Plus

Dronken op de fiets: 'Opeens lagen daar die tramrails'

Dronken op de fiets Beeld Sjoukje Bierma

Ook zaterdagavond, als Koningsdag ten einde loopt, doen Amsterdammers het weer massaal: met drank op naar huis fietsen. Jaarlijks raken er 3800 mensen gewond doordat ze dronken van hun fiets zijn gevallen. 'Ze koppen de stenen uit de straat.'

Ze zag er monsterlijk uit. Haar gezicht zat onder het bloed, ze had een blauw oog en haar arm deed raar. "Maar ik voelde niks," zegt Sophie (23). "Dus ik wilde nog steeds uitgaan. Het is dat de vriendin die bij me achterop had gezeten, me tegenhield." Het is twee jaar geleden, ze waren thuis gaan indrinken voor ze richting Bloemenbar gingen, in de Handboogstraat. Op de fiets.

"Het probleem is: ik merk het niet als ik te veel heb gedronken. Ik heb sowieso heel veel energie, dus ik fiets heel hard, en neem ook rustig iemand achterop." Dat ging dus niet. In de Leidsestraat - sowieso een slecht idee, daar fietsen - kwam haar wiel tussen de tramrails.

Ze viel vol op haar gezicht, haar vriendin kwam op Sophies hoofd terecht. "Zo lief, er kwamen meteen allemaal mensen helpen. Ik wilde gewoon weer doorfietsen, maar uiteindelijk zijn we toch naar het OLVG gegaan. Ik had een snee in mijn gezicht, die moest worden gehecht, en mijn pols was gebroken."

Aan de snee hield ze een litteken over, dat een jaar later werd opengehaald toen ze weer onderuitging. Op een bruggetje dit keer, over een van de grachten. Iemand sprong achterop, waardoor ze uit balans raakte. Haar kin moest worden gelijmd, er waren stukjes van haar tanden afgebroken. "De tandarts was nog jong, die had er wel begrip voor. Hij deed niet afkeurend."

Sophie wil niet met haar achternaam in de krant. Het is toch niet echt iets om trots op te zijn, en bovendien is het al van lang geleden. "Tegenwoordig word ik niet meer zo dronken." Ze grijnst. "Of nou ja, dat dacht ik die andere keren natuurlijk ook."

Vrolijke zelfoverschatting
Verhalen over drankovergoten avonturen op de fiets zijn niet lastig te vinden. Vraag eens rond en iedereen heeft wel een anekdote. Over kuilen in de weg, waar iemand niet-niet-niet-o toch wel in is gefietst. Of over die boom die opeens van zijn plek kwam, net toen iemand wilde passeren. Verhalen gekleurd door vrolijke zelfoverschatting - vaak met een geniepige bijrol voor de trambaan, trouwens.

Over het algemeen krabbelen we weer op, en overzien we de schade pas als we de volgende ochtend ontnuchterd in de spiegel kijken. Maar soms gaat het hartstikke mis. Fietsers die op het allerlaatste moment hun stuur omgooien omdat ze al ter hoogte van hun huis blijken te zijn, en dan worden geschept door een taxi. Of mensen die met een voorwiel in de tramrails belanden en zo verkeerd terechtkomen dat ze hersenschade oplopen.

Toch stappen Amsterdammers massaal op hun fiets na een borrel of feestje. Ook vanavond weer, als Koningsdag ten einde loopt.

Misdrijf
Ook de politie lijkt niet zwaar te tillen aan dronken fietsers. Speciale alcoholcontroles zijn er in elk geval niet. Vorig jaar zijn er in Amsterdam twintig bekeuringen voor uitgeschreven - dronken fietsen is een misdrijf waar 100 euro boete op staat -, blijkt uit gegevens van het Centraal Justitieel Incassobureau in Leeuwarden.

Wie op zaterdagavond een half uur zou gaan posten naast een middelgrote kroeg, komt al hoger uit.

Die paar boetes komen waarschijnlijk door verkeersongelukken: dan moeten in principe alle betrokkenen een blaastest doen, dus ook de fietsers.

Ter vergelijking: Amsterdamse bromfietsers kregen het afgelopen jaar 143 keer een bekeuring voor rijden onder invloed, automobilisten 210 keer. Het aantal vastgestelde overtredingen zal trouwens een stuk hoger liggen, de ernstigste gevallen zijn niet met een boete afgedaan.

Jaap Deunk (42) is traumachirurg bij het Amsterdam UMC, locatie VUmc. Hij is gespecialiseerd in letsel na ongelukken. "Ik moet regelmatig 's nachts uit de veren voor spoedoperaties," zegt hij. "Donderdag-, vrijdag- en zaterdagnacht zijn berucht, tussen 1 en 4 uur. Dan lopen de wachttijden op de spoedeisende hulp wel op."

Balansorgaan van slag
Dronken fietsers ziet hij zeker een paar keer per week. Sommigen zijn uit zichzelf gevallen, anderen zijn aangereden doordat ze een verkeerssituatie verkeerd inschatten. "Je fietst vaker door rood als je dronken bent, gaat vaker nog snel even ergens voor langs, je reactievermogen en je inschattingsvermogen worden anders. En je balansorgaan raakt van slag, waardoor je veel sneller valt."

De cijfers geven hem gelijk. Dat blijkt uit rapportages van de 14 grootste traumacentra van Nederland, waaronder die van het AMC en het VUmc, verzameld door expertisecentrum VeiligheidNL. Dronken fietsers zijn veruit de grootste groep patiënten op de spoedeisende hulp. Van alle ongelukken waar alcohol in het spel was, ging het in zestig procent van de gevallen om een val van een fiets. 3800 eenzijdige ongelukken, dus zonder te zijn aangereden. Dat is opvallend veel vergeleken met overige, niet-alcoholgerelateerde ongelukken, waarbij 33 procent van de patiënten is gevallen met de fiets.

Deunk ziet onder de dronken fietsers veel gebroken polsen, gebroken enkels en aangezichtswonden. "Mensen die de stenen uit de straat wilden koppen."
Soms hebben patiënten ook zeer ernstig hersenletsel, waar ze blijvende neurologische schade aan overhouden. Veel patiënten ziet hij ook nog na die ene bewuste nacht. "We wijzen niet meteen met het vingertje dat ze niet zo veel moeten drinken. Veel mensen weten echt zelf wel dat ze een fout hebben gemaakt. Ze hebben tegenover mij geen verantwoording af te leggen."

Slappe pop
Met drank op de fiets pakken is altijd nog beter dan met de auto gaan, zegt Rob Stomphorst van Veilig Verkeer Nederland. "Een ongeluk komt minder hard aan, de snelheid ligt domweg lager. Je valt misschien een keer een paar tanden eruit, maar de schade is niet te vergelijken met wanneer je met drank op achter het stuur gaat zitten."

Beeld Laura Van Der Bijl

Veilig Verkeer Nederland heeft dan ook geen speciale campagne tegen fietsen met drank op. "We hebben sinds 2001 al de Bob-campagne, die werkt nog steeds. En verder hebben mensen natuurlijk een eigen verantwoordelijkheid."

Doorgewinterde fietsers met drank op om­armen de volkswijsheid dat je dronken 'goed' valt, dus zonder je echt ernstig te blesseren. Het idee is: wie maar genoeg alcohol achter de kiezen heeft, wordt zo slap dat hij niet zo snel iets breekt. Ook de collega die in een kuil op de Middenweg belandde, hield er niks aan over, doordat hij als een slappe pop was neergevallen.

Maar hij heeft gewoon geluk gehad, met 'goed' vallen heeft het niets te maken. De waarheid is: bij een ongeluk breek je misschien minder snel iets, maar de kans op hersenletsel is vijf keer groter. "Nuchter zul je eerder uit een reflex je arm uitstrekken als je valt," zegt Jaap Deunk. "Dronken mensen vallen eerder op hun hoofd."

Dit zijn de cijfers. Bij de spoedeisende hulp, aldus het expertisecentrum VeiligheidNL, komt schouder-, arm- en handletsel bij 41 procent van de nuchtere patiënten voor, tegenover 21 procent van de patiënten met een slok op. Heup-, been- en voetletsel: 28 procent (nuchter) tegenover 12 procent (dronken).

Maar je kunt je afvragen wie beter af is. De helft van de dronken patiënten komt met verwondingen aan hoofd, hals en nek; een kwart heeft licht hersenletsel, 6 procent ernstig. Ter vergelijking: onder de nuchtere patiënten op de SEH heeft maar 1 procent ernstig hersenletsel, en 5 procent licht. Bij een ongeluk is de kans op hersenletsel dus vijf keer zo groot wanneer je gedronken hebt.

Onderzoek hoe alcohol de manier van vallen beïnvloedt, is overigens nooit gedaan. "Hoe zou je dat ook moeten onderzoeken," zegt Deunk. "Vijftig mensen wel, en vijftig mensen niet laten drinken, en ze dan allemaal van een fiets laten vallen?"

Broodje aap
Ook Peter Hollander, emeritus hoogleraar aan de faculteit bewegingswetenschappen van de VU, heeft vele malen horen vertellen over 'beter' vallen met drank op. "Maar een bron daarvoor ken ik niet. Waarschijnlijk is dit verhaal een broodje aap."

Sophie werkt in een bar. "Als we zien dat iemand heel erg dronken is en toch naar huis wil fietsen, bellen we een taxi." Zelf laat ze inmiddels af en toe haar fiets staan. Dan pakt ze een ViaVan naar huis. "Dat kost je drie euro, en dan ben je veilig thuis."

Misdrijf
Dronken op de fiets zitten is een misdrijf. Wie op de fiets zit, mag niet meer hebben gedronken dan automobilisten: grofweg twee glazen, 0,54 promille. Mocht je er ooit voor worden gepakt, dan krijg je een boete van 100 euro. Fietsen onder invloed in combinatie met gevaarlijk rijgedrag wordt zwaarder bestraft. Een eventueel rijbewijs kan niet worden ingenomen, wel kun je voor een paar uur een rijverbod krijgen voor een motorvoertuig.

25%
Een kwart van de patiënten die met drank op een ongeluk krijgen, heeft licht hersenletsel; voor 6 procent is het letsel ernstig, blijkt uit cijfers van Veiligheid.nl. Van de nuchtere patiënten heeft 1 procent ernstig hersenletsel, 5 procent licht.

20
In Amsterdam zijn in 2018 20 fietsers beboet voor rijden met drank op. Dat overkwam in hetzelf­de jaar 143 bromfietsen en 210 automobilisten in de stad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden