PlusGeschiedenis

De tragische geschiedenis van de trots van de KLM

Het beeld dat Amsterdam in 1935 kreeg aangeboden ter herinnering aan de noodlanding van de Uiver in het Australische Albury, had lang een ereplaats in het stadhuis. Totdat het in 1962 verdween. Onlangs is het teruggevonden.

De Uiver wordt uit de modder getrokken na een noodlanding in Albury (Australië).Beeld Stadsarchief Amsterdam

Op 23 oktober 1934 begint de Uiver ’s ochtends om vijf voor acht in het Australische Charleville aan de laatste etappe van de fameuze luchtrace Londen-Melbourne. Het Nederlandse toestel ligt op de tweede plaats.

Onderweg raakt de Uiver in een elektrische storm. Radiocontact valt uit, het vliegtuig drijft af richting de bergen. Gezagvoerder Koene Parmentier keert om, in een poging het vliegveld van Cootamundra te bereiken. Door de zware bewolking kunnen ze slechts af en toe de grond zien. Uiteindelijk volgt een noodlanding bij het stadje Albury, op de paardenrenbaan.

Touwen om het landingsgestel

Bemanning en passagiers blijken hun redding te danken te hebben aan Arthur Newnham, ­omroeper van de lokale Radio 2CO. Hij zag het vliegtuig in problemen overvliegen, haastte zich naar de studio en riep alle autobezitters van het stadje op naar de renbaan te komen en die als landingsbaan te verlichten.

Intussen kreeg adjuncthoofdredacteur Clifton Mott van de Albury Border Morning Mail van het racehoofdkwartier in Melbourne het advies met de stadsverlichting de letters A-L-B-U-R-Y in morse te seinen, zodat de piloten wisten waar ze waren. Nog geen 23 minuten na de radio-­oproep stond de Uiver aan de grond.

De Uiver is onbeschadigd, stelt de bemanning bij zonsopgang vast. Maar hoe krijgen ze het toestel uit de modder? Kunnen ze opstijgen en de race vervolgen? De grond is te nat voor tractors of paarden. Met touwen om het landingsgestel slaagt een grote groep inwoners van Albury erin het toestel naar droge grond te trekken. Om vijf voor tien is de Uiver terug in de race en een uur later vliegt het toestel over de finish boven de Flemington Racecourse in Melbourne – nog ­altijd als tweede.

In Nederland is de blijdschap enorm. Een ­‘Albury-comité’ zamelt geld in voor een cadeau aan het stadje. Koningin Wilhelmina benoemt burgemeester Alfred Waugh tot officier in de ­Orde van Oranje-Nassau. Op 21 november 1934 keert de Uiver in triomf terug op Schiphol. Tragisch genoeg stort het vliegtuig nog geen maand later neer in de Syrische woestijn. Het was op weg naar Batavia, maar alle zeven inzittenden komen om het leven.

Die klap komt ook in Albury hard aan. Opnieuw wordt geld ingezameld, nu voor een herinneringsmonument in het Amsterdamse stadhuis. Ze veranderen van idee als Waugh tijdens een bezoek aan Nederlands-Indië het gevoel krijgt dat de Nederlanders het tragische verlies van de Uiver liever willen vergeten. Het wordt een bronzen kunstwerk ter herinnering aan de veilige landing in Albury.

Rijzweep met gouden handvat

Burgemeester Alfred Waugh en zijn vrouw Ellen arriveren op 3 augustus 1935 in Amsterdam. In afwachting van de komst van het vertraagde beeld maken ze eerst een tour door Nederland. Op 5 augustus worden ze in Den Haag ontvangen door premier Hendrik Colijn. Een menigte juicht het echtpaar toe, zo ook later op de kaasmarkt van Alkmaar.

Op 15 augustus is het eindelijk zover. Bij de lunch in het Excelsior Hotel ontvangt burgemeester Waugh van het Nederlandse Albury-Comité een zilveren model van de Uiver en een bronzen plaquette. Waugh krijgt ook een ­gouden beker en een rijzweep met gouden handvat, voor de jaarlijkse paardenrace op de renbaan waar de Uiver zo fortuinlijk was geland.

Na de lunch verhuist het gezelschap naar het stadhuis, waar een menigte buiten op straat de burgemeester van Albury hartelijk verwelkomt. Bij het aanbieden van het beeld aan zijn Amsterdamse collega zegt Waugh: “Ik hoop dat de mensen in uw land het zullen beschouwen als een klein teken van goodwill van hun nieuwe vrienden, in een ver verwijderd land.” Burgemeester Willem de Vlugt prijst de reddingsactie van de Australiërs: “Die gelukkige gebeurtenis heeft de naam Albury voor altijd een plaats in de ­geschiedenis van Nederland gegeven.”

Het dramatische verlies van de Uiver blijft on­genoemd. Niemand wil de indruk wekken dat de gift eigenlijk een soort condoleancegebaar is. Misschien ook omdat de Amsterdamse burgervader in april zelf van zeer nabij met een dodelijke vliegramp te maken had. Zijn zoon Willem jr. zat aan boord van de KLM Fokker Leeuwerik, die op 6 april 1935 vanuit Praag in slecht weer boven Duitsland was verongelukt.

Het Amsterdamse beeld was lang zoek, maar is onlangs herontdekt (zie kader). Omdat in ­Albury ook het gipsen afgietsel na restauratie in 1978 was verdwenen, leek het Uivermonument voorgoed verloren. Tot 9 november 2017, toen de gipsen kopie door een ‘anonieme schenker’ werd terugbezorgd. Die staat nu in het Albury Library Museum.

Noel Jackling is gepensioneerd jurist en universitair docent en doet sinds 2010 onderzoek naar de Uiver. Dit verhaal is een bewerking van het oorspronkelijke artikel dat Jackling publiceerde in het Victorian Historical Journal, dat te lezen is op onsamsterdam.nl

Herontdekt

In zijn speurtocht naar het verdwenen beeld zocht Noel Jackling in 2014 contact met de gemeente Amsterdam. Niemand wist waar het was gebleven. Drie jaar later benaderde de bevriende luchtvaarthistoricus Will Porrio het Amsterdam Museum. Conservator Tom van der Molen herkende uit de beschrijving onmiddellijk een object in het depot waarvan de ­herkomst onbekend was en dat in de catalogus was opgenomen onder de termen ‘beeld’ en ‘leeuw’. Meer niet. In 1967 had de conservator daaraan toegevoegd: ‘Over de herkomst van dit beeld is tot nog toe niets bekend.’ Het Amsterdam Museum heeft het beeld gerestaureerd en uitgeleend aan het ­Aviodrome in Lelystad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden