PlusAchtergrond

Dit is waarom er ondanks de coronaregels alsnog volop wordt gewinkeld

De rij bij de Louis Vuitton­winkel, maandag in de P.C. Hooftstraat.Beeld Jakob van Vliet

Het advies om thuis te blijven is verwarrend als tegelijkertijd wordt opgeroepen afstand te houden. De winkelstraten vulden zich maandag met winkelend publiek. ‘We houden wel gepaste afstand.’

Vader en dochter Patrick (42) en Lena (18) staan op de hoek van de Van Baerlestraat en de P.C. Hooftstraat in de rij. Hun eindbestemming is de Louis Vuittonwinkel, een kleine 200 meter verderop of beter gezegd: anderhalf uur verderop. Lena en Patrick zijn namelijk niet de enigen die hun huis verlieten voor een boodschap bij de boetiek of in een van de andere winkelstraten.

“We moeten een tas kopen voor mijn vrouw. Die is deze week jarig,” zegt Patrick. “En het is zondag Moederdag,” vult zijn dochter aan. Dat het advies nog altijd is zo veel mogelijk thuis te blijven, weten vader en dochter wel. “We houden wel gepaste afstand van anderen.”

Het gedrag van het tweetal is illustratief voor waar al sinds het begin van de intelligente lockdown veel om te doen is: de tweeslachtigheid van de coronaregels. Op matrixborden in het Vondelpark prijkt nog ­altijd een tekst die mensen oproept thuis te blijven. Kort erna volgt op hetzelfde bord de tekst die mensen op het hart drukt afstand te houden.

Eigen verantwoordelijkheid

Die dubbele boodschap schept verwarring. Moeten we nu binnen blijven of enkel afstand houden van elkaar? En waarom zijn er zo veel winkels open als we binnen moet blijven? “Deze manier van besturen past bij Nederland,” zegt Caspar van den Berg, hoogleraar bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en gespecialiseerd in verhoudingen tussen bestuurslagen. 

“De overheid is er om grenzen te stellen en niet om het denken van mensen over te nemen. Burgers worden in ­Nederland als volwassenen behandeld en daar hoort bij dat iedereen binnen een bepaald kader zijn eigen verantwoordelijkheden en afwegingen moet en mag maken.”

Dat deze manier van regeren niet waterdicht is, wees de praktijk al eerder uit. Bij mooi weer trokken mensen massaal naar de parken en ­de kades in de stad en landelijk zijn er al honderden boetes uitgedeeld aan mensen die zich niet aan de coronaregels hielden.

Niemand kan garanderen dat iedereen zijn ­gezonde verstand gebruikt, zegt Van den Berg. Het is dan ook goed dat het kabinet nog een troef achter de hand heeft, al is een totale lockdown volgens hem niet de beste oplossing. Die heeft ook zijn prijs, voor de economie maar ook als het gaat om wat je van mensen kunt vragen.

Maatschappelijke draagkracht is essentieel bij een crisis, stelt Hans van de Sande, emeritus hoog­leraar massapsychologie. “Je wilt dat mensen de overheid vertrouwen zodat je ze van de noodzaak kunt overtuigen dat ze zich aan ­bepaalde regels houden.”

Tegelijkertijd is keihard handhaven niet in het voordeel van het kabinet. Van de Sande: “Dan krijg je een tweedeling tussen mensen die boos zijn en mensen die bang zijn. Daardoor kun je al gauw draagvlak verliezen. En laat je de teugels vieren, dan denken mensen dat het beter gaat en gaan ze er nóg meer op uit.”

De overheid is in deze crisistijd aan het koorddansen: continu op zoek naar de perfecte balans. Mensen moeten worden gemotiveerd zich aan de regels te houden. Dat is lastig, erkent de hoogleraar.

Maatwerk per regio

Vooralsnog weet niemand hoe lang deze situatie nog gaat duren. ­Ondernemers worden al steeds nijdiger en ook individuen kiezen vaker openlijk voor zichzelf dan voor een kleinere groep kwetsbaren. Van den Berg: “Het kabinet vaart nu de koers: dicht waar het moet en open waar het kan. Dat lijkt me een goede manier, omdat er snel ingespeeld kan worden op actuele wetenschappelijke inzichten.”

Ook de locatie moet een rol spelen in de beleidsvorming, vindt Van den Berg. Er is nu gekozen voor een uniform beleid, terwijl bepaalde zaken – zoals dicht op elkaar in parken zitten – zich eerder voordoen in grote steden dan elders. De huidige koers van het kabinet vraagt eigenlijk dus om maatwerk per regio, vindt de hoogleraar.

Daar drong burgemeester Femke Halsema zondagavond ook op aan in het televisieprogramma Op1. Ze wil ruimte van het kabinet om lokale oplossingen mogelijk te maken. Ze is enthousiast over een idee van kroegbazen rond de Nieuwmarkt, die het plan hebben opgevat om één groot terras te maken van het plein met een centraal uitgiftepunt voor drankjes. Van den Berg: “De crisisbestrijding komt van bovenaf, vanuit het kabinet, en dat doen ze hartstikke goed. Maar als je de bevolking wilt helpen, moet je lokaal initiatief een kans geven, met de regie zo dicht mogelijk bij de mensen zelf.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden