PlusExclusief

Dochter zijn van wijlen Julius Vischjager was ingewikkeld: ‘Hij vond zichzelf het belangrijkst’

Daniella Koelewijn-Vischjager met Het Vergeetboek van haar vader, Julius Vischjager. ‘Ik weet nu meer van mijn vader dan tijdens zijn leven.’ Beeld Daphne Lucker
Daniella Koelewijn-Vischjager met Het Vergeetboek van haar vader, Julius Vischjager. ‘Ik weet nu meer van mijn vader dan tijdens zijn leven.’Beeld Daphne Lucker

Hun relatie was een leven lang stroef en complex. Maar het overlijden van journalist, pianist en activist Julius Vischjager, vooral bekend van The Daily Invisible, maakte voor dochter Daniëlla (61) de weg vrij om een mooi afscheid voor hem te regelen.

Patrick Meershoek

Er ligt een groot boek op tafel. Het Vergeetboek, schreef Julius Vischjager, uitgever en hoofdredacteur van The Daily Invisible, lang geleden met dikke zwarte letters op de kaft. In het album verzamelde hij foto’s, knipsels en andere herinneringen aan een rijk en actief leven. Onschuldige kinderfoto’s, anti-autoritaire pamfletten uit de roerige jaren zestig, een lidmaatschapskaart van de PvdA en een gelukwens uit 1997 van premier Wim Kok voor het bereiken van zijn zestigste verjaardag. “Allemaal zaken die ik nooit eerder heb gezien,” zegt Daniëlla Koelewijn-Vischjager op de zolder van haar woning in Huizen. “Ik weet nu meer van mijn vader dan tijdens zijn leven.”

Uit Het Vergeetboek van Julius Vischjager. Met zijn in 1970 opgerichte Kabouterpartij maakte hij deel uit van de gemeenteraad. Beeld Daphne Lucker
Uit Het Vergeetboek van Julius Vischjager. Met zijn in 1970 opgerichte Kabouterpartij maakte hij deel uit van de gemeenteraad.Beeld Daphne Lucker

In de vroege ochtend van 6 oktober 2020 werd het levenloze lichaam van de 83-jarige Julius Vischjager opgevist uit de Amsterdamse Ringvaart, niet ver van zijn woning aan de Transvaalkade in Oost. Twee dagen later stonden twee rechercheurs bij Koelewijn op de stoep om het nieuws te brengen. “Ik was in shock,” vertelt ze. “Ik heb altijd rekening gehouden met een brief op de mat, niet met politie aan de deur. Ze waren trouwens ontzettend vriendelijk. Over de doodsoorzaak konden ze weinig vertellen, dat is nog steeds gissen. Het kan zijn dat hij tijdens een nachtelijke wandeling is uitgegleden. Aan de andere kant: het was precies de trouwdag van mijn ouders. Misschien wilde hij gewoon niet meer.”

Stichter van verwarring

Wat de politie ook kwam vragen: of Daniëlla misschien de uitvaart op zich wilde nemen. “Ik heb meteen gezegd: mag ik daar even over nadenken? Dat kon niet. Dus besloot ik de uitvaart te regelen. Mijn man zei heel verstandig: ‘Wat je tijdens je leven niet hebt kunnen doen, kun je nu doen.’ Ik ben eerst met mijn man en een van de kinderen naar de woning van Julius gegaan. Het was voor het eerst sinds jaren dat ik daar weer over de vloer kwam. Ik herinner me de opluchting dat het een netjes opgeruimd huis was. Ik wist dat hij in zijn laatste jaren hulp kreeg van het maatschappelijk werk en die hebben goed voor hem gezorgd. Er stonden ook kinderfoto’s van mij in de woonkamer, keurig in een lijstje. Dat vond ik heel moeilijk om te zien.”

Eenvoudig was het niet. Vischjager speelde veel verschillende rollen in zijn leven. Hij was journalist, pianist en activist. In alle rollen was hij een stichter van verwarring die door de een als heilzaam werd ervaren en door de ander als hinderlijk. Die eigenschap maakte hem geknipt voor de jaren zestig en zeventig, toen hij voor de Kabouterpartij deel uitmaakte van de gemeenteraad. De verschijning van het eerste nummer van The Daily Invisible, een eigenhandig volgekrabbeld wekelijks bulletin, maakte van Julius een vertrouwde verschijning op het Binnenhof, waar hij jarenlang de laatste vraag mocht stellen op de wekelijkse persconferentie van de premier.

[Tekst loopt door onder de foto]

Uit Het Vergeetboek van Julius Vischjager. Beeld Daphne Lucker
Uit Het Vergeetboek van Julius Vischjager.Beeld Daphne Lucker

Van alle rollen was het vaderschap waarschijnlijk zijn minst succesvolle. De uitvinder van de spontane ‘vertederingsconcerten’ op de dichtstbijzijnde piano, bedoeld om het onderlinge begrip tussen mensen te vergroten, bleek niet of nauwelijks in staat om een intieme band aan te gaan met zijn naasten. “Mijn ouders zijn gescheiden toen ik vier jaar was,” vertelt Daniëlla. “Van mijn moeder hoorde ik later dat Julius al tijdens de zwangerschap een andere man werd. Hij kreeg vreselijke driftaanvallen en zocht voortdurend ruzie. Ik denk dat hij de verantwoordelijkheid van het vaderschap gewoon niet aankon. Hij droeg zelf natuurlijk een enorme last met zich mee.”

Vermoord in de oorlog

Dat laatste had alles met de oorlogsjaren te maken. Vischjager was in 1937 geboren als zoon van bioscoopeigenaar Julius Vleeskruijer en diens bedrijfsleidster en cassière Carolina Vischjager. Vleeskruijer erkende het kind niet, zodat Julius de naam van zijn moeder kreeg. Beide ouders werden vermoord in de oorlog: vader in Buchenwald, moeder in Sobibor. Julius ontsnapte aan dit lot toen hij in de Hollandsche Schouwburg kort voor het transport door het verzet uit de rij met kinderen werd geplukt en in veiligheid werd gebracht. Hij groeide op in pleeggezinnen en kindertehuizen. Daniëlla: “Hij moet aan die jeugd een enorme bindingsangst hebben overgehouden. Dat kan ik wel begrijpen.”

Het lukte niet om een band met zijn dochter op te bouwen. Als de kleine Daniëlla na de scheiding volgens afspraak op bezoek ging bij de pleegmoeder van Julius, schitterde haar vader doorgaans door afwezigheid. “Het was onwerkelijk. Deze vrouw woonde in een prachtig huis bij het Vondelpark, met een volière in de tuin. Ze had een kokkin en een auto met chauffeur en er woonden een tijdje zelfs twee chimpansees in huis. Mijn moeder en ik woonden in een bovenwoning in de Camperstraat. Wij hadden geen cent te makken, mede doordat Julius hardnekkig weigerde alimentatie te betalen. Ik pendelde heen en weer tussen twee totaal verschillende werelden.”

Het werd er met de jaren niet beter op. Daniëlla groeide op en bekeek haar vader met toenemende scepsis. Ze zag een getraumatiseerde, licht verwarde man, die tijdens etentjes in restaurants alleen maar over zichzelf kon praten. Was dat haar vader? “Het merkwaardige was ook dat hij vanaf de jaren zeventig als maker van The Daily Invisible een min of meer bekende Nederlander was geworden. Hij genoot van alle aandacht. Ondertussen keek hij nauwelijks naar mij om. Er knakte iets toen hij naar de uitreiking van mijn diploma was gekomen om foto’s te maken en later vertelde dat er geen rolletje in zijn camera zat. Op dat moment was ik echt helemaal klaar met hem.”

Geen gevoel meer

Vanaf dat moment was er wat Daniëlla betreft geen sprake meer van een relatie. “Ik ging studeren, kreeg een man en kinderen. Ik had genoeg aan mijn eigen leven.” Ze volgde de gangen van haar vader op hoofdlijnen via de media, maar alleen omdat haar moeder geregeld naar hem informeerde. Een enkele keer liet Julius zich van zijn goede kant zien, bijvoorbeeld met een extra editie van The Daily Invisible ter gelegenheid van de geboorte van zijn kleinzoon. De hoofdredactionele gelukwensen gingen vergezeld van de bladmuziek van Glückes genug van Robert Schumann. “Hij had ook een reusachtige knuffelbeer bij zich,” vertelt Daniëlla. “Het was goed bedoeld, maar ik had er eerlijk gezegd geen gevoel meer bij.”

Hoe het soms kan gaan: het was het overlijden van Julius dat voor Daniëlla een deur opende. Er was plotseling ruimte om in actie te komen. Dat was onder meer nodig om het persoonlijk archief terug te krijgen dat is meegenomen door een opkoper, ingeschakeld door de executeur-testamentair om de woning aan de Transvaalkade te ontruimen. “Er was afgesproken om de persoonlijke spullen te laten staan, maar dat is niet gebeurd. Uiteindelijk heb ik een paar dozen moeten terugkopen. Ik vind het vooral belangrijk dat de documenten op een goede plek terechtkomen. Zoals Het Vergeetboek en het stempel met het logo van The Daily Invisible.”

Een van de laatste dingen die nog moeten gebeuren, is de onthulling van het grafmonument. Dat gebeurt komende donderdag, in besloten kring, op De Nieuwe Ooster. “De uitvaart van twee jaar geleden heeft mij goed gedaan. Er waren veel vrienden van mijn vader gekomen en die spraken heel warm en respectvol over hem. Ik heb me daardoor gedragen gevoeld, ook al heb ik die kant van mijn vader zelf nooit echt mogen ervaren. Ik vind het nog steeds moeilijk om trots op hem te zijn. Julius vond zichzelf het belangrijkst en daarmee maakte hij mij ondergeschikt, maar dat neemt niet weg dat hij een goed afscheid heeft verdiend.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden