PlusAchtergond

De verwarming in deze buurt komt straks uit de gracht voor de deur

Op het WG-terrein in West willen bewoners met hun eigen warmtebedrijf in een jaar of vier van het aardgas af. Hun verwarming komt in de toekomst mogelijk uit het Jacob van Lennepkanaal. 

Annette Schermer en Ted Zwietering trekken de kar om de WG-buurt in Amsterdam-West over te krijgen op ‘aquathermie’ in plaats van aardgas.Beeld Jakob van Vliet

Het is nieuw en eigenlijk nog nooit vertoond: een bestaande buurt die van verwarming op aardgas wil overstappen op aquathermie. Dan gaat het dus om warmte die wordt gewonnen uit het oppervlaktewater. Op het WG-terrein in West hebben de bewoners daarvoor het Jacob van Lennepkanaal op het oog. Hun plan kan sinds maandag rekenen op 7,7 miljoen euro subsidie van minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren.

De miljoenen komen uit een subsidiepot die bestemd is voor wijken die als eerste van het gas afgaan. De pakweg 2500 huishoudens op het terrein van het vroegere Wilhelmina Gasthuis zetten daarmee een grote stap richting de investering van 24 miljoen euro die volgens hun eigen berekeningen nodig is om de cv-ketel en het aardgas achter zich te laten.

Betaalbaar en in eigen hand

Niet dat het ze overigens per se om dat laatste te doen is. De groep van ongeveer tien bewoners, die al zo’n 2,5 jaar werkt aan de plannen, ziet aquathermie simpelweg als de beste manier om hun buurt te verwarmen. “Wij denken dat het zo kan en zo moet,” zegt voorzitter van de energiecoöperatie Ted Zwietering.

“Prima als het er eventueel toe leidt dat de wijk aardgasvrij wordt,” zegt bewoner Annette Schermer, die als projectmanager optreedt. Maar voor de bewoners is het geen doel op zich. “We willen gewoon een gunstig aanbod doen waardoor iedereen hier zegt: ja, dat wil ik wel. Omdat het duurzaam is en omdat we zeggenschap houden over onze verwarming. En omdat het daardoor ook betaalbaar is.”

De eerste hobbel om te overwinnen is de investering in een gemaal dat in de zomer warmte uit het kanaalwater wint. Die warmte, van zo’n vijftien tot twintig graden Celsius, wordt opgeslagen in twee of drie ondergrondse reservoirs (wko’s) en kan op elk moment, tot hartje winter, met groene stroom verder verhit worden door een stuk of vijf buurtwarmtepompen. Voor gebruik in huishoudens is namelijk water nodig van zestig graden. Kleine warmtenetten verspreiden dat warme water vervolgens over het WG-terrein.

Dit kan voor 60 procent van de stad

De potentie van aquathermie is groot: volgens berekeningen van Waternet bevat het oppervlaktewater genoeg warmte om 60 procent van de stad te verwarmen. Op het WG-terrein krijgen de bewoners en Waternet ook de ruimte omdat zich geen andere oplossing opdringt om van het aardgas af te gaan. In de Van der Pekbuurt willen huurders ook aan de slag met aquathermie, maar daar stuurt woningcorporatie Ymere aan op de stadsverwarming die Vattenfall hier wil aanleggen.

Voor warmtenetten geldt dat ze efficiënter worden naarmate meer huishoudens zich aansluiten. In de WG-buurt zijn de omstandigheden gunstig. Tussen de wooncomplexen is genoeg ruimte voor het leidingwerk. “Je hebt meteen veel aansluitingen als je een heel gebouw mee hebt,” zegt Schermer. 

Het betekent overigens niet dat de bodem onder het plan wegvalt als niet de hele buurt meedoet. Per buurtwarmtepomp kunnen zo’n driehonderd appartementen worden verwarmd, dus het systeem kan zich ook langzaam maar zeker uitbreiden. Voordelig is verder dat nieuwe woonblokken van begin deze eeuw zij aan zij staan met appartementen die veel ouder zijn. De nieuwe blokken hebben aan lage temperaturen genoeg en kunnen dus aangesloten worden op de retourleiding van de oudere woonblokken.

Een buurtvergadering die vanwege het coronavirus deels online werd gehouden, werd eerder deze maand door zo’n tachtig bewoners gevolgd. “Het is van oudsher een actieve buurt,” zegt Schermer. “Met een hoop deskundige mensen en ze vinden elkaar makkelijk,” zegt Zwietering. “We zeggen ook niet: je móet je bij ons aansluiten om van het gas af te gaan. Wij zeggen: we bieden een duurzame oplossing aan die van onszelf is.”

Daar is de foliebrigade

De energiecoöperatie huurt voor de techniek een specialistisch bedrijf in. De aanleg zal op zijn vroegst in 2021 beginnen, maar de bewoners zijn al wel begonnen om zoveel mogelijk energie te besparen. Ze helpen elkaar met een energiecoach, een ‘foliebrigade’ maakt ramen beter isolerend, kieren worden gedicht en ledlampen worden ingedraaid.

Anders dan bij andere warmtenetten is het ook in het belang van de energiecoöperatie om zo min mogelijk warmte te verkopen. Des te meer is er beschikbaar voor andere buurtbewoners. Een grootscheepse verbouwing die de woningen minder tochtig maakt en klaar voor zuinige verwarming met een lage temperatuur, kan wachten tot het moment dat er toch een renovatie op stapel staat. “Het hoeft niet allemaal in één keer,” zegt Zwietering.

De aansluitkosten worden met zo’n tweeduizend euro per woning laag gehouden. “Dat zijn ongeveer de kosten van een nieuwe cv,” zoals bij de buurtvergadering werd opgemerkt. De energiecoöperatie wil vooral afrekenen naar gebruik van warmte, want dat stimuleert de bewoners dan weer om hun isolatie te verbeteren. “Hoe meer ze isoleren, des te beter.”

Overheidsprogramma niet onomstreden

Het WG-terrein is een van de ‘proeftuinwijken’ die geld krijgen van de rijksoverheid om als eerste van het aardgas af te gaan. Maandag werd een tweede lichting van wijken aangewezen, die in totaal 100 miljoen euro subsidie krijgt.

Het is opmerkelijk omdat de Algemene Rekenkamer eerder dit jaar kwam met scherpe kritiek op dit beleid van minister Kajsa Ollongren. Die stak in 2018 en 2019 150 miljoen euro in het programma dat als doel had om zo’n 2000 woningen van het gas te halen. Eind vorig jaar bleken pas enkele woningen aardgasvrij.

Daar komt bij dat in de Purmerendse wijk Overwhere de werkzaamheden intussen zijn stilgelegd – ‘vanwege een waslijst aan issues’, zo meldde NRC eerder deze maand. Dat was nu net de enige proeftuinwijk waar vorig jaar wel woningen van het gas werden gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden