helm op’Beeld Daphne Lucker

Nico Gielen (59) uit de Watergraafsmeer fietst al drie jaar op een Gazelle Transporter.

“Dit is de aankoop van mijn leven geweest. Ik heb mijn auto vier jaar geleden weggedaan, omdat ik hem hier amper gebruikte. Ik werk nu op Schiphol, dat is zo’n vijftien kilometer vanuit huis. Als kind fietste ik zo’n afstand op een normale fiets naar school, in de Flevopolder, maar dat wil ik nu niet meer. Bezweet op je werk aankomen, uitpuffen, dat is geen optie. Over de Middenweg fiets ik echter geen 27 kilometer per uur. Ik zie verder niets in een helmplicht: ik heb mijn hele leven gefietst, en mijn hele leven geen helm gedragen. Als je in het buitenland zo'n helm op moet, zoals in de Verenigde Staten, voel je je echt belachelijk.”

Ginny Ranu Ramkisoen: ‘Ik vind het prettig om niet bezweet op afspraken te komen’ Beeld Daphne Lucker
Ginny Ranu Ramkisoen: ‘Ik vind het prettig om niet bezweet op afspraken te komen’Beeld Daphne Lucker

Ginny Ranu Ramkisoen (37) uit Zuid fietst al twee jaar op een Union E-fast.

“Met mijn e-bike kan ik sneller van A naar B. Ik heb veel afspraken in Amsterdam, en vind het prettig om niet bezweet aan te komen. Het is ook een klein beetje luiheid, want zó veel sneller dan op een normale fiets ben je ook niet. Ik vind het verkeer minder veilig op de e-bike. Je gaat sneller dan het meeste verkeer, en dat kan meestal niet anticiperen op hoe hard je gaat. Ik moet vaak plotseling remmen, zeker voor toeristen, die een normale fiets al niet gewend zijn. Vorig jaar heb ik op de Spuistraat een enorme klapper gemaakt, toen een auto me van achter aanreed. Op mijn arm en borst leken het oppervlakkige schaafwonden, maar het deed toch flink zeer.”

Willemien Booster: ‘Stel dat je de kroeg ingaat, met helm onder je arm. Dan loop je toch voor schut?’ Beeld Daphne Lucker
Willemien Booster: ‘Stel dat je de kroeg ingaat, met helm onder je arm. Dan loop je toch voor schut?’Beeld Daphne Lucker

Willemien Booster (56) uit Zuid fietst een jaar op de VanMoof S3.

“Ik heb mijn e-bike gekocht voor mijn werk, zeventien kilometer verderop, maar werk nu alsnog veel thuis. Ik had die zeventien kilometer best zelf kunnen trappen, maar zó sportief ben ik niet. In de stad vind ik het niet fijn om te fietsen op mijn VanMoof: het is te druk, de fietspaden zijn te smal, je gaat te snel en moet de hele tijd bellen. Je bent constant terug aan het trappen en aan het bijremmen. Op de Wallen fiets je gewoon op loopsnelheid. Zo’n helm zou ik vreselijk vinden, maar ik begrijp het wel. Al vraag ik me wel af: waar moet je hem laten, moet je hem bij je houden? Stel dat je dan de kroeg ingaat, met je helm onder je arm. Dan loop je toch voor schut?”

Fietsersbond Amsterdam wil geen plicht: ‘Wel verstandig als je een helm draagt op de e-bike’

De Amsterdamse Fietsersbond ziet geen heil in een helmplicht, zegt voorzitter Florrie de Pater. Ze vreest dat veel mensen de fiets laten staan als een helm verplicht wordt. Voorop staat voor haar dat de infrastructuur in de stad veiliger moet: denk aan brede fietspaden of afgeplatte stoepranden – ‘vergevingsgezind’, zoals ze die noemt – zodat het minder gevaarlijk is als je erop valt. Waar dat niet mogelijk is, moeten (te) snelle e-bikes naar de rijbaan, zeker nu de gemeente de maximumsnelheid in de stad wil verlagen naar 30 kilometer per uur. De Pater denkt wel dat het verstandig is om een helm te dragen op de e-bike, zeker voor kinderen, die volgens haar nog niet goed met het verkeer om kunnen gaan. Wel vraagt ze zich af hoe het moet met die grote aantallen kinderen op e-bikes: “Waar blijven onze sportlieden van de toekomst?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden