PlusExclusief

Eén duik verwoestte het leven van Peter van Burk: moet de gemeente Amsterdam de gevolgen dragen?

Peter van Burk kwam bij een duik terecht op het verlengde van een betonnen trap onder het wateroppervlak.  Beeld Maarten Boswijk
Peter van Burk kwam bij een duik terecht op het verlengde van een betonnen trap onder het wateroppervlak.Beeld Maarten Boswijk

Peter van Burk sprong afgelopen zomer in het water bij de Bogortuin, raakte het verlengde van een betonnen trap en hield er een dwarslaesie aan over. Het is geen officiële zwemplek. Toch overweegt hij naar de rechter te stappen, want: is de gemeente Amsterdam niet verantwoordelijk?

De klap zelf kan hij zich niet herinneren, vertelt Peter van Burk (30). “Ondanks de versufte toestand waarin ik verkeerde, wist ik wel direct dat er iets goed mis was en dat ik zo snel mogelijk naar de kant moest.” In zijn huis in Amsterdam-Zuid, een aangepaste woning waar hij vier maanden geleden zijn intrek nam, gaat Van Burk terug naar 15 juni vorig jaar, een mooie zomerdag. Hij was aan het trainen voor een triatlon en besloot na zijn werk nog een stukje te gaan hardlopen en een duik te nemen. Hij rende van zijn huis in Oost naar de Bogortuin op Java-eiland.

Van Burk had weleens eerder bij de Bogortuin gezwommen, en toen gecontroleerd dat het water diep genoeg was om te duiken. Door de warmte was het die dag afgeladen vol bij de populaire zwemplek. Vanwege de coronapandemie wilde hij de drukte mijden, en dook van net een andere plek dan gebruikelijk de kade af. Het bleek de plek waar de betonnen trap die verderop in het water verdwijnt, onder water relatief ver afloopt.

“Ik probeerde met al mijn kracht boven water te komen, maar merkte dat dit amper ging.”

Omstanders die het zagen gebeuren, snelden toe. Onder het bloed kwam Van Burk boven, op zijn rug worstelde hij zich een weg naar de kant. Onder de omstanders was een fysiotherapeut en een verloskundige die wisten dat hij zo min mogelijk moest bewegen, en hem daarom in het water vasthielden totdat de ambulance kwam. Hangend aan de waterkant vreesde Van Burk voor alles wat hij in het ziekenhuis uiteindelijk ook zou horen: hij heeft een dwarslaesie en is vanaf zijn borst naar beneden toe verlamd.

De eerste weken erna verging hij van de pijn. “Het was echt ondraaglijk.” Van Burk herinnert het zich als een tijd waarin hij vooral veel heeft gehuild: “Meer dan in de rest van mijn leven bij elkaar.” Hij zag zijn toekomst ineenstorten: zijn sportambities, de motorreis door Mongolië, het opleidingstraject tot ambulancechauffeur. Op een natuurlijke manier kinderen krijgen is niet meer mogelijk, en hoe kon hij nog in zijn eigen huis wonen?

De periode erna is net zo zwart. Zijn relatie overleefde het drama niet. Na maanden van revalideren moest hij onverwacht opnieuw onder het mes vanwege complicaties. Daarna begon het revalideren helemaal opnieuw. Het dagelijks leven raakte volledig ontwricht: de afwasmachine uitruimen duurt drie kwartier, net als zijn katheter aanbrengen. ’s Nachts wordt hij meermaals wakker, zijn beddengoed doordrenkt van het zweet.

Risico’s

Het ongeluk laat Van Burk niet los. En dan vooral omdat hij niet snapt waarom de gemeente Amsterdam op zwemplekken in de stad niet duidelijk maakt waar het veilig is om te zwemmen en waar dat niet is vastgesteld. Amsterdam heeft een handjevol zwemlocaties die officieel door de overheid zijn goedgekeurd, en een boel wildzwemplekken. De Bogortuin is daar een voorbeeld van, maar ook het populaire Marineterrein en Park Somerlust (zie kader).

In de praktijk zijn die twee categorieën amper van elkaar te onderscheiden. Toch is er een groot verschil: bij de officiële zwemplekken draagt de gemeente zorg voor de veiligheid. Toezicht op zwemmers is er in principe niet, wel meet Waternet hier structureel de waterkwaliteit om te controleren op de aanwezigheid van bijvoorbeeld blauwalg. Ook zorgt de gemeente dat je makkelijk in en uit het water kunt komen. Daarnaast wordt er iets gedaan aan gevaarlijke voorwerpen of obstakels onder water.

Bij de wildzwemplekken gebeurt dat allemaal niet, of in mindere mate, en kun je er dan ook ‘nooit van uitgaan dat zwemmen voldoende veilig is’, aldus een woordvoerder van wethouder Egbert de Vries (Water). Een van de risico’s: obstakels die zich onder water kunnen bevinden.

Van Burk vraagt zich af hoe hij dat had kunnen weten. Er stonden geen borden of andere waarschuwingen. Daarentegen waren er wel tijdelijke toiletten, 1,5 metercirkels in het gras om coronaproof te kunnen zitten en liepen er handhavers rond om de overlast voor de buurt te beperken. Die grijpen niet in als er in het water wordt gesprongen, wat vele Amsterdammers op een mooie zomerdag dan ook doen. Zwemmen is er namelijk niet verboden, zoals dat bij bijvoorbeeld bruggen en sluizen wel het geval is. “Hoe kun je weten dat het niet veilig is als die plek volledig is ingericht als recreatieplek, van handhavers tot wc’s? Dat leidt tot een vals gevoel van veiligheid.” Van Burk overweegt naar de rechter te stappen om de gemeente aansprakelijk te stellen.

Zo’n situatie, met handhavers en wc’s, zorgt er inderdaad voor dat je minder goed oplet, zegt Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de VU Amsterdam. “Mensen stemmen hun gedrag en hun gevoel van veiligheid af op anderen. Als je groepen ziet zwemmen, en bij wijze van spreken een praatje met een boa maakt voordat je het water induikt, heb je al snel het gevoel dat het veilig is.”

Zeker bij plekken waar veel jongeren komen is dat gevaarlijk, zegt hij. Jongeren proberen vaak indruk te maken op hun leeftijdsgenoten en nemen in hun bewijsdrang sneller risico’s. Op populaire zwemplekken zijn er vaak veel jongeren en is het wellicht zinvol om extra toe te zien op de veiligheid.

Wethouder De Vries benadrukt dat de handhaving puur op het vasteland gericht is en niets te maken heeft met het water. Dat het beleid verwarrend kan zijn voor recreanten, is iets waar hij verder niets over kwijt wil. Structureel waarschuwingsborden op populaire wildzwemplekken neerzetten zou volgens hem dan weer ‘tot verwarring en schijnveiligheid op andere plekken kunnen leiden’.

Ook stelt de gemeente dat zwemmen altijd risico’s met zich meebrengt, ook op de officiële locaties. “In open water is dat risico groter dan in een zwembad.” Duiken of springen van bruggen brengt al helemaal gevaren met zich mee, dat laatste is dan ook verboden en kan een boete opleveren.

De Bogortuin op Java-eiland. Het bord is na het ongeluk geplaatst. Beeld Eva Plevier
De Bogortuin op Java-eiland. Het bord is na het ongeluk geplaatst.Beeld Eva Plevier

Kleine moeite

Toch blijkt de gemeente in de praktijk wel degelijk actie te ondernemen om ook voor wildzwemplekken de veiligheid te verbeteren. Zo haalt Waternet in opdracht van de gemeente eens per jaar obstakels van de bodem bij populaire wildzwemplekken. Ook wordt soms iets gedaan na incidenten, zowel bij wildzwem- als bij officiële locaties. Afgelopen nazomer verdronken in een week drie mensen rond het strand bij IJburg, waarop de gemeente besloot de reddingsbrigade daar te laten surveilleren op drukke momenten. Op aandringen van de familie van Van Burk en een aantal buurtbewoners staan bij de Bogortuin nu twee borden met de tekst ‘obstakels onder water’.

Van Burk betwijfelt of die borden voldoende zijn. “Ze zijn onopvallend, en de tekst is onduidelijk. Zet liever een hek neer, of geef met een touw met boeien aan tot waar die betonnen trap onder water afloopt. Het is een kleine moeite, maar de gevolgen van het huidige beleid kunnen levensverwoestend zijn. Daar ben ik het levende bewijs van.”

Of borden op kunnen tegen andere signalen om je heen, betwijfelt ook Van Lange. “Het moet niet indruisen tegen de krachtige informatie die je van je omgeving krijgt. Iets als ‘dit is geen officiële zwemplek’ werkt niet als je om je heen iedereen ziet zwemmen.”

Op het ongeluk van Van Burk, bij de betonnen trap, wil de gemeente niet ingaan, omdat de gesprekken nog gaande zijn. Van Burk: “Het gaat mij niet alleen om schadevergoeding, maar ik hoop ook dat de gemeente zo gedwongen wordt iets te doen aan gevaarlijke plekken op wildzwemlocaties.”

Hulphond

Hoewel Van Burk nog steeds moeilijke momenten heeft, overheerst nu het optimisme. “Ik ben blij dat ik er überhaupt nog ben.” Hij vindt dat hij van geluk mag spreken dat hij op het moment van zijn ongeluk sterk en fit was, wat hem helpt bij zijn revalidatie. Ook is hij dankbaar dat hij zijn armen n­og kan bewegen. “Moet je je voorstellen dat de breuk een paar wervels hoger had gezeten.”

Hij is gelukkig met het huis dat hij via de gemeente toegewezen heeft gekregen en gedeeltelijk zelf heeft verbouwd. Hij laat het trots zien: een verhoging zodat hij uit het raam kan kijken, een aangepaste keuken, automatisch opengaande deuren. Op de gang staat zijn handbike waarmee hij zich soepel door de stad beweegt en onlangs is pup Jan geboren, een hulphond die binnenkort bij Van Burk komt wonen. “Ik ben gemotiveerd om nog iets van mijn leven te maken.”

Overzicht zwemplekken

Voor elke categorie geldt: zwemmen blijft op eigen risico.

Officiële zwemplekken

Moeten aan veiligheidseisen voldoen, zoals voldoende waterkwaliteit, een veilige bodem en mogelijkheden om in- en uit te stappen. In principe wordt ook op deze plekken geen toezicht gehouden. Actuele informatie rond officiële zwemplekken is te vinden op www.zwemwater.nl.
- Strand Diemerpark
- Nieuwe Meer (Noordoever en Westzijde)
- Amsterdamse Bos (De grote speelweide)
- ’t Twiske
- Strand De Hoge Dijk (Abcoude)
- Ouderkerkerplas (Zandstrand en Groenstrand)
- Gaasperplas
- Strand IJburg

Populaire wildzwemplekken

Zwemmen is niet overal verboden maar de veiligheid is niet gegarandeerd. De gemeente ziet niet toe op de water- of bodemkwaliteit en is daar wettelijk ook niet toe verplicht.
- Bogortuin
- Marineterrein
- Park Somerlust
- Amstel, zuideinde Weesperzijde
- Het Stenen Hoofd aan het IJ
- Erasmuspark
- Sloterstrand (sinds kort negatief zwemadvies vanwege waterkwaliteit)
- Entrepotdok
- Park Schinkeleilanden
- ‘Derde bocht’ Durgerdam

Plekken met een zwemverbod

Zwemmen is verboden en kan een boete opleveren. Dit wordt in Amsterdam maar beperkt gehandhaafd. Het verbod is niet overal aangegeven, maar op sommige plekken staan borden.
- Bij aanmeergelegenheden (waaronder veel steigers, onder meer bij de Borneokade)
- In en nabij havens
- Nabij bruggen en sluizen (bijvoorbeeld de Pythonbrug bij de Panamakade)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden