PlusAchtergrond

De opkomst van Amsterdamse drillrap: ‘Er is een overlap met criminaliteit’

Beeld Sjoukje Bierma

Ze zijn al een tijd een grote zorg: de uit de VS en Engeland overgewaaide drillraps, waarin groepen jongens elkaar via clips aanvallen en uitdagen, ook met messen. De eerste dode viel in september in Zuidoost en er was een grote steekpartij in West. Hoe ziet de Amsterdamse scene eruit?

In de clipjes op YouTube herkennen we de heel gewone buurten van Amsterdam – als duidelijk onbedoelde onderstreping dat het de heel gewone jongens van de stad zijn die achter de grimmige vermommingen schuilgaan. We herkennen de door het stadsdeel keurig onderhouden speelpleintjes van Zuid en West, de straten, de pleinen, metro’s. We zien de Arena op de achtergrond van de clip uit Venserpolder in Zuidoost – excuus: Zone 2.

Op de voorgrond van die zo vertrouwde decors staan in traditionele ghetto outfits gehulde jongens met hun gezichten vaak helemaal, soms gedeeltelijk verscholen achter bivakmutsen, zonnebrillen, maskers en sjaals. In hoog tempo spugen ze hun verhalen over het straatleven en gedetineerde vrienden, maar vooral ook beledigingen en bedreigingen de camera in. Er worden schietgebaren gemaakt en gezwaaid met messen, dolken, slagersbijlen en machetes.

Over hun shank of rambo die ze in het lijf van die voorman uit de rivaliserende groep zullen drijven. Over die lafaard die blijft hiden in de flats.

Rond de voormannen hangt een schare (heel) jonge jongens, die niet alleen stoer meedeinen, maar die ook met messen door de wijken lopen. Soms, bijvoorbeeld in Zuidoost, óók met kapmessen.

Op 3 september schokte de dood van de pas 18-jarige Jay-Ronne Grootfaam de stad. Hij was frontman ‘RS’ of ‘TrappyDemon’ van drillcrew FOG uit Venserpolder. In de hal van Bijlmerflat Florijn kregen hij en zijn vrienden het aan de stok met twee jongens van de rivaliserende groep KSB uit de K-buurt. In een gevecht met kapmessen stak de 18-jarige Alexio F. – met een geschat IQ van 69 – hem volgens justitie met een mes in zijn nek. Het gevecht ging nog even door tot Grootfaam ineenzakte. Hij overleed in het ziekenhuis.

‘Willekeurig en lichtvaardig geweld’

Op een inleidende zitting in de strafzaak toonde de officier van justitie zich bezorgd over de ‘zeer agressieve drillrapscene’ waarin dit ‘willekeurige en lichtvaardige geweld’ nog een vervolg dreigt te krijgen in het ‘kennelijk vooralsnog onopgeloste conflict tussen rivaliserende rapgroepen’.

Inderdaad gaan op straat de wildste verhalen over nieuwe beledigingen, van het slachtoffer enerzijds en van de naar verluidt ondergedoken frontman KarmaK van KSB anderzijds. Diens broer is in 2016 overigens doodgeschoten met een pistoolmitrailleur voor het AMC.

In Zuidoost zijn er voor zover nu bekend vijf dominante drillrapgroepen actief (zie kader onderaan dit artikel), maar het is zeker geen fenomeen dat zich tot dat stadsdeel beperkt.

In West zijn de Lelyland Spartans populair, de LS Gang, van voorman Biggskaki. Die groep koestert de fittie met 73 De Pijp uit Zuid. Allebei de groepen hebben inmiddels vrij professionele clips online staan. 73 De Pijp was onlangs te zien in een studiosessie van BNNVara’s hiphopplatform 101Barz. Niet lang daarvoor was een confrontatie tussen de twee groepen bij station Lelylaan nog uitgelopen op een serieuze vechtpartij.

Klassiek dilemma

Dat levert een klassiek dilemma op. Drill is een onderdeel van de jongerencultuur zoals die van alle tijden is. Natúúrlijk gaan de teksten over vuurwapens, blokken (cocaïne), saaf (geld). Over het maken van een grote klapper of overvallen en inbreken. Iemand toont in een clip zijn enkelband en je hoeft geen feminist te zijn om bij sommige teksten de wenkbrauwen te fronsen.

Dat het daarnaast voortdurend gaat over het neerschieten of -steken van rivalen en over matties die in de gevangenis zitten en nodig vrij moeten komen, zal niemand een rapper nadragen.

Ongemakkelijk wordt het wanneer (heel) jonge jongens met messen de straat opgaan omdat ze het idee hebben zichzelf op die manier te moeten bewijzen. In Zuidoost treft de politie bijvoorbeeld ook 10- tot 12-jarigen met kapmessen aan.

Het gaat snel fout wanneer jongetjes van de stoep tussen de jongens van de straat stappen en zich ineens in een spel bevinden waarvan ze de regels niet kennen.

Het label South Side Music Group achter 73 De Pijp staat op naam van twee mannen van 29 met een staat van dienst in de beruchte Van Wougroep uit De Pijp. De één stond, samen met een inmiddels beruchte crimineel, terecht voor bedreiging, drugshandel, straatroof en poging tot moord; de ander voor onder meer diefstal en heling.

Achter de Lelyland Spartans spelen enkele broers die ook recent nog terechtstonden een rol. Zij werden verdacht van of veroordeeld voor diefstal, ook hier met geweld.

Ook hier weer het dilemma: is dit een prijzenswaardige poging legaal geld te verdienen in de muziekindustrie, of zijn deze rolmodellen met criminele achtergronden een groot gevaar voor de jonge fans, die misdaad toch al als glamour krijgen voorgeschoteld?

Wanneer de fantasiewereld ineens werkelijkheid wordt, met echte steekpartijen met echte messen, is het leed niet te overzien. Zoveel is in korte tijd duidelijk geworden. Niet alleen in Amsterdam, maar ook in Rotterdam, Utrecht en Den Haag worstelen gemeente, politie en jongerenwerkers met dezelfde dilemma’s.

Heel diffuus

In de praktijk blijkt het ondoenlijk om drillcrews op te delen in enerzijds muziekgroepen die jongeren een platform bieden en anderzijds groepen die geweld aanjagen.

“Een bedreiging blijft een bedreiging en geweld is geweld,” zegt een medewerker van het gemeentelijk Actiecentrum Veiligheid en Zorg, dat bijvoorbeeld ook gaat over de Top 600 en Top 400 van (jonge) gewelddadige Amsterdamse criminelen. “Oók als je er een deuntje onder zet.” De medewerker wil uit veiligheidsoverwegingen anoniem blijven. “Je ziet in de ene groep veel talent en in de andere niet. Het is heel diffuus. We moeten als overheid dus ook niet alles in een hokje willen plaatsen. In deze sector zit ook een kans op werkgelegenheid voor die jongens.”

Gemeente, politie en justitie willen in gesprek met adverteerders, platforms en managers die de groepen podia bieden, om te bespreken waar de grenzen zouden moeten liggen.

De actiecentrummedewerker: “We willen drill niet criminaliseren en als beleidsmakers niet bepalen wat goede rap is. Maar we moeten ook niet naïef zijn. Er ís een overlap met criminaliteit.”

Reactie

De prominentste eigenaar van het succesvolste drilllabel South Side Music Group, met 73 De Pijp als boegbeeld, laat weten dat hij ‘geen behoefte heeft aan contact met de pers over zijn raplabel’.

VS en Engeland

De wortels van de drillmusic liggen op de straten van Chicago, waar rappers met vuurwapens zwaaiden. Die zijn in de Verenigde Staten nu eenmaal ruim voorhanden. Het fenomeen waaide over naar Engeland, eerst naar Londen, waar de rappers om voor de hand liggende redenen vooral met messen schermden. Die variant wordt in Nederland gekopieerd, al zijn in clips ook vuurwapens te zien waarvan niet meteen duidelijk is of die echt zijn.

Drillrapgroepen

De gemeente, politie en justitie hebben zeven drill­rapgroepen in beeld laten brengen. Hieronder de bevindingen per groep volgens de onderzoekers.

West/Nieuw-West

De in West en Nieuw-West actieve groep Lelyland Spartans, de LS Gang, bestaat uit veertien leden van 16 tot 22 jaar en heeft twee voormannen. De groep is ‘zeer hecht, komt voor elkaar op en verlinkt elkaar niet’. Veel van de jongens zijn bekend bij politie en justitie en plegen geregeld misdrijven. Meestal is het motief geld. Van de groep maken zeven jongens deel uit van de Top 1000-aanpak: vier behoren tot de Top 600, drie tot de Top 400. De overige jongens krijgen bijna allemaal zorg. Sommigen moeten vanwege een straf aan bijzondere voorwaarden voldoen. Behalve die veertien zitten momenteel zes jongens in detentie die ook onderdeel uitmaken van de groep. De meeste jongeren komen uit ‘kwetsbare’, vaak grote (eenouder)gezinnen die arm zijn. Soms gaat het om ‘multiprobleemgezinnen’.

Zuid-Oost

In Zuidoost zijn vijf drillgroepen, waaraan in totaal 55 jongens te linken zijn. Van hen zitten er zestien in de Top 600 en zeven in de Top 400. Over het algemeen komen ze uit zwakkere gezinnen en hebben ze weinig perspectief. Ze willen als volwaardig worden gezien en kijken op naar de jongens met snel geld. Sommigen hebben eerder een misdrijf gepleegd waarover ze in raps opscheppen. Ook reageren zij met wat zij met leden uit de andere groep al hebben gedaan of hoe ‘laf’ die zouden hebben gereageerd in eerdere fysieke confrontaties.

Zuid

In Zuid is de groep dynamisch: er is een harde kern met een losser netwerk daaromheen. De harde kern bestaat uit een groepje rappers dat zichzelf 73 De Pijp noemt en bekendstaat als een van de betere in de drill, vernieuwend en creatief. De leden zijn samen in De Pijp opgegroeid en bevriend. Eromheen hangen jongeren die in clips voorkomen, fan zijn of een andere rol spelen. De drill, of muziek in het algemeen, biedt een kans op succes, status en geld. Van de totale groep van op dit moment dertien jongeren zitten er drie in de top1000, één zit momenteel vast. De meesten hebben geen diploma, gaan niet naar school en hebben geen werk. Veel jongeren komen uit een eenoudergezin en wonen bij hun moeder. De meeste vaders zijn uit beeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden