PlusAchtergrond

De mislukte ontsnapping van Omar L.: ‘Ik ben een leeuw’

Luchtopname van de Penitentiaire Inrichting PI Achterhoek te Zutphen.Beeld Irvin van Hemert/HH

Vier mannen staan komende week terecht voor hun rol bij de mislukte ontsnapping van de tot levenslang veroordeelde Amsterdamse crimineel Omar L. Er zijn meer jonge mannen die een levenslange straf boven het hoofd hangt. Dat maakt nieuwe uitbraakpogingen niet ondenkbaar.

Bezoekuur in de Ooyerhoek in Zutphen. Een in het zwart geklede man loopt op zondag­ochtend 19 januari naar de rode toegangsdeur van de ­gevangenis. In zijn ene hand heeft hij een witte Actiontas, in de andere een vogelkooi. Omdat de bewaking denkt dat hij een gedetineerde komt bezoeken, openen ze de deur. Wanneer die openstaat, haalt de jongen een wig uit de boodschappentas en plaatst die onder de deur. Daarna zet hij het vogelkooitje zo neer dat de deur, die toch dicht valt, alsnog op een kier blijft staan.

Als hij binnen is, komen twee auto’s aanrijden. Een witte Opelbestelbus en een Peugeotstationwagen met Franse kentekenplaten. Omdat er werkzaamheden zijn op het parkeerterrein, is de slagboom tijdelijk verwijderd. Daardoor kunnen de auto’s tot de ingang doorrijden.

Er springt een in het zwart geklede man uit de Peugeot. Terwijl de bus tegen de gevangenis aan wordt gezet, loopt hij door de openstaande deur naar binnen. Uit de bus springt een man met een betonschaar in zijn hand. Ook hij loopt naar binnen. De man die buiten blijft, steekt fakkels aan en gooit die onder de bus die met veel rook in brand vliegt.

Ondertussen proberen de mannen die de gevangenis zijn binnen geglipt, met een slijptol de deur van een tweede toegangshek te openen. Om te voorkomen dat de beveiliging mee kan kijken, worden rookbommen afgestoken. Alle alarmbellen zijn op dat moment afgegaan. De bewakers volgen de procedure en leggen hun werk neer. Alle gevangenen worden ingesloten. Op één persoon na: de dan 29- jarige Omar L..

Menselijk verlangen

L.’s oudere broer Youssef werd in 2012 bij de dubbele liquidatie in de Staatsliedenbuurt ­vermoord. Uit wraak beraamde Omar een aantal moordaanslagen – hij maakt deel uit van een grote, voornamelijk Amsterdamse groepering die inmiddels in een onderwereldoorlog is verwikkeld.

Omar L. is een half jaar eerder veroordeeld tot levenslang, nu loopt hij over de binnenplaats en klimt over een laag wit hek dat twee delen van het binnenterrein van de gevangenis van elkaar scheidt. Het lukt zijn bevrijders niet om door de tweede sluisdeur te komen. Die is veel sterker dan ze dachten. Ze klimmen over een van de hekken en met een betonschaar knippen ze zich door elektrische draden een baan naar de luchtplaats. Daar staat L., nog maar twee hekken verwijderd van de buitenwereld.

Een van de hekken stelt niet zoveel voor, maar het andere is veel hoger. Opnieuw gaat de slijptol aan, maar die geeft al snel de geest. De accu is leeg geraakt door de eerdere poging de sluis open te breken. Omar L. en zijn bevrijders staan oog in oog, maar beseffen dat de actie is mislukt. Volgens een bron van De Stentor is het L. zelf die de poging afblaast. “Laat maar jongens, dit gaat niet meer lukken,” zegt hij. Niet lang daarna wordt hij in de isoleercel opgesloten.

“Levenslang is een uitzichtloze straf,” zegt Sander Janssen, de advocaat van Omar L. “Dat iemand die zo jong is als mijn cliënt dan de wens heeft om te ontsnappen is, denk ik, een heel menselijk verlangen.”

Omar L. is een exponent van een nieuwe generatie criminelen. Hij is als twintiger veroordeeld tot levenslang voor twee moorden en drie ­pogingen tot moord. Al deze liquidaties vinden hun oorsprong in een conflict over internationale cocaïnehandel.

Weinig perspectief

‘L. zet anderen aan tot buitensporig geweld, heeft minachting voor mensenlevens en accepteert dat ook omstanders tijdens de door hem opgedragen liquidaties het leven kunnen ­verliezen. Hij kiest voor een crimineel leven en de kans op recidive is groot,’ zo stelde de rechtbank in het vonnis.

Er zijn de afgelopen jaren nog vier betrekkelijk jonge mannen (geen van hen was ouder dan 40) veroordeeld tot levenslange gevangenisstraffen wegens betrokkenheid bij liquidaties in het ­Amsterdamse criminele milieu. Anderen kregen stevige celstraffen voor voorbereidings­handelingen, betrokkenheid bij enkelvoudige moord of hun rol bij mislukte moordaanslagen.

Het is de verwachting dat dit soort gevangenen de komende jaren in aantal zullen toe­nemen. Zo hangt een aantal verdachten in de zaak Marengo tegen de vermeende criminele organisatie van Ridouan Taghi levenslang ­boven het hoofd. Ook in de zaak Himalaya, die eveneens draait om meerdere onderwereldmoorden, kijkt een aantal verdachten aan tegen levenslange gevangenisstraffen.

“Er wordt echt wel goed ingespeeld op de komst van een nieuwe generatie zware crimi­nelen,” zegt Yntse Koenen, bestuurder van de afdeling Justitie en Veiligheid van vakbond FNV. “Toen Taghi naar de EBI in Vught was ­verplaatst, was er verhoogde paraatheid.”

Jonge mannen die voor een zwaar vergrijp zijn veroordeeld tot een lange gevangenisstraf ­vormen een aparte doelgroep binnen de penitentiaire inrichting, zegt Marcel Smit van justitievakbond Juvox. “Jonge gedetineerden met een zware straf met weinig perspectief om weer buiten te komen zijn eerder geneigd tot geweld en ontsnappingspogingen.”

Toch komen ontsnappingen uit de gevangenis relatief weinig voor. In de periode 2011-2017 gebeurde het acht keer. Verreweg de geruchtmakendste poging was die van Benaouf A. in 2017. Hij was het doelwit van de dubbele liquidatie in de Staatsliedenbuurt waarbij de broer van Omar L. werd doodgeschoten. Benaouf A. werd veroordeeld tot 12 jaar cel voor zijn rol bij de moord op een rivaal. Om hem in oktober 2017 uit de P.I. Roermond te helpen ontsnappen wilden criminelen een helikopter kapen. De poging mislukte omdat de politie op de hoogte raakte van de plannen. Bij de politieactie die volgde, werd een van de uitbrekers doodgeschoten.

Voorkomen

Benaouf A. kreeg geen extra straf omdat (proberen te) ontsnappen niet strafbaar is. Wel kostte de poging hem zijn voorlopige invrijheidsstelling: de bijna vier jaar (1555 dagen) die hij normaal gesproken al in vrijheid had ­mogen doorbrengen als hij twee derde van zijn straf had uitgezeten.

Minister Sander Dekker van Rechtsbescherming wil uitbreken strafbaar stellen. Het is ­‘onrechtvaardig en niet uit te leggen’ dat gede­tineerden die proberen te ontsnappen niet kunnen worden aangepakt, schreef hij vorig jaar aan de Tweede Kamer. ‘Ontsnappen ondermijnt het gezag van justitie en brengt gevoelens van onveiligheid teweeg in de samen­leving.’ De bewindsman schreef de brief naar aanleiding van een onderzoek van de Vrije Universiteit. Op ­verzoek van het kabinet had de VU onderzoek gedaan naar de voors en tegens van het strafbaar stellen van ontsnappen. Volgens Dekker vormen de uitkomsten van dat onderzoek een basis voor strafbaarstelling.

Dat mag zo zijn. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat het nog maar de vraag of is of het strafbaar stellen van ontsnappen ook helpt gedetineerden te ontmoedigen. Helemaal als die niets te verliezen hebben.

“Het is effectiever maatregelen te nemen waardoor gedetineerden niet kunnen ontsnappen,” zegt Sonja Meijer, hoogleraar penitentiair recht aan de Radboud Universiteit. Zij werkte mee aan het VU-onderzoek. “En als je kijkt naar de ontsnapping in Zutphen: die is mislukt. Je zou kunnen zeggen dat het systeem daar dus goed gewerkt heeft.”

Meer isoleren

Na de ontsnappingspoging wordt Omar L. in de isoleercel gezet. Een uur later wordt hij daar bezocht door een medewerker van de gevangenis. Die wil weten hoe Omar er nu bij zit. “Goed,” zegt hij. “We zijn mannen onder elkaar en ik ben een leeuw.”

“Je was al een hek over,” zegt de gevangenismedewerker.

“Het was bijna gelukt,” beaamt Omar, die ook aangeeft dat hij nooit de intentie heeft gehad om iemand pijn te doen. Bij de uitbraakpoging zijn ook geen gewonden gevallen.

De vier uitbrekers zijn dan nog op de vlucht. Ze worden later alsnog aangehouden. Het blijkt te gaan om vier twintigers uit de banlieues van ­Parijs. Hoe ze bij de bevrijdingsactie betrokken zijn geraakt, hebben Alberic G., Foulet N., Bilal L. en Hatime O. niet verteld. Ze beriepen zich voornamelijk op hun zwijgrecht.

Een dag na de mislukte ontsnapping besluit minister Dekker dat zware criminelen die extra beveiliging nodig hebben, voortaan naar een extra beveiligde unit in Leeuwarden gaan. “We moeten de zware criminelen meer isoleren en meer beveiligen dan de rest van de gevangenen.”

De Afdeling Intensief Toezicht is inmiddels open. Er zitten twaalf man in twee delen. Als de ene groep van zes buiten de cel is, zit de andere groep binnen.

Omar L. is na de mislukte ontsnappingspoging overgebracht naar de EBI in Vught. Daar zit hij sindsdien met medegevangenen zoals Ridouan Taghi, Willem Holleeder en Gökmen T. Hij is niet aangeklaagd voor de ontsnappingspoging. Het Openbaar Ministerie kan bij L. ook niet zoiets doen als bij Benaouf A., omdat voor een levenslang gestrafte geen ‘voorwaardelijke invrijheidsstelling’ geldt, en die hem dus ook niet kan worden afgepakt.

Graphic: de uitbraakpoging van Omar L.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden