PlusReportage

Dierenmummies door de scan: ‘Wat heeft de krokodil als laatste gegeten?’

Van het oude Egypte naar de afdeling radiologie in Amsterdam UMC: dertien dierenmummies van het Allard Pierson gingen zaterdag door de scan.

De onderzochte dieren werden ruim 2000 jaar geleden gemummificeerd.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De onderzochte dieren werden ruim 2000 jaar geleden gemummificeerd.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Een krokodil, drie vissen, twee katten, een muis, vijf vogels en een mestkever: het is een kleine dierentuin die zaterdag op een brancard het ziekenhuis wordt ingereden voor nader onderzoek. De vooruitzichten zijn gunstig. Niet voor de dieren trouwens, want die zijn al duizenden jaren dood en daar kunnen ze zelfs in Amsterdam UMC niets aan veranderen.

Maar de medewerkers van het museum Allard Pierson zijn springlevend en opgetogen bij het vooruitzicht meer te weten te komen over de dertien dierenmummies uit hun collectie. Conservator Ben van den Bercken: “Wat heeft de krokodil als laatste gegeten? Dat is een vraag waarop we nu misschien antwoord gaan krijgen. We gaan vandaag heel veel leren.”

In optocht gaat het naar de afdeling radiologie, waar laboranten Roel Jansen en Nick Lobé staan te wachten. De dieren vormen een interessante afwisseling voor de patiënten die zij normaal onderwerpen aan een scan of een röntgenfoto. Lobé heeft ervaring met mummies. Hij had al eens menselijke mummies uit Leiden in de onderzoekskamer, vertelt hij. “Heel bijzonder.”

Oude Egypte

Vandaag gaat het om dieren uit het oude Egypte. Terwijl medewerker Tony Jonges van het museum samen met Lobé de krokodil behoedzaam overbrengt van zijn houten kist naar het scanapparaat, vertelt Van den Bercken dat het dier vermoedelijk tweeduizend jaar oud is. “De dierenmummies waren in zwang tussen de zevende eeuw voor en de tweede eeuw na Christus.”

Voor de oude Egyptenaren was de dood niet het einde van de reis, maar een overgang naar een volgend leven. Het gemummificeerde lichaam was geschikt voor hergebruik en voor onderweg kreeg het enkele huisdieren mee. Van den Bercken: “Er zijn in graven ook voedselmummies gevonden in de vorm van een biefstuk of een stuk eend in een pot.”

De dieren uit de collectie van het Allard Pierson zijn bijna allemaal afkomstig uit de collectie van Constant Lunsingh-Scheurleer. De Haagse bankier en verzamelaar werd in 1934 ernstig getroffen door de economische crisis en deed zijn collectie van duizenden voorwerpen over aan de Universiteit van Amsterdam. Het werd de basis van het museum.

‘Wat heeft de krokodil als laatste gegeten? Dat is een vraag waarop we nu misschien antwoord gaan krijgen.’ Beeld Patrick Meershoek
‘Wat heeft de krokodil als laatste gegeten? Dat is een vraag waarop we nu misschien antwoord gaan krijgen.’Beeld Patrick Meershoek

Zwerftocht

De krokodil in de onderzoekskamer heeft een andere weg afgelegd. Die maakte eerder deel uit van het Museum of Curiosities van de Engelse preparateur Walter Potter die, in de tijd dat dat nog als smaakvol werd gezien, schoolklasjes met opgezette konijnen maakte. Na de sluiting van het museum in de jaren zeventig begon de krokodil aan een zwerftocht die eindigde in Amsterdam.

De een meter lange krokodil is na zijn komst naar het Allard Pierson nooit uit zijn windels geweest. Er zijn wel eens röntgenfoto's gemaakt, maar met de moderne technologie kan nu een perfecte scan van het dier en zijn verpakking worden gemaakt. “Met de hoge resolutie beeldvorming,” doceert CT-specialist Lobé niet zonder trots, “kunnen we echt alles zien.”

Dat wordt duidelijk als even later de beelden in de regiekamer op het scherm verschijnen. Eerst van de driedimensionale krokodil, daarna in een dwarsdoorsnede. Daarbij komen mogelijk ook botresten of stenen in de maag tevoorschijn. Jonges drukt zijn neus bijna tegen het scherm van enthousiasme. “Dit is voor het eerst dat ik hem op deze manier kan zien. Fantastisch.”

Nakomelingen

Van den Bercken legt uit dat de oude krokodil zijn nakomelingen gaat helpen met de beelden. “De krokodilmummies spelen tegenwoordig een belangrijke rol bij de bescherming van de krokodil in Afrika. Er is lang gedacht dat er maar een soort in West-Afrika was, maar er blijkt nog een tweede soort te bestaan. Dat is mede vast komen te staan door het dna van de mummies.”

De krokodil werd in delen van het oude Egypte vereerd. Dat was een twijfelachtige eer, want het kwam er vaak op neer dat ze als mummie werden aangeboden aan Sobek, de god van het water en de vruchtbaarheid. Dat is waarschijnlijk ook gebeurd met het exemplaar dat zich nu, duizenden jaren later, in de onderzoekskamer van het AMC vertwijfeld afvraagt of het ooit nog rustig wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden