Plus

De Wolkenkrabber is in ere hersteld

De Wolkenkrabber staat weer te glimmen op het Victorieplein. Na jarenlange tegenslagen is de strijd tegen de roest op het deels stalen gebouw gewonnen.

De restauratie van de Wolkenkrabber is voltooid Beeld Tammy van Nerum

De restauratie van de Wolkenkrabber is klaar. De kleurstelling oker, grijs en een beetje zwart geven de eerste hoogbouwflat van Amsterdam, uit 1931, het rustige uiterlijk uit de bouwtijd terug. Het stalen trappenhuis, met 169 op elkaar gestapelde ramen, is het boegbeeld van het ontwerp, dat uitkijkt op de Vrijheidslaan. Het heeft weer de uitstraling van weleer. Wie de trappen bestijgt, ziet de stad onder zich ontvouwen.

Femke Poppinga, architect en voorzitter van de vve de Wolkenkrabber, is er trots op. "We hebben er lang over gedaan om de toren op te knappen," zegt ze. Er waren veel tegenvallers en er was weinig budget. "We wisten lang niet of het ons wel helemaal zou lukken."

De vve kampte met een vrijwel lege kas, terwijl de uitgaven zich opstapelden. Servicekosten werden verhoogd, maar dekten niet de restauratiekosten, die volgens een plan van aanpak 2,5 miljoen bedroegen en uiteindelijk op 3,5 miljoen euro uitkwamen. Daarvan werd vier ton gedekt door subsidies.

De bewoners van de 24 appartementen, van wie de helft huurders, vierden deze maand feest. "Zo'n enorme renovatie schept een band," zegt Poppinga, die belangstellenden graag door het gebouw leidt. "Het geeft voldoening omdat je zelf in het nieuw woont, terwijl je ook het gevoel hebt samen een icoon voor de stad te behouden."

Lapmiddelen
Poppinga wijst op unieke details in het ontwerp, zoals het 'taatsscharnier', waarbij het draaipunt op een derde deel van het raam ligt, waardoor het makkelijk van binnenuit aan de buitenkant gewassen kan worden.

Aannemer De Heeren Bouwmeester en restauratiearchitect Ben Massop zijn er in geslaagd zo veel mogelijk van dit soort originele elementen van het monument te behouden, zonder in te leveren op luxe. Poppinga: "Daarom is staal teruggekomen. Als we aluminium gebruikt zouden hebben, was het materiaal veel breder geworden. Dat zou een heel ander aanzien geven."

De renovatie maakt vooral een einde aan de eeuwige strijd die de bewoners voerden tegen roest. Door de combinatie staal en glas vormde zich overal vocht, waardoor grote delen van het trappenhuis en de raampartijen wegroestten, terwijl betonrot zich nestelde in de balkons. De opknapbeurt van 1982 pakte het euvel niet in de kern aan. Het overschilderen en het plaatsen van extra stalen strips bleken achteraf bezien lapmiddelen.

Bij de jongste renovatie heeft smederij Frits Kramer uit Hekendorp het staalwerk van het trappenhuis als een meccanodoos uit elkaar gehaald, blank geslepen en verroeste delen vervangen.

Verder is het betonrot weggehaald en werden beschadigingen in het gele metselwerk gerepareerd. Ontluchtingsgaatjes in het staal moeten nieuwe roestvorming voorkomen. Bovendien is kunststof in het staal aangebracht voor extra isolatie in aanvulling op het dubbelglas.

De Wolkenkrabber, officieel het '12-verdiepingenhuis', markeert met zijn hoogte van 46 meter het uitbreidingsplan Plan Zuid van Hendrik Berlage. Een standbeeld van deze bouwmeester, gemaakt door Hildo Krop, staat recht voor de deur. Anne Frank, gebeeldhouwd door Jet Schep, staat aan de achterzijde van de toren.

Het 12-verdiepingenhuis werd door Jan Staal ontworpen als voorbeeld van het Nieuwe Bouwen, een stroming die zich verzette tegen de versierselen in de bouw van de Amsterdamse School.

Staals vrouw, Margaret Kropholler, Nederlands eerste vrouwelijke architect, bemoeide zich intensief met het ontwerp. Zij liet voor 'de huisvrouw' vuilstortkokers plaatsen, pleitte voor een modern elektrisch belsysteem en tekende de inrichting van de keukens.

Immigranten
De flat werd tussen 1930 en 1931 op 896 heipalen gebouwd door K. Hille en Jur. Reijn. Het was crisis, wat leidde tot leegstand, ook in de Wolkenkrabber. Amsterdammers konden uit veel woningen kiezen en weigerden zich te laten opsluiten in stapelwoningen, ook al mocht de woonruimte van zes kamers en 130 vierkante meter riant genoemd worden. Velen waren ook panisch voor de lift, die hen in vijftig seconden naar boven bracht.

Immigranten, onder wie Duitse Joden zoals de familie Frank, gaven de voorkeur aan de ook leegstaande huizen in de aanpalende laagbouw, die tegelijk werd gebouwd. De woningen aan het Merwedeplein, op de Rooseveltlaan, de Churchill-laan en in de Waalstraat waren aangesloten op dezelfde blokverwarming als de Wolkenkrabber.

Later werd de Wolkenkrabber een begrip. W.F. Hermans gebruikte de flat als een van de decors voor zijn oorlogsroman De tranen der acacia's. Hij refereerde daarin ook aan bewoner en verzetsstrijder Gerben Sonderman, die de toren als zendmast gebruikte voor zijn contacten met de regering in ballingschap.

In 2012 werd het pand rijksmonument, wat de weg effende voor subsidies en renovatieplannen.

Woonstee van creatieven

Sjoerd van den Berg (1946) is een van de bewoners die nog iets weten van de tijd dat er alleen huurders in de Wolkenkrabber zaten. Hij kwam er in 1982 met zijn partner wonen; de periode dat twee conciërges fulltime bewoners met van alles hielpen, was toen al voorbij.

"We hadden veel bekende buren," zegt Van den Berg, gepensioneerd adjunct-directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest. Hij noemt politicus Felix Rottenberg en dirigent Felix de Nobel, maar ook reclameman Paul Mertz, die er nog woont, en zangeres Julia Culp, bij wie de wereldberoemde bariton Dietrich Fischer-Dieskau soms kwam aanwaaien.

Van den Bergs huissleutel was altijd bij de twee jaar terug overleden buurvrouw en actrice Anita Menist en haar man, acteur Wim Kouwenhoven. Er wonen volgens Van den Berg nog altijd veel creatieve mensen, zoals film­makers, architecten en publicisten.

Dat de Wolkenkrabber niet meer het hoogste gebouw in de stad is, deert Van den Berg niet. "Door die nieuwe hoge gebouwen valt er door ons iets aan de horizon te zien. Wij kijken op de Arena, de Zuidas en het Amstelkwartier - 's avonds een geweldig gezicht."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden