PlusInterview

Deze psycholoog onderzocht koopgedrag bij jongeren: ‘Gymnasiasten zeggen: we weten zelf wel wat gezond eten is’

Psycholoog Marlijn Huitink promoveerde op het aankoopgedrag van jongeren in supermarkten. Uiterst actueel, want een op de vijf Amsterdamse kinderen is te zwaar. Gezinnen die weinig te besteden hebben zijn extra vatbaar. ‘Ongezond eten is steeds goedkoper geworden en gezond eten duurder.’

Peter de Jong
80 procent van wat we elke dag eten en drinken komt uit de supermarkt; het overgrote deel staat niet in de schijf van vijf. Beeld Getty Images
80 procent van wat we elke dag eten en drinken komt uit de supermarkt; het overgrote deel staat niet in de schijf van vijf.Beeld Getty Images

Het beeld is bekend: scholieren die in de pauze de supermarkt belegeren om iets lekkers te kopen. En dat is vaak geen appel, maar een chocoladereep, zak chips of een lekker zoet drankje. Tegelijkertijd heeft Amsterdam een fiks probleem met jeugdobesitas. Maar liefst een op de vijf Amsterdamse kinderen is te zwaar. Psycholoog Marlijn Huitink dook voor haar promotieonderzoek zeven jaar de Amsterdamse supermarkt in voor een analyse van het aankoopgedrag van jongeren. Haar conclusie: het moet radicaal anders in de supermarkt.

We worden steeds dikker. De helft van de Nederlanders heeft overgewicht, 14 procent van die groep heeft obesitas. Ongeveer 80 procent van wat we iedere dag eten en drinken halen we uit de supermarkt, waarvan het overgrote deel niet in de schijf van vijf staat, en vol zit met suiker, zout en vet. En de marketeers verstaan hun vak: chips en cola zijn niet alleen vaak in de aanbieding, ze staan ook op ooghoogte, bij de kassa en op kopstellingen, de high traffic areas, zodat je ze niet kunt missen. Bij online winkelen krijg je bij het betaalscherm nog snel wat aanbiedingen te zien, en daar zit zelden een stuk fruit tussen.

Mensen met een smalle beurs eten vaker ongezond, blijkt uit onderzoek. Waarom is dat? Vroeger was er ook armoede, maar waren de mensen aanmerkelijk dunner dan nu.

Marlijn Huitink: “Naast opvoeding en cultuur is een belangrijke oorzaak natuurlijk geld. Ongezond eten is in de loop der tijd relatief goedkoper geworden en gezond eten duurder. Als je met weinig geld een gezin moet onderhouden, kies je sneller voor een zak diepvriesfriet en frikandellen als diner, dan aardappelen, broccoli en kipfilet. Omdat het goedkoper is. Daarnaast hebben mensen aan de onderkant van de maatschappij vaker meerdere problemen op hun bordje, genoeg andere zaken aan hun hoofd dan te bedenken hoe ze een gezonde maaltijd op tafel kunnen toveren.”

U heeft zowel vmboscholieren als gymnasiasten gevolgd voor uw onderzoek. Zitten er nog verschillen tussen die twee?

“Vmbo’ers gaan veel vaker naar de supermarkt voor een snack. Qua eetgedrag verschillen ze niet zoveel, ze gaan allebei voor de chips en de Red Bull. Vmbo’ers stonden wel veel opener voor een workshop over gezond eten. De gymnasiasten zeiden vaak: ‘Dûh, we weten zelf wel wat gezond eten is’.”

U heeft ook een studie gemaakt van de zogenoemde kassakoopjes.

“In de supermarkt worden bij de kassa vaak impulsaankopen gedaan, en daar liggen meestal ongezonde producten. Ik heb gekeken of we die plek wat gezonder konden maken. Als we gezonde producten bij de kassa legden of daar korting op gaven, werden die wel meer verkocht, maar er werd niet minder ongezond gekocht.”

“Het enige wat echt werkte, was het compleet weghalen van de ongezonde producten bij de kassa. Alleen leidde dat niet tot meer aankoop van gezondere producten. Wel tot een forse omzetdaling van de kassakoopjes. Supermarkten verdienen daar veel mee, ook al omdat bedrijven supermarkten betalen voor het plaatsen van hun producten bij de kassa. Een van de supermarktmanagers in mijn onderzoek wilde het verlies compenseren en legde toen ‘stiekem’ pepernoten bij de kassa neer.”

Uw experimenten met kassakoopjes en voorlichting hebben een beperkt effect op het aankoopgedrag van de jongeren gehad. Dat gaat er niet toe leiden dat Amsterdam over tien jaar geen dikke kinderen meer heeft, zoals de gemeente zich ten doel heeft gesteld. Wat moet er wel gebeuren?

“Als we echt een slag willen slaan dan moeten supermarkten hun verantwoordelijkheid nemen en de ongezonde producten uit het assortiment schrappen, net als straks met de sigaretten gebeurt. Verbied reclame voor snacks, en zet ze niet meer in de aanbieding. Maak gezonde producten goedkoper en ongezonde duurder. Een belasting op suikerhoudende producten is op zich een goed idee. Wellicht gaan fabrikanten dan minder suiker in hun producten stoppen. Wel moeten we goed in de gaten houden of de smaakvervangers in het product wel gezond zijn. En hoe staat het met de prijselasticiteit, gaan mensen ook minder Red Bull kopen als die een paar dubbeltjes duurder wordt? Maar goed, laten we beginnen de verhouding tussen ongezond en gezond voedsel in de supermarkt terug te brengen van 80-20 naar fiftyfifty.”

Albert Heijn was een van uw opdrachtgevers, daar heeft u uw onderzoek ook kunnen doen. Hebben ze al iets gedaan met uw conclusies?

“Nee.”

Wordt het niet tijd dat ze u daar in Zaandam in dienst nemen om orde op zaken te stellen?

“Ik sta ervoor open. Mijn handen jeuken.”

Nederlanders kopen 80 procent van het eten en drinken in de supermarkt

Op de door Huitink onderzochte scholen gaat 80 procent van de vmbo’ers naar de supermarkt voor voedsel, bij de gymnasiasten is dat een derde. Eveneens 80 procent van het aanbod aan voeding in de supermarkt is niet gezond en bevat vaak – veel – suiker, zout of vet.

70 procent van de scholieren krijgt eten mee van huis, de meesten eten het – naar eigen zeggen – ook op. Van de scholierenaankopen is 98 procent ongezond. Meest gekocht: chips en energiedrank. De gemeente Amsterdam streeft ernaar dat alle Amsterdamse kinderen in 2033 op gezond gewicht zijn. Nu is een op de vijf te zwaar.

Marlijn Huitink. Beeld
Marlijn Huitink.

Mini-bio

Marlijn Huitink, 34, Arnhem.

2014 Afgestudeerd als psycholoog van gezondheidsgedrag aan Universiteit van Amsterdam 2015 Onderzoeker aan Vrije Universiteit Amsterdam

2022 Gepromoveerd aan Vrije Universiteit Amsterdam (“Encouraging healthy food purchases in supermarkets in deprived urban areas”)

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden