Luchtverkeersleider Martijn Duijkers praat aan deze terminal elke minuut een vliegtuig ‘binnen’.

Plus Achtergrond

De zondebok bij vertragingen op Schiphol: de verkeersleiding

Luchtverkeersleider Martijn Duijkers praat aan deze terminal elke minuut een vliegtuig ‘binnen’. Beeld Lin Woldendorp

Schiphol gaat zijn drukste zomer aller tijden tegemoet. Achter de schermen werken duizenden mensen om ieders vakantie toch op tijd te laten beginnen. Vandaag: Zondebok bij vertragingen.

“Ik heb weleens uit een vliegtuig gebeld met de verkeerstoren. Er werd omgeroepen dat het toestel vanwege drukte bij de verkeersleiding nog niet kon vertrekken. Heb ik aan de collega’s gevraagd en het bleek een heel andere reden te zijn. Ik kon het niet laten even naar de cockpit te lopen om dat tegen de vliegers te zeggen.”

Verkeersleider Martijn Duijkers heeft er net een ochtenddienst op zitten achter het radarscherm van Schiphol Approach, een van de afdelingen in de grote verkeersleidingszaal van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) op Schiphol-Oost. Tientallen vluchten heeft hij ‘binnengepraat’ of verbaal uitgeleide gedaan,

Duijkers beseft dat zijn verkeersleiding vaak zondebok is bij vertragingen. “Vliegers weten dat er veel andere redenen zijn. Het toestel kan te laat zijn aangekomen of een technisch mankement hebben gehad, maar het is makkelijk om de verkeersleiding de schuld te geven.”

Barstensvol

Goed, erkent hij, het kan natuurlijk zo druk zijn op Schiphol dat een toestel al op de vertrekluchthaven wordt opgehouden of boven Flevoland of de Noordzee extra rondjes moet vliegen. “Ik begrijp goed dat een passagier ons de schuld geeft als hij Almere voor de vierde keer ziet.”

Ja, het is druk op Schiphol, maar het zal dit jaar niet heel anders zijn dan voorgaande jaren, zegt Duijkers. “Schiphol zit op dit moment aan zijn maximumaantal vluchten en er is nu eenmaal een grens aan het aantal starts en landingen die je per uur op de luchthaven kunt afwerken.”

“We doen op de drukste momenten circa 70 landingen of bijna 80 starts per uur. Het komt weleens voor dat je 60 vliegtuigen per uur begeleidt, eentje per minuut, alhoewel we verschillende vluchten tegelijkertijd doen. Niet alleen op Schiphol is het druk; in Frankrijk en Italië zit het luchtruim nu barstensvol. Heel Europa is immers op vakantie.”

Dat Schiphol uit zijn voegen barst doordat maatschappijen vanwege de groeistop steeds grotere vliegtuigen gebruiken, waar meer passagiers in passen, betekent nog niet dat de verkeersleiding overwerkt is. “Voor ons heeft die ontwikkeling hoogstens een kleine impact; grotere vliegtuigen moeten vanwege de wervelingen wat verder van elkaar vliegen.”

Snelwegen in de lucht

Verkeersleiders dragen vluchten als een estafettestokje aan elkaar over. Duijkers en zijn collega’s van Approach begeleiden het stijgen en ­dalen. Is een toestel eenmaal op grote hoogte, dan dragen zij de vlucht over aan de collega’s van Area Control, even verderop in de zaal. Zij beheren de ‘snelwegen’ hoog in de lucht. ­Duijkers: “Wij begeleiden de vliegtuigen die op de afrit van de snelweg zitten richting de aanvliegroutes naar Schiphol, of andersom als ze net van Schiphol komen richting de hogere vlieg­routes.”

Het eerste, of laatste stukje, de feitelijke start en landing, wordt vanuit de verkeerstorens op Schiphol-Centrum begeleid. Duijkers schuift regelmatig aan in de hoofdtoren op Centrum of in Toren West bij de Polderbaan. “Vandaaruit doen we het eerste stuk – of bij landingen het allerlaatste deel van de vlucht, tot een hoogte van 1800 voet, 550 meter. We kijken dan of de baan vrij is van vogels, vliegtuigen of voertuigen. En we geven vliegers informatie over weer en wind. Bij vertrekkend verkeer plannen we de startvolgorde zo dat vliegtuigen de juiste afstand houden. We delen vertrekkend verkeer zo in dat de vliegtuigen van elkaar wegsturen.”

Onbegrip in de cockpit

Duijkers vindt de afwisseling belangrijk. “Werken in de toren is iets gestructureerder, want de startbanen op Schiphol liggen vast. Het weven van vertrekkend en binnenkomend verkeer bij Approach is weer wat creatiever.”

De beslissingen van de verkeersleiding leiden weleens tot onbegrip in de cockpit. “Als een vlieger voor de derde keer op een dag op de verre Polderbaan moet landen en helemaal om moet rijden, wordt weleens gevraagd of ze voorrang kunnen krijgen omdat ze veel overstappers hebben. Dat gaat dus niet. We trekken niemand voor.”

“Als het radioverkeer daardoor niet echt lekker gaat, dan regel ik, omdat we weinig tijd hebben en iedereen kan meeluisteren, dat we achteraf even met elkaar bellen om het uit te praten. Ik moet erop vertrouwen dat ze naar mij luisteren en mijn instructies goed uitvoeren, dan moet ik ook begrip hebben voor hun situatie.”

Rechts heeft voorrang

Jarenlang kampte Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) met een tekort aan mensen. Het leidde zelfs tot brandbrieven van personeel. Inmiddels zijn de ergste tekorten ingelopen, maar LVNL zoekt nog medewerkers. “Er zijn weliswaar voldoende verkeersleiders voor de dagelijkse operatie,” zegt een woordvoerder, “maar het is woekeren met de tijd, zeker om daarnaast aan projecten te werken.”

Verkeersleiders begeleiden niet alleen vliegtuigen, ze helpen ook kantoorpersoneel bij het uitvoeren van allerlei projecten, zoals nu de verbouwing van de verkeerstoren op Schiphol-­Centrum. “Zij weten als geen ander hoe bepaalde beslissingen in de dagelijkse praktijk uitpakken.”

Martijn Duijkers (39) werd vijftien jaar geleden verkeersleider na zijn tijd als navigator bij de Marine op de Orion. “Ik had best vlieger willen worden. Alleen krijg je tijdens de opleiding voor verkeersleider gewoon salaris. Je hoeft niet, zoals een piloot, eerst 125.000 euro te lenen.”

Na een open dag was hij om. “Na 3,5 jaar was ik verkeersleider, dat gaat tegenwoordig sneller.” Inmiddels is het vliegverkeer enorm gegroeid. “Het werk blijft hetzelfde, rechts heeft nog altijd voorrang. De veiligheids­regels veranderen niet, de banen van Schiphol liggen nog altijd op dezelfde plek.”

Wel is de omgeving belangrijker geworden in de afwegingen van de verkeersleiders. “We houden nu meer rekening met overlast op de grond. We wisselen, afhankelijk van de windrichting, vaker van baancombinatie om overlast op een plek te minimaliseren.”

Zomerserie

Het Parool beschrijft in een korte serie de zomer op Schiphol.

1. Eerste hulp bij stommiteiten
2. Zondebok bij vertragingen
3. Kan die koffer nog mee?
4. Even een deukje wegwerken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden