Plus

De 'junk' sterft langzaam uit: een portret van een verslaafde

Paul Günther. Beeld Eva Plevier

Het waren er duizenden in de jaren tachtig, nu wordt de groep heroïne­verslaafden kleiner en kleiner. Een portret van één van de 120 overgebleven 'junks' die niet zonder de door de GGD verstrekte heroïne kunnen. 'In het ziekenhuis was ik afgekickt, nu kick ik op.'

"Ik ben zo stoned als een kanariepietje," zegt Paul Günther (Purmerend, 1967). Hij zit in de auto bij z'n broer Jan (50). Het raampje staat open, een zonnetje schijnt naar binnen. Uit de speakers klinkt Bob Marley.

De twee komen net van de GGD in de Valckenierstraat, waar Günther z'n dagelijkse dosis van 300 milligram heroïne heeft gerookt. Jan brengt hem terug naar huis: een kamer met douche en toilet in De Aak, een opvanghuis in Osdorp. Paul is net op tijd voor de lunch. "Heerlijke champignonsoep vandaag," zegt hij.

Günther is zo'n 25 jaar verslaafd aan heroïne. Ooit kostte een gram 1000 gulden (450 euro). Tegenwoordig is dat 40 euro, maar dankzij de GGD koopt Günther nooit meer heroïne. Wel koopt hij speed (10 euro per gram) voor dagelijks gebruik. Heroïne krijgt hij al meer dan vijftien jaar op medisch voorschrift. Dat heeft z'n leven min of meer gereguleerd.

Kick
Voor hij gratis heroïne kreeg was Günther in de weer met stelen en helen. Ook sloot hij leningen af die hij niet terug kon betalen. Hij zat in de gevangenis en leefde soms op straat. Günther was een van de vele verslaafden in het stadsbeeld van de jaren tachtig en negentig. Vooral op de Wallen vertoefden ze veel. Amsterdammers keken in die jaren nauwelijks op als in de tram heroïne werd gerookt.

Dankzij de intensieve zorg die Amsterdam vanaf de jaren negentig aan verslaafden bood, zijn ze uit het straatbeeld verdwenen. Er kwamen afkick- en methadonprogramma's, er kwam huisvesting. Ook gedwongen zorg voor mensen met psychiatrische stoornissen - veelvoorkomend bij heroïneverslaafden - droeg bij aan afname van verslaafden in de stad. Een deel van hen is inmiddels overleden.

Voor de allerzwaarste verslaafden, zoals Günther, kwam er heroïne op medisch voorschrift. Methadon werkte bij deze groep niet: het nam niet alleen de ontwenningsverschijnselen weg, maar ook de kick van de heroïne. En Günther heeft z'n kick nodig.

Toch kon al die zorg niet voorkomen dat Günther onlangs bijna was overleden. Hij had mot gekregen met een arts van de GGD over de hoeveelheid heroïne die hij mocht gebruiken. Het verhaal gaat dat hij haar heeft laten struikelen met een hockeystick, al zegt hij zelf dat ze viel over haar naaldhakken.

Psychosen
Hoe dan ook: het gevolg was dat hij niet meer welkom was op de Valckenierstraat, maar naar het verstrekkingspunt in Zuidoost moest. Het lukte hem niet om er dagelijks met het openbaar vervoer te komen, waarop hij zelf op zoek ging naar drugs. Dat ging mis.

Günther zocht z'n heil onder meer in lijm en crystal meth. Met een overdosis crystal meth belandde hij rond kerst 2018 op de spoedeisende hulp van het BovenIJ Ziekenhuis in Noord, waar hij met uitputtingsverschijnselen, gebroken ribben en vocht achter de longen werd opgenomen.

Paul Günther in 2010 Beeld Bart Koetsier

"Ik dacht dat hij er door dat onbegrijpelijke besluit van de GGD was geweest," zegt broer Jan. "Het was heel ernstig." Günther zelf begint te lachen als hij dat hoort. "Nee, ik moest alleen even bijkomen. In het ziekenhuis ben ik ook afgekickt, omdat ik er geen heroïne kreeg, maar enkel methadon. Nu ben ik weer aan het opkicken."

Waarom de gesjeesde student filosofie, voormalige theatertechnicus en ex-straatmuzikant ooit verslaafd is geraakt, is moeilijk te beantwoorden. Voordat hij dagelijks gebruikte, verbleef Günter geregeld in psychiatrische klinieken vanwege psychosen. Daar heeft hij nu geen last meer van. Verder zit verslavingsgedrag in de familie.

Wonen zonder toezicht moeilijk
Maar ook de opvoeding speelt een rol, zegt Günther. Broer Jan kan zich niet voorstellen dat Günther niet seksueel is misbruikt door hun vader, net als hijzelf. "Met drugs stopt hij de hevige pijn daarvan weg." Günther zelf zegt echter dat hij nooit seksueel is misbruikt. "Ik heb daar nooit last van gehad, al geloof ik mijn broer wel als hij zegt dat onze vader aan hem heeft gezeten."

Maar toen Günther vorig jaar in kritieke toestand in het ziekenhuis lag, refereerde hij indirect aan z'n eigen misbruik, zegt broer Jan, zie zich inmiddels heeft bekwaamd in hulpverlening aan mensen die met misbruik te maken hebben gehad. "Dan riep hij ineens: 'papa is geen kinderverkrachter', alsof hij hem nog steeds verdedigt. Of hij schreeuwde: 'ik weet alles nog' en 'alle vaders tongzoenen'."

Wat Günther heeft overgenomen van hun vader, is het plegen van huiselijk geweld. Als 13-jarige verdedigde hij z'n moeder toen z'n vader haar probeerde te wurgen. Naderhand kopieerde hij vaders gedrag. Meerdere ex-vriendinnen kunnen erover meepraten. Ook slaat Günther het meubilair nog wel eens kort en klein, precies zoals zijn vader deed. Dat maakt wonen zonder toezicht moeilijk.

Wat ook niet helpt om zelfstandig te wonen: Günter is een hoarder: hij propt z'n huis vol met wat hij op straat vindt. Dat loopt zo uit de klauwen dat er slechts kleine gangetjes overblijven in een appartement, als je hem zijn gang laat gaan. In De Aak wordt zijn kamer geregeld schoongemaakt.

Bij de GGD ziet Günther dagelijks andere gebruikers. Ze gaan gemoedelijk met elkaar om, maar vrienden heeft hij er nauwelijks. Zijn vriendin Nel ziet hij ook dagelijks bij de GGD. Ooit woonden ze samen in het huis van Nel, maar mede door Günthers gewelddadige oprispingen kan dat niet meer.

Het gebruikersbestaan heeft zijn lichaam getekend. Zijn tanden zijn stompjes geworden, waardoor hij alleen zacht voedsel kan eten. Dankzij een val en de afname van kraakbeen heeft hij een kromme rug gekregen. Het roken van heroïne en tabak vormt een aanslag op z'n longen. Op de vraag hoe lang hij zo kan doorgaan, haalt Günther zijn schouders op. "Ik zeg al jaren dat ik op de helft ben. Nu betekent dat dus dat ik 104 word."

Heroïne op recept: niet charmant, wel effectief

Heroïne is een impopulaire drug geworden, waardoor er geen nieuwe aanwas van junks is. Het aantal verslaafden is fors gedaald: van 7500 in 1985 naar 1500 in 2018.

Door sterfte wordt de groep heroïneverslaafden steeds kleiner. De gemiddelde leeftijd van de verslaafden steeg juist: van 28 jaar (1985) naar boven de 50 (2018).

"Heroïne heeft tegenwoordig een loser-imago," aldus Wim van den Brink, hoogleraar verslavingszorg.

Van de 1500 overgebleven verslaafden in de stad zijn er zo'n 120 mensen die dagelijks heroïne krijgen op medisch voorschrift. Het zijn mensen die in de jaren tachtig en negentig verslaafd raakten en voor wie een methadonprogramma onder meer vanwege het uitblijven van de heroïnekick niet helpt.

Ultimum remedium is dan heroïne op medisch voorschrift, in combinatie met methadon. Onder streng toezicht mogen verslaafden die regiobinding hebben met Amsterdam - een maatregel om te voorkomen dat de stad buitenlandse heroïneverslaafden aantrekt - de heroïne bij de GGD roken of spuiten.

De heroïne van de GGD is 100 procent zuiver. Op straat is de zuiverheid 50 tot 60 procent.

Het programma kost jaarlijks 25.000 euro per verslaafde. Het rijk, de gemeente en zorgverzekeraars betalen. "Zonder heroïne op medisch voorschrift zouden de maatschappelijke kosten vele malen hoger zijn," zegt verslavingsarts Coen Wessels. "Denk aan detentie, reclassering en criminaliteit. Bovendien is er nu geen zichtbare overlast meer van drugsverslaafden in de binnenstad, wat het toerisme ten goede komt."

Vast onderdeel van het programma is dat cliënten elk half jaar de vraag krijgen of ze niet willen afkicken. Bijna niemand doet dat. "Het is geen charmante behandeling, maar ook geen enkele rit naar een chronische verslaving," aldus grondlegger van het project Wim van den Brink. "Zonder dit programma wa­ren deze mensen ook verslaafd geweest. Of dood. De behandeling werkt, is veilig en betekent een enorme verbetering van hun leven."

Behalve in Nederland bestaat heroïne op recept alleen in Zwitserland, Denemarken en Duitsland. Canada onderzoekt de mogelijkheid van zo'n programma, omdat er door de opkomst van opiate pijnstillers (heroïne is een opiaat) veel verslaafden en overdosisdoden zijn. In Nederland lijkt de opkomst van opiate pijnstillers geen invloed te hebben op het aantal opiaatverslaafden, aldus Van den Brink.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden