PlusAchtergrond

De Nieuwmarkt: het megaterras dat er nooit kwam

Beeld Jakob Van Vliet

Het enorme terras op de Nieuwmarkt dat de horeca in de buurt erbovenop zou helpen, is er nooit gekomen. De eeuwige strijd tussen bewoners en ondernemers heeft zijn tol geëist. Dat belooft wat als er straks grotere beslissingen genomen moeten worden over drukte en toerisme.

“Als je drie maanden rust hebt gehad, wil je nooit meer terug. We hebben nu eindelijk minder toeristen. Het signaal uit een terrassenplan met vierhonderd stoelen is: de uitverkoop slaat weer toe.”

Dit is het oordeel van Jet Willers, doorgewinterd Nieuwmarktbuurtbewoner.

En dit is hoe caféhouder Barry van den Berg, óók buurtbewoner, ertegenaan kijkt: “Een creatief, solidair en buurtgericht reddingsplan voor de horecapareltjes op de Zeedijk en Nieuwmarkt wordt onmogelijk gemaakt door een klein, onverdraagzaam, vooringenomen én hypocriet clubje bewoners.”

Hoe de slag om de Nieuwmarkt werd gewonnen door de bewoners. Een tijdelijk noodterras, bedoeld om de horeca van de Nieuwmarkt en de Wallen er weer een beetje bovenop te helpen, werd de afgelopen weken de culminatie van jarenlange wederzijdse buurtfrustraties. Ondernemers in één kamp, bewoners in het andere. De uitkomst: het terras kwam er niet.

Wie heeft er schuld? Niemand en ­iedereen, leert een rondgang. Wat resteert zijn verwijten, een nog dieper wantrouwen en een status quo die volgens iedereen onhoudbaar is. Dat belooft nog wat voor die nog veel grotere discussie die de stad te wachten staat, over drukte en overtoerisme.

‘Het is nogal pijnlijk om te aanschouwen dat er zó weinig solidariteit is tussen bepaalde machtige bewonerskongsi’s en zwaargetroffen horecabedrijven,’ schrijf Van den Berg begin juni in een furieuze, middernachtelijke mail. “Letterlijk wordt gezegd: ‘laat ze lekker failliet gaan’ of: ‘bloed maar dood’. Dat doet het ergste vrezen voor de Zeedijk en Nieuwmarktbuurt.”

Beeld Jakob Van Vliet

Tegengif voor de horecasluiting

Na een lange zaterdagavond ‘louterend’ familieberaad trekt de cafébaas zich begin juni kletterend terug uit de plannen die hij zelf heeft ­opgezet. Weken heeft de uitbater van café Del Mondo met een clubje gelijkgestemden gewerkt aan een zomers horecaterras op de Nieuwmarkt, als tegengif voor de horecasluiting, de coronacrisis en de angst voor een ongewisse toekomst. Niet alleen voor Nieuwmarktondernemers, ook voor de horeca op de Wallen die ­helemaal geen ruimte heeft om in de 1,5 meter­economie te overleven.

Bewoners worden niet vergeten, maar ook niet betrokken. Nog niet. De initiatiefnemers willen eerst kijken of het haalbaar is en weten of er voldoende animo is vanuit andere horecaondernemers.

De tactiek valt in het water als burgemeester Femke Halsema op 2 mei op televisie het plan ‘out’. Ze heeft die ochtend een informeel rondje gemaakt langs horeca in de binnenstad, met onder meer een tussenstop bij Del Mondo. Buiten doet Van den Berg, zittend op een witte bloemen­emmer, haar de hoofdlijnen uit de doeken. ’s Avond bij talkshow Op1 noemt Halsema het plan ‘serieus’.

“Voor nagenoeg alle bewoners was dat een regelrechte overval,” zegt Jet Willers. “Een van de eisen van de gemeente voor extra terrassen is dat er met bewoners moet worden overlegd. Maar we wisten van niks. Dan gooi je de kont tegen de krib.”

Van den Berg neemt alsnog een buurtbewoner in vertrouwen: buurtactivist en PvdA-­bestuurslid Marten van der Krieke. “Mijn suggestie was: begin klein,” zegt deze. “Maar dat was volgens Barry niet rendabel. Hij wilde vier-, vijfhonderd stoelen. Ik heb gezegd: dat gaan we niet meemaken. Dat leidt tot tweespalt in de buurt, tweespalt in de horeca.”

Beeld Jakob Van Vliet

Van den Berg vindt Van der Krieke iemand ‘die zich nogal onverzettelijk opstelt en wiens agenda ik niet helemaal kan lezen’.

Een virtueel vervolgoverleg waarbij ook stadsdeelvoorzitter Mascha ten Bruggencate aanschuift, eindigt als Van den Berg er letterlijk de stekker uittrekt. Van der Krieke: “Ik zie ons elkaar nog verbaasd aankijken, via die videoconferentie.”

Willers herkent de passie van haar buurt­genoot: “Barry heeft last van overlopend enthousiasme, dat moet je hem nageven. Maar dan wordt zo’n plan zíjn kind en hij de draak die dat kind bewaakt. Het plan ging met Barry op de loop, in plaats van andersom.”

Er volgt een finale poging tot verzoening op het plein. “Met een man of tien, allemaal voorstander van een terras, behalve ik en Ten Bruggencate,” zegt Van der Krieke. “Barry had een proefopstelling geregeld naast de Waag, met stoeltjes, een tafel en een Heinekenparasol. Dáár moesten we gaan overleggen. Mascha heeft geweigerd. Barry ging daar pontificaal zitten.”

Geen bomen, geen banken

Zittend en staand wordt het, volgens Van der Krieke, een onaangenaam gesprek. “Er werd geen seconde aandacht geschonken aan de bewoners. De reactie was: hou op met het gezeur. Ik voelde me enigszins geïntimideerd en heb me teruggetrokken.”

Die zaterdagnacht doet Van den Berg hetzelfde. Daarmee is het plan niet van tafel. Ondernemersvereniging Nieuwmarkt en BIZ Zeedijk ontfermen zich erover. Een afgeslankt plan, dat wel. Minder omvangrijk. Met een deadline: 1 juli. “Daarna heeft het geen zin meer,” zegt Diana van Laar van BIZ Zeedijk en uitbater van café ’t Mandje. “Dan worden de kosten hoger dan de opbrengsten.”

Beeld Jakob Van Vliet

Overlegd is er met het inderhaast opgerichte Bewonersoverleg Nieuwmarkt. “Dat ging heel constructief,” zegt Willers. “We waren erg gelukkig met de openingstijden: tien tot tien. Ze hadden heel goed geregeld hoe de overlast beperkt zou worden. Petje af. Alleen de massaliteit bleef. We hebben nog een tekening gekregen voor de helft van het plein, maar daar stonden weer geen bomen op, geen banken en geen markt­kramen. Men kon niet omgaan met een plattegrond.”

De ondernemers verbazen zich eerst en ergeren zich vervolgens aan de ‘bemoeizucht’ van bewoners: er mag geen terrasverwarming komen, geen reclame op de parasols, de locatie van de toiletten moet anders, ze willen inspraak welke ondernemers meedoen. Zaken die het domein zijn van de ondernemers, vinden die. “De bewoners waren op zoek naar mogelijkheden om het plan onderuit te halen,” zegt Van Laar. “Dat is ze gelukt.”

De markt wordt de knock-out. In de terrasplannen moet de dagelijkse markt en de biomarkt op zaterdag een stukje verhuizen. Dat zien de marktkooplui niet zitten. “De markt mag niet bewegen, is de boodschap van het stadsdeel,” zegt Van Laar. “We moeten dat maar met de kooplui oplossen.” Dat blijkt, met de deadline van 1 juli, niet meer haalbaar.

Te veel puzzelstukjes

“Wij vinden dat de markt niet verplaatst hoeft te worden,” erkent stadsdeelvoorzitter Mascha ten Bruggencate. “Volgens de initiatiefnemers is er dan te weinig ruimte voor een rendabel terras. Dat is hun keuze. Het is heel jammer dat het niet is gelukt. Er waren wel mogelijkheden, maar er waren te veel puzzelstukjes die niet meer in elkaar pasten.”

“Iedereen krijgt voorrang: bewoners, fietsers, de taxistandplaats, marktkooplui,” overziet Van Laar. “Helemaal onderaan hangt de horeca en daaronder nog de horeca op de Zeedijk. Een terras was voor zeker twintig ondernemers de redding geweest. Bewoners en stadsdeel beseffen niet dat de traditionele zaken op de Zeedijk zo afsterven. Ze krijgen er straks zaken voor terug die ze helemáál niet willen.” Het eerste resultaat is er al: ’t Mandje blijft dicht. “Ik ben heel beducht voor horecatenten die omvallen en worden overgenomen door minder chic opererende uitbaters,” erkent Willers. “Andere bewoners interesseert dat minder.”

Bij het stadsdeel liggen nu terrasaanvragen van individuele horecazaken op de Nieuwmarkt – die daarmee tegenover elkaar komen te staan – en een ‘socratisch cultureel buurtterras’.

Het schisma waar Marten van der Krieke begin mei voor waarschuwde, is er daarmee gekomen, concludeert hij zelf. Niet langer alleen een tweedeling tussen bewoners en ondernemers, maar ook tussen ondernemers onderling en tussen bewoners en bewoners.

Nogmaals: dat belooft wat voor die nog veel grotere discussie over drukte en toerisme.

Beeld Jakob Van Vliet

Uitbreiden kan wel

Beursplein, Rembrandtplein, Noordermarkt, binnenkort wellicht het Oudekerksplein. Het is echt niet zo dat terraspleinen taboe zijn in de binnenstad. Alleen gaat het allemaal om uitbreiding van bestaande terrassen. “Plannen voor gezamenlijke terrassen, zoals op de Nieuwmarkt, zijn complex,” erkent stadsdeelvoorzitter Mascha ten Bruggencate. Inmiddels zijn er in de hele stad 1149 aanvragen voor tijdelijke coronaterrassen ingediend en nog eens 149 voor buitenactiviteiten als cultuurpodia, lessen of sport. Ruwweg de helft van de aanvragen betreft stadsdeel Centrum. “Daarvan hebben we er nu 450 goedgekeurd en 32 afgewezen,” zegt Ten Bruggencate. “De rest is nog in behandeling. En er komen er nog steeds bij.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden