PlusLongread

Een criminele rapper verdient geen podium. Of wel?

Beeld Sjoukje Bierma

Samen met andere partijen wil de Amsterdamse politie criminele rappers hun podium afnemen, fysiek én online. De rappers zijn beroerde voorbeelden voor kinderen in bijvoorbeeld Amsterdam-Zuidoost, die juist zo’n behoefte hebben aan positieve rolmodellen.

De populaire rapper Joey AK bracht in november zijn track Gangster Love uit. De meer dan 750.000 keer gestreamde clip speelt heel herkenbaar in Holendrecht, een van de zwakste buurten van Amsterdam-Zuidoost. 

Terwijl de rapper het straatleven bezingt – ‘zorg dat je never in mijn weg staat, want ik zorg ervoor dat je weggaat’ (schiet­gebaar) – leggen in het filmpje twee mannen een tegenstribbelend slachtoffer op een pijnbank. Ze zetten een rat op zijn buik en daaroverheen een stalen emmer. Daar zetten ze een gasbrander op zodat de rat gaat spartelen en zich in ­paniek in de maag van de man vreet. Aan het eind van de clip wordt zijn ingepakte lijk in een zelf gedolven graf gedumpt en in brand gestoken.
 Joey AK rapt naast de vlammen.

Anderhalve maand nadat de clip online was gekomen, werd Joey AK, echte naam Joël H. (23), door een arrestatieteam opgepakt, omdat hij een Amsterdamse en haar kinderen van drie en zeven zou hebben ontvoerd, kokend water in haar nek zou hebben gegoten en haar met een vuurwapen op hoofd en knie zou hebben geslagen tot ze hevig bloedde. Werkelijkheid en clip overlapten beangstigend.

De vrouw zou (uit) een tas met 100.000 euro hebben gestolen die Joël H. bij een vriendin had gestald. Bij hem en verschillende vriendinnen werd ruim 200.000 euro aan contanten in ­beslag genomen, plus vuurwapens, héél veel merkkleding (Prada, Gucci) en tientallen paren peperdure sneakers.

Joey AK maakt deel uit van een veel grotere groep uit Zuidoost voor wie rapmuziek en criminaliteit onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Veel prominente leden van de voorheen roemruchte Green Gang en entourage zitten inmiddels achter tralies. Verreweg de bekendste is Jason L. (27) – rapper DjagaDjaga, die vanuit zijn cel immens populaire raps ‘dropt’ en op jongerenzender FunX telefonisch mocht vertellen dat hij de eerste Nederlandse gedetineerde was die ‘goud ging’, met miljoenen streams. Zijn halfbroer Oshadix speelt ook een prominente rol in de hiphopscene (zie kader).

Extra groot probleem

In vele opzichten is Joey AK met zijn groep Zone 6 uit Holendrecht nu de nieuwe icoon van een generatie criminele rappers met wortels in Zuidoost. Zelf kreeg hij recent weer van de politie te horen dat hij op een dodenlijst staat. Vrienden of kennissen uit de rap-, club- en drugs­scene zijn vermoord, zoals Inchomar Balentien, Genciël ‘Genna’ Feller en de gewezen profvoetballer Kelvin Maynard (zie kader). De triest stemmende opsomming is verre van uitputtend.

Het patroon dat zich aftekent, is steeds hetzelfde. Populaire rappers schurken tegen de ­onderwereld aan of zijn daar diep in weggezakt. Ze showen hun snel vergaarde weelde op straat, het podium of sociale media als Snapchat en Instagram: pakken geld, exclusieve kleding en horloges van tienduizenden euro’s, gouden kettingen, dikke auto’s en niet zelden vuur­wapens.

Politie, justitie en de gemeente maken zich al langer zorgen over het geweld en de verheerlijking ervan op zoveel podia. In Zuidoost zijn de negatieve rolmodellen een extra groot probleem. Kwetsbare kinderen van tien, twaalf jaar zien niet hoe het uiteindelijk vreselijk misgaat met de criminelen onder de rappers, maar bewonderen hun klatergouden leventje.

“Deze jongens maken héél snel carrière, zowel in de muziek als in de cocaïne. Ze groeien in korte tijd uit tot iconen, maar het loopt altijd hetzelfde af. Ze belanden achter de (cel)deur of in de kist,” zegt Chris Koers, districtschef van de politie in Amsterdam-Zuidoost (en Oost). “Die bekende jongens uit de rapscene van Zuidoost en de jongens die recent zijn doodgeschoten in het drugswereldje zijn allemaal aan elkaar te linken. Het ene moment zijn het zakenpartners, het volgende moment concurrenten. Ze maken snel geld in de muziek en de drugs. Dat loopt in elkaar over.”

“In Zuidoost, met veel armoede en laaggeletterdheid, hebben veel kinderen nauwelijks perspectief op goede scholing of een baan, maar ze zien wél die jongens op straat die heel veel geld en dure spullen hebben. Zodra die jongens opgesloten zitten of dood zijn, probeert de volgende generatie in het gat te springen.”

Plaatsvervangend chef Jonne Janssen van de Amsterdamse recherche: “Die criminelen die vanuit het niets binnen een halfjaar belangrijke posities innemen, baren ons grote zorgen. Zij verheerlijken het grote geld en worden op handen gedragen, terwijl we de jeugd juist een heel ander toekomstbeeld willen bieden.”

Vroeg signaleren

De verheerlijking van het gangsterleven moet stoppen, vindt de politie. Een Amsterdamse ­delegatie is naar Engeland geweest, waar de autoriteiten de malafide rappers ook de wind uit de zeilen proberen te nemen.

“We zullen die foute rappers hun podium moeten afpakken. Fysiek én online,” zegt Koers. “In Engeland vragen ze adverteerders op bijvoorbeeld YouTube of hun lokale Joey AK’s nou de artiesten zijn met wie zij zich willen associëren. Je wilt als groot merk toch geen criminele rappers faciliteren? De ervaring in Engeland leert dat bedrijven gevoelig zijn voor die vragen als je ze confronteert met de reputatie van dit type rappers.” Janssen: “Gaat het alleen om muziek­noten, of ook om pistoolschoten? Dat is steeds de vraag.”

De politie, gemeente, justitie en instanties als de ­Belastingdienst werken inmiddels samen op dit gebied binnen het RIEC (Regionaal Informatie en Expertisecentrum). “Het Actiecentrum Veiligheid en Zorg van de gemeente neemt specifiek de verantwoordelijkheid in de strijd tegen de doorgroeiers,” zegt Janssen. “Je wilt de omgeving beïnvloeden waarbinnen die kinderen opgroeien en vroeg signaleren met wie het misgaat. We zullen gezamenlijk de gemeenschap aan ons moeten binden.”

De overheid gaat allerlei partijen aanspreken op de maatschappelijke verantwoordelijkheid. Denk aan een groot platenlabel als Top Notch, een publieke radiozender als FunX of ­hiphopplatform 101Barz van BNNVara, die de omstreden rappers ruim baan geven. Districts­chef Koers: “Uiteraard is niet iedere rapper een crimineel – al zijn wel veel criminelen ook rapper. Wij willen de muziekstromingen niet criminaliseren, maar iedereen zou de criminelen uit de rap en hiphop moeten willen wegsnijden. De goeden lijden onder de kwaden.”

De politie benadrukt: rap en hiphop zijn ab-so-luut het probleem niet, en gangstarap en drillrap zijn ook gewoon culturele stromingen die bestaansrecht hebben. Het gaat om de aanpak van zware criminelen. “Het is een dunne lijn en we zullen niet altijd kunnen bewijzen wat we vermoeden, maar toch zullen we elkaar ergens moeten vinden om de foute rappers hun podia te ontnemen,” zegt Koers. “Iedereen moet zich afvragen met wie hij in zee gaat, en of hij dat wil.”

‘Zo wordt nu eenmaal gesproken’

Toch is een aanpak nog niet zo eenvoudig. Het raakt aan een grotere, al langer lopende discussie: in hoeverre zijn artiest en werk één geheel? Het kan om de clips van Joey AK gaan, maar net zo goed om de r&b van R. Kelly vanwege zijn vermoede stelselmatige seksueel misbruik.

René Boomkens, hoogleraar cultuurwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, vindt dat je de artiest in principe niet moet vereenzelvigen met zijn kunst, dus ook niet als het gaat om rap. Dat een rapper crimineel is, maakt niet dat zijn raps geen podium toekomen. “In de Verenigde Staten heeft al 25 jaar geleden een enorme discussie gewoed over de vraag of gangsterrappers met hun teksten oproepen tot ­geweld,” zegt Boomkens. “Nee, was het antwoord van hun advocaten: hun kunst gaat over de slang, de taal van de straat. In de getto’s wordt nu eenmaal zo gesproken over vrouwen, homo’s en gangs.”

“Mensen staan daar permanent ambivalent tegenover deze materie. De Franse arts en auteur Louis-Ferdinand Céline is al bijna zestig jaar dood, maar de discussies over zijn persoon en werk blijven oplaaien (hij was openlijk een onversneden antisemiet); zoals ook de debatten over (vermoed kindermisbruiker) Michael Jackson en Roman Polanski (filmmaker die een dertienjarig meisje zou hebben verkracht).”

Beeld Sjoukje Bierma

Criminele artiesten moeten worden aangepakt, maar in principe niet door hun muziek in de ban te doen, vindt Boomkens. “Criminelen moet je oppakken en berechten, maar ik zou zeggen dat je ze niet hun podia afpakt. Tenzij ze hun podium gebruiken om op te roepen tot ­geweld, bijvoorbeeld.”

Als DjagaDjaga vanuit de gevangenis populaire raps de wereld instuurt, gaat wat mis, ja. Boomkens: “Dat zou je moeten proberen te voorkomen, geloof ik, maar vooral omdat het me niet de bedoeling lijkt dat iemand dat vanuit de gevangenis kan doen.”

Tussen zwart en wit zitten dus grijstinten. “Maar zolang die rappers niet via hun raps misdrijven plegen, moesten ze hun podia maar houden, anders verzand je in vage discussies. Het klinkt ook een beetje als een wanhoops­offensief van de overheid, eerlijk gezegd.”

Wanhoopsoffensief of niet, partijen hebben ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid, stelt recherchechef Janssen: “Wij zien hoe groot en divers de belangen zijn die hier spelen, maar iedereen zal zich moeten afvragen wie hij faciliteert en welke gevolgen dat heeft voor de kwetsbare jongeren.”

Kinderfeestje

Gesprekspartners zullen zeggen dat ze niet aan de neus van een artiest kunnen zien of hij crimineel is, realiseren Koers en Janssen zich. Maar het ontslaat niemand van de verplichting het te proberen. Zo is in een paar jaar tijd ook de ­bestuurlijke naïviteit weggenomen in Amsterdam.

In 2013, toen kernleden van de Green Gang diep in de criminaliteit zaten, liet stadsdeel Zuidoost ze nog als rolmodellen optreden op manifestaties in het kader van het project Stop the Violence. Ook liet de overheid de groep ­opdraven om jongeren in de Bijlmer erop te wijzen dat het vuurwapengeweld in het stadsdeel moest stoppen.

Dat is nu anders: recent hebben de Amsterdamse instanties mensen met een criminele achtergrond twee keer de weg naar een podium geblokkeerd. In oktober wisten de ­gemeente, politie en justitie partycentrum Borchland in Zuidoost ervan te overtuigen dat een evenement voor jongeren waar Joey AK de hoofdact zou zijn, geen goed idee was. Het werd afgeblazen.

In februari werd Kidz Paradise verboden, ‘het grootste kinderfeest van Nederland’, dat ­gepland was in het Bijlmer Sportcentrum aan het Anton de Komplein. De organisator was een voormalig lid van de Green Gang, later de compagnon van de in 2016 in Diemen geliquideerde crimineel en feestorganisator Vincent Jalink. Hij timmert inmiddels volop aan de weg in de hiphopscene.

Het feest voor kinderen tot veertien jaar, met rapper Poke als hoofdartiest, zou zo’n beetje ­alles representeren wat de overheid níet wil. Voor honderden euro’s waren viptafels te huur bij het podium. De op een na duurste variant kostte 500 euro, van met luxe omgeven tafels pal voor het podium was de prijs ‘op aanvraag’.

Verleiden tot het goede

De organisatie had al 900 kaarten verkocht, maar geen vergunning aangevraagd, dus de ­gemeente kon het festijn verbieden – wat de rechter in een spoedprocedure accordeerde.

De strijd tegen criminele rappers is maar een klein onderdeel van wat een brede beweging moet zijn, stelt de politie. Koers: “Uiteindelijk wil je scholing en werk bieden aan die kinderen en jongeren die nog tot het goede zijn te verleiden. Het allerliefst zouden we jongens en meisjes ook aan ons binden, aan de politie, via pósitieve rolmodellen, maar dat is een lange weg. Zo moeten we gezamenlijk proberen de moeders de kracht te geven hun kinderen een duwtje in de juiste richting te geven.”

Janssen: “Dit vraagt jarenlange integrale ­samenwerking. Wij moeten dit sámen doen en lang volhouden.” Koers: “In Rotterdam-Zuid hebben ze een looptijd van twintig jaar afgesproken waarbinnen alle partijen samen proberen de kraan dicht te draaien, zodat je niet blijft dweilen. In die sfeer moet je denken.”

Rolexen, dure sneakers en bankbiljetten

Rond rapper Joey AK bestaat een breed netwerk van criminelen van wie velen inmiddels vastzitten of zijn geliquideerd.

In strafzaken

Vriend Jason L. (27) uit Zuidoost – roemrucht als rapper DjagaDjaga – zit 18 jaar cel uit voor zijn sleutelrol bij een liquidatie in Bijlmerflat Kikkenstein. Vanuit zijn cel blijft DjagaDjaga als gezegd immens populaire raps ‘droppen’.

Zijn carrière in de rap en zijn bedenkelijke opmars in de misdaad liepen parallel. Hij was eerst de geliefde frontman JayJay van de Green Gang en rapte daarna op eigen houtje verder – ook met vrienden, onder wie Joey AK. Als 17-jarige doorzeefde hij ondertussen met anderen een auto met rivalen in Zuidoost. Na zijn celstraf dook hij op in moordonderzoeken en werd hij veroordeeld voor het witwassen van de Rolexen, exclusieve zonnebrillen en sneakers waarmee hij en zijn vriendinnen pronkten, en voor het strooien met de vele duizenden euro’s die hij uitgaf aan vakanties, auto’s en het pimpen van zijn gebit.

Halfbroer Oshadix timmert behalve als kickbokser ook aan de weg in de rapscene. Hij sloot onlangs een contract met Sony Entertainment – vlak voordat hij zou worden gearresteerd voor het witwassen van misdaad­opbrengsten.

Jeugdvriend Darnell T. (22) – met wie Joey AK eerder terechtstond voor een inbraak – wordt beschuldigd van betrokkenheid bij een fatale schietpartij in parkeergarage The Bank Rembrandtplein, vorig jaar mei. Twee groepjes kregen na het uitgaan in de clubs aan de Amstelstraat ruzie bij de parkeerautomaat, een man van 24 werd doodgeschoten. De stap van het dreigen met wapens uit de clips naar fataal geweld bleek klein.

Vermoord

Inchomar Balentien overleefde in 2013 een moordaanslag en werd zelf van een moord en moordplannen verdacht. In zijn jachtige, door paranoia beheerste laatste jaren zette hij het label No Way Back Entertainment op, voor raps en feesten, maar ook voor incasso’s en bezorging van lachgas of drank. In juli werd hij doodgeschoten in de Bijlmer.

Kort daarop werd Genciël ‘Genna’ Feller, die bij de fatale schietpartij in de parkeergarage in de Amstelstraat was, ’s nachts zeker acht keer beschoten in Almere, nadat hij met zijn vriendin van een feest was gekomen. Hij overleefde door geluk, dook met drie kogels nog in zijn lichaam onder op Curaçao en werd daar alsnog vermoord, 23 jaar jong. In Zuidoost heerste al weken onrust om het verhaal dat Fellers groepje een miljoenenpartij cocaïne had ‘geript’, gestolen. Dat zou verklaren waarom Feller ineens met pakken geld en dure spullen werd gezien, in een luxe bolide reed en in de duurste merkkleding liep, met de in zijn milieu geliefde sneakers van Christian

Louboutin aan zijn voeten. 2,5 week na Feller werd vriend Kelvin Maynard geliquideerd. De gewezen profvoetballer zou óók tot de drugsdieven hebben behoord. Ook hij poseerde kort voor zijn dood met peperdure spullen en een vuistdik pak bankbiljetten.

Alle hierboven genoemde rappers ontkennen betrokken te zijn geweest bij zware misdrijven.

Reacties

Digitaal hiphopplatform 101Barz van de publieke omroep BNNVara zendt onder meer ‘studio­sessies’ uit met hiphop­artiesten en gaf vele malen rappers als Djaga­Djaga en Joey AK zendtijd. De woordvoerder van BNNVara had al gewaarschuwd dat de houding binnen 101Barz is dat journalisten ‘alleen vragen stellen als shit aan de hand is’ en dat er weinig enthousiasme zou zijn om Het Parool te woord te staan. Dat is inderdaad het geval: niemand van het platform wil reageren. TopNotch reageert helemaal niet op verzoeken om een reactie.

Zendermanager Niels Hoogland van FunX wil ‘van geval tot geval bekijken of een rapper een podium moet krijgen’. “Dat soort van interview met DjagaDjaga, via voicenotes (spraak­berichten) had op zijn minst kritischer gekund. Aan de andere kant: wat hij vanuit de gevangenis deed, had nieuwswaarde.”

Van Joey AK wil Hoogland eerst afwachten hoe zijn strafzaak afloopt. “We stellen ons voorlopig op het standpunt dat hij als onschuldig moet worden beschouwd tot hij zou zijn veroordeeld. Maar ja, waar leg je de grens? Hoe zwaar moet een misdrijf zijn geweest om iemand in de ban te doen?”

De muziekgeschiedenis is doortrokken van artiesten die privé grof in de fout gingen. “Internationaal heb je legio personen gehad die shit hadden uitgehaald die absoluut niet door de beugel kon,” zegt Hoogland, “terwijl ze wel belangrijke muziek maakten. We willen deze discussie voeren met ons publiek. Er zijn zeker zaken waarbij wij moreel vinden dat een artiest geen platform moet krijgen – overigens ook als iemand in zijn muziek oproept tot geweld of racistisch is.”

Jason L., ‘DjagaDjaga’: “Ik ben opgegroeid in Zuidoost en mijn leven is een struggle. Ik verheerlijk geen geweld en wil anderen daar zeker niet toe aanzetten. Ik rap over wat om me heen gebeurt en over pijn en verdriet.” 

“Er is een documentaire uitgebracht over wat ik van kinds af heb moeten meemaken (Jason – Het echte verhaal, te zien op YouTube). Je kunt niet over iemand oordelen als je niet hebt meegemaakt wat hij heeft meegemaakt.” L. wijst op zijn nummer Kleine jongen, waarin hij rapt: “Geef jezelf geen tien jaar voor een daad van tien seconden; Focus op wat wij kunnen, niet op wat wij konden.”

Oshandix L.: “Ik ontvang royalty’s uit het buitenland. De vraag was of hier omzetbelasting over betaald moest worden. Dat is geen witwassen.”

Joël H., ‘Joey AK’: “Ik herken me niet in het beeld dat in dit artikel van me wordt geschetst.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden