PlusArchitectuurrecensie

Een evenwichtskunstje op de Amsteldijk met 13 luxueuze appartementen

Eindelijk is het laatste gat op de Amsteldijk waar ooit een vleugel van het stadsarchief stond, gevuld. Een dertiental luxueuze appartementen van VYA waarvan de stijl in abstractie zin refereren aan de naburige herenhuizen.

Jaap Huisman
Hoek van de Amsteldijk - Rustenburgerstraat Beeld Jakob van Vliet
Hoek van de Amsteldijk - RustenburgerstraatBeeld Jakob van Vliet

Er valt een boeiend spelletje te spelen met de nieuwbouw in Amsterdam: wat stond er eerder op die plek? En is de nieuwkomer een verbetering ten opzichte van de vroegere bebouwing? Neem het appartementengebouw op de hoek van de Amsteldijk/Rustenburgerstraat. Hier stond een depot van het gemeentearchief dat lange tijd was gevestigd in het oude raadhuis van Nieuwer Amstel. Dat is in de 19de eeuw opgetrokken in een neorenaissancestijl met een torentje plus klok en veel tierelantijnen in de façade. In de jaren zeventig, toen het archief om ruimte verlegen zat, zijn er liefdeloze kubussen naast gezet die misschien wel praktisch waren maar geen sieraad voor de Amsteldijk. Toen de sloopkogel tien jaar geleden zijn werk deed, was niemand daar rouwig om. Jammer van het kleurrijke kunstwerk van Bob Bonies, dat mee verdween in de vuilcontainer.

Het archief is vertrokken naar de Vijzelgracht, het Portugese Pestanahotel nam zijn intrek in het oude raadhuis en het depot werd ingenomen door een eclectische vleugel van dat hotel. Erachter ligt CCA, Cultureel Centrum Amstel van Vera Yanovshtchinsky Architecten (VYA) uit Den Haag. Zij is ook verantwoordelijk voor de appartementen op het resterende braakliggende terrein die werden aangeschoven tegen de IVKO-school in de Rustenburgerstraat.

Onmogelijke kavels

Hoewel VYA niet bijster veel opereert in Amsterdam, hebben ze toch een paar aardige gebouwen achtergelaten, bijvoorbeeld op het Haveneiland op IJburg. Yanovshtchinsky verstaat de kunst om te puzzelen op onmogelijke kavels in een historische omgeving. Haveneiland was dat niet, de Amsteldijk is dat wel. De luxe appartementen moesten aansluiten bij de gevelwand van de Amsteldijk, statige herenhuizen uit de 19de eeuw die worden gekenmerkt door witte sierbanden, erkers en hier en daar torentjes.

Eind jaren tachtig werd dit silhouet bruusk geweld aangedaan door het verpleegtehuis Tabitha, tegenwoordig Amstelhof met de lelijkst denkbare steen. Hier stond de monumentale Willibrordus Buiten de Veste Basiliek van Cuypers die roemloos onderuit werd gehaald. Het zou tegenwoordig nooit meer gebeuren, maar ja de jaren zeventig en tachtig waren onbarmhartig voor het neogotische erfgoed. Yanovshtchinsky moest dus op kousenvoeten lopen. Er mocht niet een gedrocht bijkomen in dit beeldbepalende stuk van Amsterdam.

Op de een of andere manier oogt het nieuwe complex als een evenwichtskunstje, alsof de architect met handen en voeten was gebonden aan bouw- en omgevingsvoorschriften. Beheerst en misschien wel een tikkeltje te beheerst is het resultaat. De verticale ritmiek klopt, de betonnen witte kaders om de ramen zijn een duidelijke referentie naar de naburige herenhuizen, de verhoogde borstwering aan de kant van de Amsteldijk is goed gevonden, omdat de appartementen zich zo onttrekken aan de drukke straat. Het is een modernistische vertaling van de romantische omgeving. Daar is niks op tegen maar het voegt ook weinig toe. Business as usual.

Contrast met rode baksteen

In de Rustenburgerstraat heeft de architect een contrast aangebracht met de rode baksteen van IVKO door een wit gesausde pui. Die pui springt bovendien in zodat er een plantsoentje voor de deur is ontstaan. Dat kan het eenvormige stratenpatroon van De Pijp wel gebruiken. Maar ja, wit op de noordkant: dat ziet er over tien jaar ongetwijfeld grauw en vol aanslag uit. En verder is het vreemd dat er bovenin een riant dakterras is gecreëerd op de noordwestkant, wat Spanjaarden zo treffend een mirador noemen (een uitzichtpunt tevens siëstaplek). Veel zon genieten is daar voor de toekomstige bewoner niet weggelegd, en de Amstel is nauwelijks in het zicht.

Het gat aan de Amsteldijk is weer gevuld, fatsoenlijk maar ook niet meer dan dat. Wat zou het bijzonder zijn geweest als er op de hoek een torentje was geplaatst die je op meer plekken in de omgeving tegenkomt. En wat had een monumentale entree het complex allure kunnen geven. Het zijn verzuchtingen die je bij veel nieuwkomers in de stad kunt slaken, omdat het ondenkbaar is dat zo’n gebouw weer zal verdwijnen en een strategische plek slechts één keer wordt gevuld.

Intussen blijft de vraag open staan wat er precies op deze hoek heeft gestaan en of de schepping van VYA een verbetering is? Wie het weet mag het zeggen, maar één ding is zeker: erger dan die depots kan het beslist niet zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden