PlusReportage

Dit project moet ongedocumenteerden toekomstperspectief bieden

Musa Jalow is uit Gambia gevlucht en wacht nu op bewijs dat hij zijn leven in dat land niet meer zeker is.Beeld Marc Driessen

Ongedocumenteerde vluchtelingen werken in een speciale opvang aan hun toekomst. Die kan hier liggen, maar ook in het land van hun herkomst. ‘Je bent hier geen nummer.’

IJsberend loopt de man voor het gebouw op de Plantage Muidergracht dat ooit werd gebruikt als kweekschool voor machinisten. Tot voor kort volgden UvA-­studenten er college en inmiddels staat het ter beschikking aan tachtig ongedocumenteerden. De man stelt zich in het Nederlands voor als Javed Iqbal. Hij vraagt smekend of hij alsjeblieft geïnterviewd mag worden.

Iqbal is één van de vijfhonderd ongedocumenteerde asielzoekers die worden opgevangen door de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) in Amsterdam. Dit proefproject moet ongedocumenteerden een toekomstperspectief bieden. Samen met een zogenoemde casemanager kijken ze of een nieuwe asielaanvraag mogelijk is of dat ze gaan werken aan terugkeer naar het land van hun herkomst.

Sinds twee maanden is het gebouw in gebruik als één van de negen Amsterdamse opvanglocaties. Iqbal vertelt uit Pakistan te komen, 57 jaar te zijn en hier sinds de opening te wonen. “Ik ben erg ziek, heb hartproblemen, wat moet ik doen?”

De buurvrouw

Op alle LVV-locaties is woonbegeleiding aanwezig en op deze locatie is zorginstantie HVO-Querido daar verantwoordelijk voor. Woonbegeleiders leggen voorzichtig uit dat het beter is om andere ongedocumenteerden te interviewen, omdat Iqbal op dit moment nogal verward is. Daarom wordt de goedlachse Musa Jalow (42) geïntroduceerd, die voorstelt een rondleiding door het pand te geven.

In vloeiend Engels vertelt hij dat hij drie jaar geleden uit Gambia is gevlucht. Als onderzoeksjournalist, hij is fotograaf, was hij er zijn leven niet meer zeker. Samen met zijn casemanager hoopt hij een nieuwe asielaanvraag te doen. “Ik wacht op bewijs vanuit Gambia dat ik er door de overheid word bedreigd.”

Jalow vertelt over de buren die langskomen om met de bewoners van het pand muziek te maken. Volgens de woonbegeleiders was er aanvankelijk nog scepsis vanuit de buurt, maar na een aantal inloopavonden is dat aanzienlijk minder. Jalow vertelt over de buurvrouw. “Ze vond het eerst eng, maar inmiddels krijg ik twee keer per week Nederlandse les van haar.”

In de slaapkamer die hij met een andere lotgenoot deelt, vertelt dat hij blij is met de privacy. “Het is beter dan met zes of acht man in een kamer.”

Javed Iqbal komt uit Pakistan en gaat binnenkort terug naar zijn vaderland.Beeld Marc Driessen

Beneden, in de gemeenschappelijke ruimte, staat het raam open. Aan de overkant is de Roeterseilandcampus te zien en daar liggen UvA-studenten in de zon op een grasveldje. Toeristen varen voorbij terwijl ze selfies maken. Het contrasteert nogal met het leven van Jalow en Iqbal, maar het benadrukt tegelijkertijd dat dit leven een enorme verbetering is ten opzichte van de vorige opvanglocaties. “Je hebt meer tijd om alles zelf te regelen,” zegt Jalow. “Om rustig na te denken. Je bent geen nummer meer en de stress is minder.”

Wat ook meespeelt is dat de ongedocumenteerden hier meer regie over hun leven hebben. Hier zorgt het personeel van HVO-Querido niet meer voor het eten en de schoonmaak, maar zijn de bewoners daar zelf verantwoordelijk voor. Met vijftig euro per week kopen ze eten, kleding en toiletartikelen.

Droevig verhaal

Terwijl Jalow uitlegt dat de bewonersvergaderingen ervoor zorgen dat iedereen ook schoonmaakt, staat Iqbal onrustig in een hoekje mee te luisteren. De Pakistaan begint meteen met praten als Jalow wegloopt. “Amsterdam is mijn stad geworden. Het heeft mijn hart gewonnen. Ik ken elke straat.”

De tranen stromen over zijn wangen, terwijl hij praat. Iqbal vertelt dat hij sinds zijn 26ste in Europa woont. Dat zijn moeder en vader in Pakistan zijn overleden. Dat hij daar niemand meer heeft. “Ik heb niks verkeerds gedaan,” zegt hij snikkend. “Ik ben nooit slecht geweest.”

Iqbal probeert al ruim dertig jaar de juiste papieren te krijgen, maar zonder succes. Nu is samen met zijn casemanager besloten dat hij terug naar Pakistan zal gaan.

Zorgcoördinator Paul Doodeman (64) luistert mee en knikt instemmend. Iqbals verhaal klopt, zegt hij. “Heel verdrietig. Verloren jaren zijn het geweest, waarin hij nooit iets heeft kunnen opbouwen en nu moet hij terug naar een land waar hij niks meer heeft.”

Iqbal geeft toe verward te zijn, maar is ook verdrietig en boos. Hij wordt met duizend euro, vijfhonderd euro van de overheid en vijfhonderd euro van Internationale Organisatie voor Migratie, uitgezwaaid. Verder heeft een vriend hem een duur pak gegeven als afscheid, maar dat is alles wat hij bezit. “Ik heb nooit iets slechts gegaan,” zegt hij nog een keer wanhopig.

Hoe wrang het verhaal van Iqbal ook is: dit is wel waar het proefproject voor is bedoeld. De mensen die geen asiel kunnen krijgen, begeleiden naar een oplossing. Voor de één, zoals de Gambiaan Jalow, betekent het wachten op bewijzen voor een nieuwe asielaanvraag, voor anderen, zoals Iqbal, is het een ‘vrijwillige’ terugkeer naar hun geboorteland.

Iqbal legt zich er nog niet helemaal bij neer en zegt: “In Pakistan zal ik een advocaat zoeken om hier alsnog te mogen wonen. Dit is mijn stad. Maar ik ben ook moe van al het vechten. Wat kan ik nog doen op mijn leeftijd?”

Landelijke proef met negen opvanglocaties in Amsterdam

- Sinds 1 juli 2019 doen de gemeenten Amsterdam, Groningen, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven mee aan de Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV). Dit proefproject is in de plaats gekomen van de bed-bad-broodvoorzieningen voor ongedocumenteerden die ongedocumenteerden weinig tot geen perspectief te bieden had.

- De LVV is eenmalig en duurt per deelnemer anderhalf jaar.

- In Amsterdam zijn negen locaties aangewezen voor de opvang: Gerard Doustraat 156 (38 plekken), Pieter Aertszstraat 5 (38), Plantage Muidergracht 14 (80), Javaplantsoen 17-19 (24, voor vrouwen), Anderlechtlaan 3 (60, voor kwetsbare mensen), Marnixstraat 2 (48 ), Van Leijenberghlaan 11-13 (begint met 50 personen en groeit tot maximaal 70) en Overhoeksplein 2 (48). Vijftig personen worden opgevangen in diverse locaties van stichting ASKV of in een medische voorziening. Daarnaast ontvangen nog vijftig deelnemers leefgeld van de gemeente. Zij voorzien in hun eigen onderdak.

- Op dit moment staan er 45 ongedocumenteerden op de wachtlijst voor de opvangplekken van de LVV. Mensen kunnen zich aanmelden bij het Loket Ongedocumenteerden van de gemeente waar gecontroleerd wordt of ze aan de criteria voldoen. Als dat het geval is, worden ze geplaatst zodra er plek is. In bijzondere gevallen kunnen mensen met voorrang worden geplaatst.

- Er zijn ook nog andere groepen ongedocumenteerde asielzoekers in de stad, die zich bijvoorbeeld hebben aangesloten bij We Are Here.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden