PlusAchtergrond

De winkelstraat verandert: ‘Ook zonder Nutellashops en kaaswinkels komt de toerist’

‘Als Nutellashops of kaaswinkels  niet mogen, bedenken winkeliers en vastgoedeigenaren wel wat anders. En toeristen komen echt wel als die winkeltjes weg zijn.’ Beeld Marjolein van Damme
‘Als Nutellashops of kaaswinkels  niet mogen, bedenken winkeliers en vastgoedeigenaren wel wat anders. En toeristen komen echt wel als die winkeltjes weg zijn.’Beeld Marjolein van Damme

Langzaam keren toeristen terug in de stad. En daarmee ook de problemen. Amsterdam wil minder toeristen, maar gastvrijheid is verweven met de stad. Kosten de ingrepen tegen de drukte niet meer dan ze opleveren? Daarover gaat de zomerserie ‘De bezoeker keert terug’. Vandaag deel 5: Winkels.

Bijna 11 procent minder bezoekers in de Kalverstraat, 13 procent in de Leidsestraat, 12 procent in de Negen Straatjes.

Nee, dat heeft niets te maken met corona of met de toerismedam die het Amsterdamse stadsbestuur wil opwerpen om de drukte in de stad te beteugelen. De percentages van passantenteller Bureau RMC dateren van vóór corona, uit 2019. Het jaar dat het aantal overnachtende bezoekers in de stad tot 22 miljoen steeg en de discussie over de bijbehorende overlast een kookpunt bereikte.

Een perfecte storm waait over het winkellandschap met grote gevolgen voor hoe steden er de komende jaren gaan uitzien. Een storm die allereerst onze eigen schuld is. Voor mondaine aankopen - kledij, elektronica, vakanties - gaan we al jaren de deur niet meer uit. Internet en pakjesbezorgers draaien overuren. Voor de dagelijkse boodschappen laten we steeds vaker websupers, maaltijdboxen en – als we echt niet kunnen wachten – flitsbezorgers aan de deur komen.

Winkelstraat als attractie

Écht winkelen doen we als het niet anders kan. Of als uitje in combinatie met een bezoek aan een café, restaurant of bioscoop. De winkelstraat wordt een attractie als een rondvaartboot of de Efteling.

Omdat wij wegblijven, is het rustiger geworden in de winkelgebieden van de binnenstad, en hebben dagjesmensen en toeristen een groter aandeel in de bezoekersstroom.

Die verandering van het winkelende publiek maakt de coronaklap alleen maar harder. “Er wordt minder geld in de winkelstraat uitgegeven,” zegt analist Arjen Ouwehand van Rabobank. “De omzet in winkels is los van corona al gedaald. Toeristen spelen daar in binnensteden, die van Amsterdam voorop, een belangrijke rol in.”

De verplichte coronawinkelsluitingen tot begin juni van dit jaar hebben de winkelcrisis verder aangewakkerd. Met alle gevolgen van dien. Vorig jaar daalde het aantal bezoekers aan winkelstraten in de Amsterdamse binnenstad 56 procent, kelderden de omzetten gemiddeld 40 procent, gingen 36 winkels failliet en nam de leegstand 20 procent toe.

‘Kledingzaken en schoenenwinkels zijn kwetsbaar’

Dat is inmiddels in de hele binnenstad zichtbaar. Zelfs in de Kalverstraat, waar winkeliers nog niet zo lang geleden voor miljoenen euro’s werden uitgekocht door nieuwkomers, staan al een tijdje negen winkelpanden leeg. Ouwehand: “Ondernemers in het centrum betalen veel huur, daar moet een hoge omzet tegenover staan. Als de toerist wegvalt, dan is je marge snel weg.”

Dat Amsterdam het herstel in de winkelstraat de komende jaren dan ook nog eens wil temperen door juist die bezoekersstroom aan banden te leggen die de afgelopen jaren voor de boter op het brood zorgde, maakt de toekomst voor de traditionele winkelwereld alleen maar somberder. “Met name kledingzaken en schoenenwinkels zijn kwetsbaar,” zegt Ouwehand. “Het kan bijna niet anders dan dat juist dáár faillissementen komen, met name in het middensegment van kleine en middelgrote ondernemers.”

Dat besef is ook bij winkeleigenaren geland. “Dat het afgelopen jaar het toerisme opdroogde door de coronacrisis raakte onze huurders en ons hard,” aldus topman Reinier Walta van het Amsterdamse vastgoedfonds Vastned. “We willen daarom ons vastgoed meer diversificeren, zodat we minder afhankelijk worden van toerisme.”

Nu zit in bijna de helft van de winkels van Vastned nog een modezaak. Dat moet in de nieuwe strategie 30 procent worden. In plaats daarvan wil het bedrijf investeren in vastgoed dat meer bezoek van de bewoners trekt, meer in combinatie met wonen en werken.

Ook worden winkeliers geworven uit voorsteden, stadssupermarkten en webwinkels die de stap naar de echte wereld maken, die tot nu de torenhoge binnenstadshuren niet konden betalen. Doordat het aantal bezoekers aan de winkelstraat al jaren stagneert en nu ook afneemt, komen die huren onder druk te staan. In Amsterdam zijn de tophuren per vierkante meter winkelvloer voor nieuwe contracten gemiddeld 17 procent gedaald.

“Retail had een monopolie op de binnenstad,” zegt topman Jeroen Lokerse van vastgoedadviseur Cushman & Wakefield. “Dat verandert nu door de structurele omslag in consumentengedrag. Daardoor zullen winkelstraten veranderen. H&M kan best besluiten om niet langer meerdere vestigingen in de binnenstad te hebben, maar één hele goede. Kijk naar de nieuwe Rituals in de Kalverstraat. Zulke ontwikkelingen jagen andere retailers op. Daardoor kan ook de kleinschalige bedrijvigheid terugkomen.”

Balans

De bezoekersbeperkingen die de stad in gedachten heeft, zullen die verandering in de winkelstraat versnellen. “Het is belangrijk dat er balans is. Er was in de binnenstad op veel plekken overlast, ook voor de winkeliers. Niemand is gebaat bij te veel wrijving. Ook de winkelier en belegger niet.”

Volgens Lokerse pakt de gemeente het verkeerd aan door zich vooral op het inperken van het aantal bezoekers te richten en door winkeliers die zich vooral op toeristen richten aan te pakken. “Als Nutellashops of kaaswinkels niet mogen, bedenken winkeliers en vastgoedeigenaren wel wat anders. En toeristen komen echt wel als die winkeltjes weg zijn.”

“In plaats van sturen op ondernemerschap moet de stad zich actief bemoeien met hoe toeristenstromen lopen en sturen op de balans tussen levendigheid en leefbaarheid. Er had eerder nagedacht moeten worden over hoe je bezoekers spreidt zodat de overlast nergens te groot wordt. Met drie musea op een plein is de kans groot dat het daar druk wordt. Drukte en overlast aanpakken lijkt mij een stuk verstandiger en minder polariserend dan sturen op aantallen toeristen.”

Zomerserie

‘De bezoeker keert terug’ onderzoekt het belang van toerisme voor de stad en de gevolgen van het toerismebeleid.

1. Economie en werkgelegenheid
2. Hotels
3. Horeca
4. Musea
5. Winkels
6. Vervoer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden