PlusAchtergrond

Doordrenkt met bloed, zweet en tranen: Ajaxshirt is zoveel meer dan een lap stof

null Beeld Jaap Visser
Beeld Jaap Visser

In Het Ajax shirt – De glorie van rood & wit brengen vier fanatieke supporter-verzamelaars meer dan driehonderd verschillende officiële Ajaxshirts bijeen, bijna allemaal gedragen door Ajacieden tijdens wedstrijden, dus vol symboliek.

Jan Pieter Ekker

Toen het doorgaans betrouwbare Footy Headlines eind vorige week een afbeelding postte van een zandkleurig Ajaxshirt met een verticale band met rode en zwarte strepen – mogelijk het derde shirt van Ajax voor het seizoen 2022-2023 – leidde dat tot een Twitterstormpje. Van ‘Holy fuck’, ‘Vind ’m wel gruwelijk man’ en ‘A very bold choice’ tot ‘Doet mij te veel aan PSG denken’.

Een nieuw Ajaxshirt zorgt steevast voor reuring. En elk detail doet ertoe: de breedte van de rode baan, de kraag, het logo natuurlijk (de eenmalige terugkeer van het oude Ajaxlogo zorgde vorig seizoen voor een run op het thuisshirt), de toevoeging van een extra sponsor op de achterzijde (GigaNet), en eerder al een vignet met ‘Curaçao’; alles ligt onder een vergrootglas.

Sessie met een paspop

Dat is logisch, een voetbalshirt heeft nu eenmaal een dubbelfunctie: enerzijds is het een belangrijk verkoop- en reclameproduct, anderzijds is het het vlaggenschip voor de clubcultuur. Of, zoals Jaap Visser het verwoordt in Het Ajax shirt – De glorie van rood & wit: ‘Het voetbalshirt is een uniform kledingstuk dat dient om een tiental veldspelers tot één geheel te vormen. En dat geheel bindt de strijd aan met een ander geheel, om de overwinning, de eer, de punten en de roem. Dat maakt dat het tricot zoveel meer wordt dan een willekeurige lap stof.’

Het grote Ajaxshirtjesboek is een initiatief van vier fanatieke supporter-verzamelaars; samen brachten zij meer dan driehonderd verschillende officiële Ajaxshirts bijeen, bijna allemaal ‘match worn’, dus doordrenkt met bloed, zweet en tranen. Het grootste deel is afkomstig uit hun eigen collecties, maar er werden ook shirts geleend van collega-verzamelaars, die hun collector’s items tijdelijk afstonden voor een sessie met een paspop in de studio van modefotograaf Julie Vielvoije.

Het meest mythische tenue

In de eerste jaren van zijn bestaan speelde Ajax overigens niet in het witte shirt met rode baan, maar in een rood en wit verticaal gestreept hemd (met daaronder een zwarte broek en zwarte kousen). Dat zorgde voor een probleem toen Ajax in 1911 naar de Eerste Klasse promoveerde. Want daarin speelde Sparta al, dat eenzelfde shirt had én over oudere rechten beschikte. Ajax koos daarop voor het tenue van stadgenoot VVV (Veni Vidi Vici), die zijn voetbaltak afstootte en verder ging als cricketclub; de voetballers die naar Ajax overstapten, konden zo in hun vertrouwde kloffie blijven spelen.

Die shirts ontbreken in Het Ajax shirt; het oudste shirt dat is achterhaald dateert van 1935 en is gedragen door Wim Volkers, een rasechte dribbelaar met de bijnaam De Mug. Het échte overzicht begint in het seizoen 1970/’71, het seizoen waarin Ajax voor het eerste de Europa Cup 1 won.

Tekst gaat door onder de foto

Piet Keizer in 1971 in de finale tegen Panathinaikos waarin Ajax de Europa Cup 1 finale won. Het shirt uit die wedstrijd is volgens  France Football 'het meest mythische voetbaltenue ooit'. Beeld Ajax Images
Piet Keizer in 1971 in de finale tegen Panathinaikos waarin Ajax de Europa Cup 1 finale won. Het shirt uit die wedstrijd is volgens France Football 'het meest mythische voetbaltenue ooit'.Beeld Ajax Images

Dit shirt werd in april 2020 door het toonaangevende tijdschrift France Football uitgeroepen tot meest mythische voetbaltenue ooit: ‘Par son design original autant que sa simplicité, il frappe les esprits car il est visuellement distinctif ‘ (‘Door zijn originele ontwerp en zijn eenvoud, spreekt het tot de verbeelding omdat het visueel onderscheidend is’).

Dat het boek vooral bedoeld is voor fanatici blijkt uit de minutieuze zoektocht naar welk shirt precies wordt bedoeld: dat met een slechts dertien centimeter brede rode streep, dat stond afgebeeld op de cover van France Football, of de meer gangbare, met een achttien centimeter brede rode baan en een witte, ronde hals.

Drie rode strepen op de mouw

Tot aan 1970 veranderde het Ajaxshirt slechts zo nu en dan en mondjesmaat; de rode baan wisselde eens wat in breedte en er waren uitvoeringen met korte mouwen, een opstaand kraagje, een V-hals, met knoopjes of een veter. Over uitshirts werd nog helemaal niet nagedacht. Dat veranderde pas eind jaren tachtig, toen Umbro Kappa opvolgde als Ajax’ shirtsponsor.

Het eerste contract ging om een bedrag van ruim een half miljoen gulden, een enorm bedrag, maar het was een goede investering. Voetbal werd sindsdien in een razend tempo big business; transfersommen en spelerssalarissen schoten de lucht in en het voetbalshirt werd de standaard-supportersuitrusting. (Nota bene: een Ajaxshirt kost 90 euro en is redelijk goedkoop te produceren. In seizoen 2018/2019 hield Ajax 21,2 miljoen euro over aan merchandise.) Het contract tussen Ajax en Umbro werd drie keer verlengd, de laatste keer in 1998 was er zes miljoen euro mee gemoeid – bijna 24 keer zoveel als bij de eerste overeenkomst.

Vanaf het seizoen 2000/’01 is Adidas Ajax’ shirtsponsor, aanvankelijk tot leedwezen van de fans, die lijdzaam moesten toezien dat er drie rode strepen op de witte mouwen verschenen. Maar zoals het geklaag over de Amsterdam Arena verstomde toen Ajax er kampioenschappen aaneen ging rijgen (én de naam werd veranderd in Johan Cruijff Arena), verstomde het gemopper op die vermaledijde strepen toen Ajax er steeds meer zinderende wedstrijden in ging spelen.

Three little birds

Het is nog even afwachten of het beige Ajaxshirt – als dat tenminste het derde Ajaxshirt van volgend seizoen is, maar Daley Blind verklapte onlangs in Bij Andy in de auto al dat er een zandkleurig tenue zou verschijnen dus het lijkt te kloppen – net zo’n knaller wordt als het derde shirt van vorig seizoen. Dat was het reggaeshirt, met een groene, gele en rode bies en dito vogeltjes – een verwijzing naar Three Little Birds, het nummer van Bob Marley dat aan het einde van de rust door de Arena schalt als er nog werk aan de winkel is voor Ajax (‘cause every little thing ’s gonna be all right‘). Dat shirt was binnen een mum van tijd uitverkocht. Ajax en Adidas waren dermate verrast dat een herdruk maanden op zich liet wachten.

Jaap Visser: Het Ajax shirt – De glorie van rood & wit. Kick uitgevers, 480 blz., €49,95. 
De speciale, door Bergkamp, Litmanen of Menzo gesigneerde edities kosten €79,95. Beeld
Jaap Visser: Het Ajax shirt – De glorie van rood & wit. Kick uitgevers, 480 blz., €49,95. De speciale, door Bergkamp, Litmanen of Menzo gesigneerde edities kosten €79,95.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden