Plus Interview

Directeur Vattenfall: ‘Publieke opinie werkt op gevoelens, niet op feiten’

We willen allemaal duurzame energie, maar tegelijkertijd geen dag zonder warme douche. Dat wringt, zegt directeur Peter Smink van Vattenfall. 

Directeur Peter Smink van Vattenfall: ‘We hadden mensen beter moeten voorlichten over biomassa.’ Beeld Ivo van der Bent

Even moesten 35.000 huishoudens in Amsterdam deze zomer vrezen voor hun warme douche. Als de crisis rond het noodlijdende ­afval- en energiebedrijf AEB één ding heeft aangetoond, dan is het wel dat energie geen vanzelfsprekendheid is. Hele wijken in Noord en Nieuw-West krijgen stadsverwarming uit de afvalovens van AEB.

Directeur Peter Smink van Vattenfall Nederland kijkt veelbetekenend als hem wordt gevraagd naar de problemen bij AEB. Ook het energiebedrijf kreeg in juli pas zeer kort van tevoren te horen dat vier van de zes verbrandingsovens werden uitgeschakeld wegens technische problemen. Wat in goede tijden geldt als duurzaam en vergeleken met een cv-ketel op aardgas in elke woning een grote CO2-besparing oplevert, veranderde deze zomer plotseling in een hoofdpijndossier.

Vattenfall heeft snel ingegrepen. Er staan voldoende noodketels op diesel gereed om zo nodig bij te springen in de koude wintermaanden. Smink: “Ik durf nu te zeggen: alle plannen zijn klaar en onder alle scenario’s kunnen onze klanten er zeker van zijn dat ze gewoon warm water houden.”

Tegelijkertijd leggen de problemen bij AEB een grote zorg van Smink bloot: hoe verzekeren we ons van de betrouwbaarheid van nutsvoorzieningen als stroom en warmte, wanneer die na de energietransitie uit veel verschillende bronnen komen? Omdat we zijn opgegroeid met fossiele brandstoffen als steenkool en aardgas voelt energie als iets dat vanzelf tot ons komt: een kolencentrale zorgt voor luchtvervuiling en veel broeikasgassen, maar is tenminste wel heel betrouwbaar en constant gebleken.

We moeten niet te makkelijk denken over de verduurzaming van onze energievoorziening, vindt Smink. Op zijn smartphone demonstreert hij een app waarop men in België kan zien of er die dag genoeg elektriciteit voorhanden is, of dat het krap wordt. Het is een schrikbeeld voor hem: “Als de betaalbaarheid en betrouwbaarheid onder druk komen te staan, verdwijnt het draagvlak voor de energietransitie.”

Bij Vattenfall, voorheen bekend als Nuon en ver daarvoor als het Gemeentelijk Energie Bedrijf, komen al die dilemma’s samen. Het bedrijf belooft klanten dat zij binnen één generatie fossielvrij kunnen leven. Dat klinkt vaag, maar het dwingt Vattenfall om miljardeninvesteringen te doen in windparken en zonneweides. Aan de andere kant is het een grote werkgever in deze regio en marktleider in Amsterdam, die te allen tijde energie moet kunnen leveren.

Dus naast de vier windparken die op de Noordzee worden gebouwd – genoeg elektriciteit voor 3 miljoen huishoudens – houdt Vattenfall zijn gascentrales in bedrijf. “Die blijven we voorlopig nodig hebben, als back-up voor duurzame bronnen,” zegt Smink. ”We moeten voldoende zekerheden inbouwen. Je hebt het gezien toen er vier jaar geleden kortsluiting was in een hoogspanningsstation bij Diemen en heel Noord-Holland plat lag. Wat een ellende.”

Biomassacentrale

De overgang op duurzame energiebronnen gaat stapje voor stapje, zegt Smink met een verwijzing naar de biomassacentrale die Vattenfall laat bouwen bij Diemen. Deze gigantische houtkachel ziet Vattenfall als een noodzakelijke tussenstap, omdat uitstootvrije warmtebronnen als geothermie nu nog geen optie zijn. Het komt Vattenfall op veel kritiek te staan. Biomassa geldt formeel als een duurzame energiebron, maar tegenstanders vrezen voor ontbossing en onderstrepen dat biomassa zelfs meer CO2 uitstoot dan steenkool. In Diemen en IJburg maken bewoners zich grote zorgen over de fijnstof die op hun wijken zal neerdalen.

Het luidruchtige verzet is vernietigend voor het duurzame imago waar Vattenfall aan werkt. Smink baalt ervan. “Achteraf bekeken hadden we mensen nog beter moeten voorlichten over biomassa. Mensen zijn bang voor de rokende schoorsteen, maar de fijnstof die neerslaat is verwaarloosbaar.” Tegelijkertijd relativeert hij het verzet. Elke nieuwe energiebron roept protest op. Bij windmolens en zonneweides is dat niet anders. “Het is jammer dat de publieke opinie vaak op gevoelens werkt, niet op feiten. Het not in my backyard-effect, je blijft het houden.”

Vattenfall zoekt nieuwe oplossingen, zoals verplaatsbare accu’s als vervanger van dieselaggregaten bij festivals. Gascentrales als de Hemweg hoopt het bedrijf geschikt te kunnen maken voor waterstof. “Dat willen we in de toekomst gebruiken als een soort batterij. We produceren het als het hard waait of de zon fel schijnt en energie goedkoop is. Op bewolkte of windstille dagen, als er te weinig duurzame stroom wordt opgewekt, verbranden we de waterstof weer zodat er altijd genoeg elektriciteit is.”

Olympische vlam

Vattenfall voelt zich geworteld en thuis in Amsterdam. Smink vertelt trots over de gemeentelijke gasfabrieken, één van de rechtsvoorgangers. Daar bedacht een medewerker in 1928 dat het mooi zou zijn om een vlam te laten branden tijdens de Olympische Spelen, een ritueel dat zich nog elke vier jaar herhaalt. En hij vertelt over het Nederlandse hoofdkantoor in de Bijlmer. “Middenin de maatschappij.”

Dat gevoel van verbondenheid met de stad betekent niet dat Vattenfall zich geroepen voelt om de gemeente Amsterdam te hulp te schieten en delen van AEB over te nemen. Dat had gekund. Vattenfall exploiteert in Zweden en Duitsland vuilverbranders. Ook is Vattenfall voor 50 procent eigenaar van Westpoort Warmte, het bedrijfje dat de stadsverwarming rond AEB distribueert.

Inmiddels is duidelijk dat de gemeente Amsterdam het belang van AEB in Westpoort Warmte overneemt. AEB is een zaak van de gemeente, zegt Smink. Als de gemeente hulp nodig heeft, hoort Vattenfall het wel. Investeren in afvalverbranding heeft geen prioriteit voor een bedrijf dat binnen één generatie fossielvrij wil worden. “We kunnen ons geld maar één keer uitgeven. Vattenfall heeft een duidelijke keuze gemaakt: Wind en zon, geen vuilverbranders.”

Ruben Koops en Bart van Zoelen 

Adieu schoorsteen

Met de sluiting van de Hemwegcentrale verdwijnt het hoogste bouwwerk van Amsterdam uit de skyline van de stad. Vattenfall denkt nog na over alternatieven op het terrein van de kolencentrale die later dit jaar dichtgaat. Vattenfall heeft op het terrein ook nog een gascentrale. Hoe dan ook lijkt het einde nabij voor de schoorsteen die 175 meter boven Amsterdam uittorent. “Je kan wel zeggen dat het symbolische waarde heeft, maar voor de toekomst van de energievoorziening lijkt het weghalen van de schoorsteen mij het handigst.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden