PlusAchtergrond

De strijd om een veilig Zuidoost: ‘Het wondermedicijn bestaat niet’

De stille tocht voor rapper Ishmael Gumbs, die in 2009 op 19-jarige leeftijd dood werd geschoten.Beeld Amaury Miller

Het stadsbestuur wil de veiligheidsproblemen in Zuidoost aanpakken. Tien jaar geleden leidde een reeks schietpartijen tot een vergelijkbaar offensief. Gaat het dit keer wel lukken? 

Het is wrang maar waar: er is steeds een reeks schietpartijen met dodelijke afloop nodig om de problemen in Zuidoost prominent op de agenda te zetten. Burgemeester Femke Halsema kondigde vorige week aan een brede maatschappelijke alliantie te willen opzetten om van Zuidoost in een tijdsbestek van twintig jaar een veiliger stadsdeel te maken. Tien jaar geleden leidde een reeks ernstige geweldsincidenten eveneens tot een groot offensief, toen onder leiding van waarnemend burgemeester Lodewijk Asscher en stadsdeelvoorzitter Marcel La Rose.

“Het lijkt een cyclus,” zegt de laatste nu. “Om de tien jaar zijn er problemen met de veiligheid. Er worden allerlei maatregelen getroffen. Die hebben ook impact, maar op een gegeven ­moment ebt de aandacht toch weer weg.” 

Tien jaar geleden lag de nadruk sterk op repressie en preventie. Er werd vaker preventief gefouilleerd, er kwamen gebiedsverboden voor drugsdealers en zwaardere straffen voor het bezit van een vuurwapen. Ook nieuw was de persoons­gerichte aanpak voor vijftig ‘negatieve sfeer­bepalers’ uit de buurten met veel criminaliteit en overlast, een proef die later door Eberhard van der Laan werd uitgebouwd tot de Top 600.

Armoedecultuur

De stad stelde ook geld beschikbaar om maatschappelijke en culturele organisaties bij het offensief te betrekken. In Zuidoost is subsidie van oudsher een belangrijk smeermiddel, zegt La Rose. “Om zo’n offensief te laten slagen moet iedereen een stapje extra zetten. De betrokkenheid van de gemeenschappen moet worden ­gemobiliseerd. Subsidie kan daarbij helpen. In dit stadsdeel is sprake van een armoedecultuur: de korte termijn is belangrijker dan de lange. Het gevaar is natuurlijk dat subsidie een doel op zich wordt. Dat vraagt om een krachtig bestuur en een sterke organisatie.”

Wat dat laatste betreft is er in tien jaar veel veranderd. De zwaar opgetuigde stadsdeelraad heeft plaatsgemaakt voor een stadsdeelcommissie zonder macht of middelen. Het dagelijks bestuur bestaat uit drie superambtenaren die zich moeten voegen naar de afspraken die op de Stopera worden gemaakt. In Zuidoost zijn de bestuurders ook nog afkomstig van buiten het stadsdeel. De grootscheepse ambtelijke reorganisatie van 2014 heeft van het stadsdeelkantoor een duiventil gemaakt: de net benoemde stadsdeelsecretaris is de vierde in vijf jaar tijd.

Anders dan tien jaar geleden is de analyse die aan de brede maatschappelijke alliantie van Halsema ten grondslag ligt. De burgemeester benadrukt dat heel veel dingen goed gaan in Zuidoost, maar zij kraakt ook enkele harde ­noten. In een verkenning van de situatie in het stadsdeel wordt uitgebreid stilgestaan bij de verwaarloosde ambtelijke organisatie, en ook het gebrek aan slagkracht bij de bestuurders. Wat Halsema betreft, gaat ook de ambtelijke ­organisatie op de schop om het probleem van de veiligheid te kunnen aanpakken.

Ook nieuw: de zorgen over de terugkeer van het oude spook van het cliëntelisme, waarbij electorale steun van groepen bij winst wordt beloond met voorrang bij het verdelen van de subsidie. Don Ceder, gemeenteraadslid voor de ChristenUnie en kind van de Bijlmer, vindt het goed dat Halsema ook dat heeft aangekaart. “Het is voor het eerst dat het stadsbestuur het cliëntelisme durft te benoemen. Er gingen altijd verhalen, maar de reactie van de Stopera was steevast dat het allemaal wel meeviel. Dit is de erkenning van wat mensen al heel lang roepen.”

Gentrificatie

Ceder zegt het belangrijk te vinden dat de maatregelen voor Zuidoost rekening houden met het bijzondere dna van het stadsdeel. “Zuidoost heeft een unieke geschiedenis. Het is lang een eiland in de stad geweest, waarop de verschillende bevolkingsgroepen het maar moesten uitzoeken met elkaar. De Stopera bemoeide zich er zo weinig mogelijk mee. Bij dit plan van aanpak zal de verleiding groot zijn voor het stads­bestuur om de regie te voeren, maar dat moet echt vanuit Zuidoost gebeuren. Anders gaat het niet werken.”

Om inzicht te krijgen in de ideeën die in het stadsdeel leven, wil de ChristenUnie binnenkort een hoorzitting organiseren waar vertegenwoordigers van verschillende organisaties uit het stadsdeel hun verhaal kunnen doen. Ceder: “We kennen de zorgen over de gentrificatie. Zuidoost verandert, en gaat de komende twintig jaar nog veel meer veranderen. Dat brengt ­kansen met zich mee, maar ook risico’s. We moeten zorgvuldig omgaan met het sociale weefsel van de Bijlmer. Het nieuwe masterplan moet over twintig jaar geen afbraakplan worden genoemd.”

Dat laatste is ook de drijfveer achter een eind vorig jaar verzonden brandbrief aan de burgemeester van een groep betrokken bewoners uit Zuidoost. Een interessante groep, met onder meer zangeres Graziella Hunsel, activisten ­Jerry Afriyie en Mitchell Esajas, gebiedsontwikkelaar Mike Brantjes en sociaal-cultureel ondernemer Angelo Bromet in de gelederen. Uit de brief: “We zien dat de systeemwereld onvoldoende aansluiting weet te vinden bij de werkelijkheid van de mensen in Zuidoost. Wij zoeken een andere aanpak, een aanpak die mede is ­gedreven door de mensen en zelforganisaties in Zuidoost.”

Wondermedicijn

De brief heeft zijn eerste doel bereikt. Een aantal van de ondertekenaars heeft al met de burgemeester gesproken. Bromet heeft een afspraak voor de volgende maand. Wat zijn boodschap is? “De ene keer wordt een project opgezet voor de moeders, de andere keer weer voor de vaders. Dat gebeurt met de beste bedoelingen, maar het zet meestal weinig zoden aan de dijk. We moeten erkennen dat het wondermedicijn niet bestaat. Het uitgangspunt moet zijn dat iedereen zijn aandeel heeft. We moeten echt met z’n allen aan de slag.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden