Plus Achtergrond

De turbulente tijden van het Tingel Tangel theater

Theater Tingel Tangel van Sieto en Marijke Hoving was in de jaren vijftig de kraamkamer van een nieuwe cabaretgeneratie. Tot de tijdgeest veranderde. In 1989 was het hoog tijd dat Paul Haenen en Dammie van Geest het stokje overnamen en er het Betty Asfalt Complex begonnen.

11 augustus 1977: Sieto Hoving, Jos Brink, Frank Sanders en Marijke Hoving plakken affiches bij Tingel Tangel. Beeld Nationaal Archief / Anefo

Sieto en Marijke Hoving waren in de jaren vijftig en zestig pioniers van een nieuwe Nederlandse cabaretstroming. Vanuit hun eigen theater Tingel Tangel aan de Nieuwezijds Voorburgwal gingen ze de concurrentie aan met de ‘Grote Drie’: Wim Kan, Wim Sonneveld en Toon Hermans. 

Tingel Tangel was zijn tijd vooruit; het bleek de kraamkamer van een nieuwe cabaretgeneratie. Kleinkunstenaars als Henk van Ulsen, Rob de Nijs, Donald Jones, Conny Stuart en Albert Mol deden er ervaring op. De Hovings hadden een grote afkeer van ­‘reglementering van geest door betuttelaars en bedillers’.

Briljante comédienne

Sieto Hoving werd op 22 september 1924 geboren in Delft, in een streng gereformeerd gezin. Na de Tweede Wereldoorlog ging hij studeren aan de toneelschool in Amsterdam, waar hij Marijke Tauber (Oudkarspel, 1925) ontmoette. Met haar expressieve mimiek gold zij als een briljante comédienne. 

Sieto kwam er al snel achter dat hij meer aanleg had voor blijspelen, zijn ‘serieus’ toneelspel werkte bij het publiek op de lachspieren. Hij trad toe tot het ABC Cabaret van Wim Kan. Marijke had daar al in 1953 haar ­debuut gemaakt in de cabaretvoorstelling De bedriegertjes.

Tingel Tangel bood geen ‘verstrooiingscabaret’ voor een groot publiek, zoals Wim Sonneveld en Toon Hermans deden. Tingel Tangel was klein, zonder decors en microfoons. Weinig andere middelen werden ingezet dan een simpel basiskostuum, de eigen stem, mime en beweging. 

Sieto was de man van het woord, Marijke de vertolkster van vreemde types met een pokerface en pretoogjes. Zij zagen zichzelf als ‘de kamermuziek van het naoorlogse cabaret.’

Familiebedrijf

Vanwege de verbouwing van het Leidsepleintheater tot bioscoop verhuisden ze in 1957 naar Le Chevalier d’Or, een bar in de Beethovenstraat. Hun publiek bestond uit het denkende deel van de natie. Alles kon worden gezegd. Cabaret was, in de woorden van Sieto Hoving, een donderpreek ‘waarvoor de kerkgangers graag het traktement van de dominee willen betalen.’

In november 1958 verhuisden ze naar Nieuwezijds Voorburgwal 320, het huidige restaurant Haesje Claes. Een pijpenla, gerund als een familiebedrijf – alles deden ze in eigen beheer. In 1963 liep het huurcontract af en slechts enkele tientallen meters verderop, op nummer 282, vonden ze onderdak in een leegstaand rijksmonument uit circa 1725. 

Er was grote behoefte aan een theaterzaaltje van deze omvang en steeds meer cabaretgroepen traden in Tingel Tangel op, waaronder Don Quishocking en Tekstpierement van Jos Brink.

Met het uitbaten van een eigen theater betraden de Hovings een terrein dat ver afstond van hun artistieke bedoelingen: de wereld van vergunningen, voorschriften, belastingen en ontheffingen. Zakelijk inzicht was niet hun sterkste punt. “Die jongen is alles, behalve commercieel,” zei Annie M.G. Schmidt en dat was volgens Sieto ‘het enige positieve’ dat ze ooit over hen had gezegd.

Mede door de opkomst van jong cabarettalent als Freek de Jonge en Youp van ’t Hek en de opmars van het televisieamusement begon de belangstelling voor Tingel Tangel in de jaren zeventig af te nemen. De Hovings konden en wilden zich niet aanpassen aan de nieuwe tijdgeest. 

Sieto: “Ik heb alleen met mijzelf te maken, met mijn eigen zaak. Komen ze niet, dan komen ze niet en dan moet ik zien hoe ik verder door het leven kom.”

Vrede en zielsgeluk

Clairy Polak wond er in 1986 geen doekjes om in het voorwoord van haar boek Het is nooit beloofd dat het leuk zou worden, gepubliceerd naar aanleiding van dertig jaar Tingel Tangel: ‘Sieto is net een gereformeerde dominee wiens kerk leegloopt. Vroeger ademde de hele zaal mee met zijn grappen, nu moet hij de lach eruit timmeren.’ Het theater was nooit een vetpot geweest, maar nu was de financiële situatie dramatisch.

Begin 1989 nemen Paul Haenen en Dammie van Geest theater Tingel Tangel over. De Hovings mochten nog vijf jaar lang vier weken spelen zonder vergoeding en kregen 15.000 gulden voor de inventaris. Tingel Tangel heette voor­taan het Betty Asfalt Complex. 

Van de vier ­weken spelen per jaar kwam weinig terecht. “Hij heeft één keer twee weken hier gestaan en toen kwam helaas nog steeds niemand kijken,” aldus Dammie van Geest.

Op 19 januari 2016 overleed Sieto Hoving, 91 jaar oud. In de rouwadvertentie werd geciteerd uit een gedicht van J.H. Leopold: ‘Zoek heil en heul in uw gedichten; doe als ik en denk om roem en eer geen ogenblik, maar vind in verzen vrede en zielsgeluk.’ Marijke Hoving, inmiddels 93 jaar, woont in een verzorgingstehuis.

Bart Gielen is historicus en presentator van ‘Barts Boekenclub’ in het Betty Asfalt Complex. In het ­zomernummer van ‘Ons Amsterdam’ staat een uit­gebreide versie van dit artikel: onsamsterdam.nl

Burgemeesterswoning

Burgemeester Hendrik Bicker (1682-1738) was de eerste bewoner van het pand aan de Nieuwezijds Voorburgwal 282, het huidige Betty Asfalt Complex. De gemeente Amsterdam kocht het dubbelhuis in 1835 van zijn nazaten. Van 1910 tot 1957 zat de Prinsenschool er, waar onder anderen ­choreograaf Hans van Manen naar school ging. De panden werden later gesplitst: het linkerdeel kreeg een eigen voordeur (huidige huisnummer 282a) en deed dienst als nieuw onderkomen voor de Engelse Kerk. De begane grond en het souterrain rechts werden theater, boven kwam een woonhuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden