PlusReportage

Dove schakers spelen in Zuidoost om Europese titel: ‘Strijd én verbondenheid’

Meer dan honderd dove schakers spelen deze week in de Bijlmer om het Europees kampioenschap schaken voor doven. Op het bord wordt harde strijd geleverd, daarbuiten telt ook de verbondenheid. ‘De spelers voelen zich hier thuis, het voelt als familie.’

Europees kampioenschap schaken voor doven in Bijlmer Sportcentrum, georganiseerd door de Amsterdamse dovenschaakclub 'Tot Ons Genoegen'.  Beeld Sophie Saddington
Europees kampioenschap schaken voor doven in Bijlmer Sportcentrum, georganiseerd door de Amsterdamse dovenschaakclub 'Tot Ons Genoegen'.Beeld Sophie Saddington

Consternatie in de zaal. Met wilde armgebaren, luide kreten en een woeste blik in zijn ogen beschuldigt een Poolse schaker zijn Britse opponent van vals spel. De toren die plotseling zijn paard pakte op veld h4 was een onreglementaire zet, beweert hij bij hoog en bij laag. Meerdere tolken snellen naar het bord, de organisatie is er ook bij. De schaker uit Birmingham is zich van geen kwaad bewust en legt, zo goed en zo kwaad als het gaat, uit dat er sprake is van een misverstand. Als de gemoederen zijn bedaard kan de partij worden hervat.

“Die Poolse man is niet alleen doof, maar ziet ook erg slecht. Daardoor had hij niet opgemerkt dat de witte toren van f1 naar h1 was verplaatst,” legt hoofdarbiter Aart Strik uit. “Gelukkig moeten de spelers iedere zet noteren, dus we konden reconstrueren wat er was gebeurd.”

Bij het Europees kampioenschap schaken voor doven, dat deze week gehouden wordt in Sportcentrum Bijlmer, wordt op het scherp van de snede gespeeld. Zo’n 125 schakers met een gehoorverlies van minimaal 55 decibel, afkomstig uit 24 verschillende landen, nemen het tegen elkaar op. En voor sommige deelnemers staat daarbij heel wat op het spel: Oekraïense deelnemers is door de overheid een auto en een aanvulling op hun pensioen beloofd als ze de titel mee naar huis nemen.

Verbondenheid

Dat het kampioenschap uitgerekend in Zuidoost wordt georganiseerd, hangt samen met het honderdjarig bestaan van de Amsterdamse dovenschaakclub Tot Ons Genoegen (TOG). De vereniging, die wekelijks bijeenkomt aan de Stadhouderskade, telt twintig leden en is samen met Maasstad ’87 uit Rotterdam de enige overgebleven schaakclub voor doven in Nederland. Ooit waren dat er zeven, maar de laatste jaren kiezen steeds meer doven en slechthorenden voor reguliere schaakverenigingen. In principe is een niet-functionerend gehoor geen belemmering voor het schaken, maar om mee te draaien in het verenigingsleven is het wel fijn als je niet de enige bent die doof is. Die verbondenheid is wat TOG zo’n bijzondere club maakt, zegt voorzitter Mark Schenk. “Dove spelers voelen zich hier thuis, het voelt als familie.”

Achter het bord wordt een universele taal verstaan, daarbuiten is het lastiger. De Hongaarse gebarentaal is niet hetzelfde als de Spaanse. Dus willen tegenstanders na afloop hun partij samen analyseren, dan moet dat via de internationale gebarentaal, die lang niet iedereen machtig is. En toch is het volgens Krzysztof Checiak, aanvoerder van de Poolse delegatie, een mooie manier om mensen te ontmoeten. En dat dit in Amsterdam kan maakt het extra speciaal, vertelt hij via een geschreven bericht op zijn telefoon. “Dit is de stad van Max Euwe, met een grote schaaktraditie. Als jonge man was ik al fan van Ajax, dat toen drie keer de Europacup 1 won.” Voor het Poolse team is deze trip een voorbereiding voor de Olympische Spelen voor doven in 2023, zegt hij.

Niveauverschillen

Ook Anatoli Nikitin, de voorzitter van de sportbond voor doven in Belarus, neemt dit kampioenschap zeer serieus. Het was een hels karwei om de visa rond te krijgen, maar zijn land is nu vertegenwoordigd met drie schakers. Onder hen ook de jongste deelnemer van het toernooi, een jongen van 12, die in zijn divisie aan de leiding gaat. “Dit is goed voor zijn ontwikkeling, maar om echt goed te worden zal hij ook tegen niet-dove mensen moeten spelen.”

Dat heeft de beste speler van het toernooi ook zijn hele leven gedaan. Yehuda Gruenfeld is de enige grootmeester van het deelnemersveld, al liggen de gouden jaren inmiddels achter hem. In 1982 en 1990 werd hij kampioen van Israël, nu gaat hij na vier ronden aan de leiding bij het EK voor doven. De niveauverschillen zijn groot: waar op sommige borden op hoog niveau wordt gespeeld laat een Italiaanse speler zich al na zeven zetten verschalken door een klassiek foefje in de Scandinavische opening: na zeven zetten is hij zijn dame kwijt. Gefrustreerd verfrommelt hij zijn notitieblaadje; boos beent hij weg. Er klinkt een harde kreet, maar de spelers die voorovergebogen boven het bord hangen kijken niet op of om.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden