PlusAchtergrond

Droger uit, vaker zelf koken: zo gaan Amsterdammers om met het snel duurder wordende dagelijks leven

null Beeld Suzanne Ranzijn
Beeld Suzanne Ranzijn

Een pandemie, oorlog in Oekraïne: crises volgen elkaar op en dat is te voelen in de portemonnee. Het dagelijks leven wordt in rap tempo duurder. Wat betekent dat voor Amsterdammers? ‘Het werkt ongelijkheid in de hand.’

Anna Herter

Even leek het een voorbijgaand fenomeen, inmiddels blijkt het hardnekkiger: de prijzen stijgen al maanden op rij. De inflatie is voelbaar op het terras en in de supermarkt, maar het zijn vooral de energiekosten die huishoudens nu hard raken.

In Amsterdam zijn zowel de rijken als de armen oververtegenwoordigd. De kloof tussen die twee groepen neemt toe als de koopkracht daalt, stelt Wouter van Gent, universitair docent stadsgeografie aan de UvA. Hij doet onderzoek naar sociale segregatie en ongelijkheid in de stad.

“Armere gezinnen worden altijd harder getroffen door stijgende prijzen,” zegt hij, “een groter aandeel van hun besteedbaar inkomen valt weg. Zij moeten daar echt anders door gaan leven. Bij bepaalde hogere inkomens gaat het bij wijze van spreken om een skivakantie minder.”

Wereldwijde tekorten

Dat het leven duurder wordt, werd vorige week bevestigd en becijferd door het Centraal Planbureau (CPB). De koopkracht daalt dit jaar met 2,7 procent, voorspelt het bureau in zijn raming, de grootste daling in 40 jaar. In het gunstigste geval blijft de daling beperkt tot 0,6 procent, in het slechtste scenario zakt het 3,4 procent. Dit hangt voor een groot deel af van hoe de energieprijzen zich ontwikkelen.

Door het snelle economische herstel na de coronapandemie ontstonden wereldwijd tekorten aan grondstoffen en personeel. De inval van Rusland in Oekraïne deed de prijzen verder oplopen. De oorlog zorgt voor onzekerheden op de olie- en gasmarkt met Rusland als belangrijke leverancier voor Europa.

Energiearmoede

Dat het nu voornamelijk om energieprijzen gaat, betekent extra pijn voor de lagere inkomens, stelt Hans Koster. Hij is hoogleraar stedelijke economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Lagere inkomens hebben over het algemeen de hoogste energierekening. Zij wonen vaker in slecht geïsoleerde huurwoningen en hebben niet de middelen om hier iets aan te doen. Het is dus een vaste last die ze niet kunnen beïnvloeden.”

Vanuit het rijk wordt bekeken hoe huishoudens met een minimuminkomen kunnen worden gecompenseerd voor de stijgende prijzen. Eerder werd bekend dat Amsterdamse minima deze maand daarom een paar honderd euro krijgen uitgekeerd. Verschillende gemeenten, waaronder Amsterdam, riepen het kabinet afgelopen week op om meer te doen.

In 2019 kampte al zeker 11 procent van de Amsterdamse huishoudens met energiearmoede, bleek afgelopen zomer uit onderzoek in opdracht van de gemeente. Deze huishoudens zijn minstens 10 procent van hun besteedbaar inkomen kwijt aan de energierekening. “Die groep ‘energiearmen’ kan alleen maar zijn gegroeid,” zegt Peter Mulder, die bij TNO grootschalig onderzoek naar energiearmoede deed. Daaruit bleek afgelopen jaar dat landelijk 550.000 huishoudens met energiearmoede te maken hebben.

Mulder wijst ook op een andere groep die niet moet worden vergeten: mensen die genoeg verdienen om niet energiearm te zijn, maar niet genoeg geld hebben om te verduurzamen. Of in een huurhuis wonen waardoor ze dat niet mogen doen.

“Armoede is ook een kwestie van geen keuzevrijheid hebben. Voor veel mensen zijn de stijgende energieprijzen een aansporing om anders te gaan leven, door bijvoorbeeld elektrisch te gaan rijden en driedubbel glas te nemen. Zij zijn door hun aanpassingen straks van de hoge rekeningen af, terwijl anderen achterblijven met een structureel probleem. Ook dat werkt de kloof tussen arm en rijk in de hand.”

Hortense Nollet en haar gezin. 'Om de verwarming laag te kunnen houden doen we sloffen en een extra vest aan.' Beeld Daphne Lucker
Hortense Nollet en haar gezin. 'Om de verwarming laag te kunnen houden doen we sloffen en een extra vest aan.'Beeld Daphne Lucker

Hortense Nollet (54) laat zich omscholen tot docent en heeft met spoed zonnepanelen op haar huis in Nieuw Sloten laten zetten

“Toen ons energiecontract afliep, gingen we in één klap van 145 naar 309 euro per maand,” vertelt Hortense Nollet. “Ik was er een paar dagen goed ziek van. Ook van de timing: ik heb mijn baan in het bedrijfsleven vorig jaar opgezegd om me om te laten scholen tot basisschoolleraar. Ook is recentelijk onze middelste dochter weer thuis komen wonen, samen met haar man. Ze is in verwachting, maar ze kunnen geen betaalbaar huis vinden.”

“We hebben met spoed zonnepanelen op het huis laten zetten. Om de verwarming laag te kunnen houden doen we sloffen en een extra vest aan. Ook gebruiken we de droger nog maar heel weinig, en hebben we alle lampen vervangen door ledlampen. Daarnaast ben ik terughoudend geworden in uit eten gaan en heb ik de krant opgezegd. Ik was op zoek naar een sportschoolabonnement, dat stel ik nog maar even uit. Squashen doe ik alleen nog in de daluren.”

“We hebben het geluk dat we een financiële buffer hebben. Als de baby er is, zetten we de verwarming weer hoger, en gooien we er wel wat spaargeld tegenaan. Maar makkelijk is het niet. Het is goed dat er tegemoetkomingen zijn voor de minima, maar voor de doorsnee-Amsterdammer is het ook niet te betalen.”

Emily Neumann en Swaan van Bremen. 'We maken ons zorgen over de toekomst, want we denken dat dit niet tijdelijk is.' Beeld Daphne Lucker
Emily Neumann en Swaan van Bremen. 'We maken ons zorgen over de toekomst, want we denken dat dit niet tijdelijk is.'Beeld Daphne Lucker

Studenten Emily Neumann (22) en Swaan van Bremen (24) gaan hun huis in Westerpark uit vanwege de stijgende energieprijzen

“Net toen de energieprijzen begonnen te stijgen, liep ons vaste energiecontract af,” vertelt Emily Neumann. “Ik heb aan de telefoon gehangen met praktisch elke energiemaatschappij, maar een goedkope optie was er niet. We zijn uiteindelijk voor een flexibel contract gegaan, in de hoop dat de prijzen weer zouden gaan dalen. Maar helaas: afgelopen december betaalden we 385 euro, een jaar eerder was dat 107 euro.”

“We zijn bewuster gaan leven. De verwarming staat nu steevast lager dan we zouden willen, de droger gebruiken we eigenlijk niet meer. Bovendien zijn we extra gaan werken naast onze studie en geven we minder geld uit aan eten buiten de deur.”

“Als student is dit niet te betalen, dus hebben we besloten hier weg te gaan. Daar dachten we al langer over na, want de kale huur van 1475 euro is al hoog. Maar die energieprijzen zijn de druppel. Misschien als we écht heel zuinig zouden gaan leven, zouden we kunnen blijven, maar dat hebben we er niet voor over.”

“We maken ons zorgen over de toekomst, want we denken dat dit niet tijdelijk is. Volgens mij is de realiteit van onze generatie dat crises elkaar blijven opvolgen. Corona, Oekraïne, het klimaat... Alles is onzeker.”

Rob van Dijk: 'Voor anderen gaat het om een paar centen, voor mij bepaalt het wat ik kan eten.'

 Beeld Daphne Lucker
Rob van Dijk: 'Voor anderen gaat het om een paar centen, voor mij bepaalt het wat ik kan eten.'Beeld Daphne Lucker

Rob van Dijk (64) uit Oud-Zuid zit in de bijstand en is bang dat hij straks met minder dan 25 euro per week toe moet

“Nadat mijn bedrijf failliet was gegaan, ben ik uiteindelijk in de bijstand en schuldsanering terechtgekomen. Mijn financiën worden nu beheerd door een externe schuldhulpverlener. Zij betalen mijn vaste lasten en maken wekelijks 25 euro over naar mij, daar moet ik het mee doen.”

“Per 1 april gaan mijn energietarieven weer omhoog. Dan zal die 25 euro wel een probleem gaan worden. Ik heb geen idee hoe ik dan moet leven. Het wordt nu al steeds lastiger om rond te komen, want alles wordt duurder. Ik merk het in de winkels, op de markt, bij de toko, overal. Voor anderen gaat het om een paar centen, voor mij bepaalt het wat ik kan eten.”

“Een keer per week ga ik naar de voedselbank. Voor andere boodschappen ga ik pas in de namiddag naar de supermarkt, dan hebben ze kortingstickertjes geplakt op producten die over datum dreigen te gaan. De kachel staat heel laag en in plaats van licht gebruik ik ’s avonds kaarsen. De compensatie die de gemeente heeft aangekondigd, zou een kleine pleister op de wond zijn, maar wel van korte duur.”

Wija de Vries en Peter Bak. 'Het liefst zouden we van het gas af gaan, maar dat is erg ingewikkeld in ons oude huis.'

 Beeld Daphne Lucker
Wija de Vries en Peter Bak. 'Het liefst zouden we van het gas af gaan, maar dat is erg ingewikkeld in ons oude huis.'Beeld Daphne Lucker

Wija de Vries (61) en Peter Bak (65) uit Badhoevedorp zijn gepensioneerd en zetten de verwarming een graadje lager

“We merken dat het leven duurder wordt,” vertelt Wija de Vries, “maar we hebben er niet veel last van. We leven al vrij bescheiden en hebben bovendien een prima pensioen. Ik heb een carrière bij defensie achter de rug en mijn man was docent wiskunde.”

“Desondanks doen we wat we kunnen om duurzamer te leven. We hebben zonnepanelen, dubbelglas en zijn in de weer geweest met stripjes en dingetjes. Gedeeltelijk uit financieel oogpunt, voornamelijk omdat we dat goed vinden voor de wereld. Die gaat in sneltreinvaart achteruit en willen we netjes achterlaten voor de volgende generaties.”

“Het gas zorgt ervoor dat de energierekening ook bij ons enorm omhoog gaat. We willen het niet koud hebben en besloten ons eerst neer te leggen bij de hogere prijzen. Nu we laatst 533 euro moesten betalen, gaat de verwarming toch een graadje lager. Het liefst zouden we van het gas af gaan, maar dat is erg ingewikkeld in ons oude huis.”

“Als de prijzen blijven stijgen, komt het bij ons allemaal uiteindelijk wel goed. We maken ons wel zorgen over jongere generaties, die hebben het niet makkelijk. Je zult maar 20 zijn en leuk willen wonen, met de huidige prijzen en de woningmarkt.”

Koike Hess: 'Het lijkt me slim om nu al uit te kijken dat ik niet onnodig veel uitgeef.' Beeld Daphne Lucker
Koike Hess: 'Het lijkt me slim om nu al uit te kijken dat ik niet onnodig veel uitgeef.'Beeld Daphne Lucker

Koike Hess (33) uit West is ondernemer en bestelt minder bij UberEats

“De energieprijzen waren wel een tegenvaller,” zegt Koike Hess, “maar vooral op professioneel gebied. Ik heb een marketingbedrijf, en mijn grootste klanten zijn energieleveranciers, die nu ineens zonder budget zitten. Ik moet mijn bedrijfsmodel nu gaan aanpassen, maar zorgen maak ik me niet. Ik heb altijd gezorgd dat er genoeg binnenkwam, en zal dat ook altijd blijven doen.”

“Verder merk ik nog weinig van de inflatie. Ik heb gelukkig nog een voordelig energiecontract. En doordat ik een groot deel van mijn verdiensten altijd direct weer in mijn bedrijven steek, bleef er altijd al weinig over voor een luxe leventje. Ik keer mijzelf maandelijks 3500 euro uit, en mijn vaste lasten liggen rond de 2500 euro.”

“Toch lijkt het me slim om nu uit te kijken dat ik niet onnodig veel uitgeef, aangezien het onzeker is wat er binnenkomt. Vroeger bestelden mijn vriendin en ik dagelijks van Thuisbezorgd of UberEats, nu doen we dat nog maar twee keer in de week.”

“Waar ik me wel zorgen over maak, is hoe ik mensen die het minder heb kan blijven bijstaan. Ik heb een aantal gezinnen in mijn netwerk dat het minder breed heeft, daar schiet ik zo nu en dan bij. Maar als mijn besteedbaar inkomen lager wordt, valt er ook minder te delen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden