Plus

De Javastraat als voorbeeld voor de ‘ondermijningsstrijd’

De overheid gaat de strijd aan tegen ‘ondermijning’: de onderwereld die zich invreet in de bovenwereld. Dat klinkt vaag, maar speelt zich af midden in de stad, in de straat. Wijken kampen met cafés, koffiehuizen en duistere winkels die in feite illegale coffeeshops, witwascentra of gokholen zijn.

Beeld Suzanne Ranzijn

Als één Amsterdamse straat symbool staat voor de moeizame strijd tegen ondermijning, sinds lang voordat die term in de mode raakte, is het de Javastraat. De aorta van de Indische Buurt. 

Decennia is met vallen en opstaan geprobeerd de criminele invloeden terug te dringen, maar het staat te bezien welke van de elf (!) groentewinkels en evenzovele belwinkels bonafide zijn en welke zaken vooral nepomzetten draaien en zo misdaadwinsten witwassen. Er waren forse politieacties tegen een wasserette die geld witwaste en tegen koffiehuizen waar illegaal werd gegokt of in drugs gehandeld.

Een speciaal team van de gemeente lichtte de straat van 2000 tot 2003 pand voor pand door. Twee cafés en een snackbar werden gesloten vanwege dubieuze eigenaars, tien zaken kregen andere sancties opgelegd. Op een heat map die onderzoekers in 2014 van de straat maakten, was toch weer zo’n 40 procent van de ondernemingen roodgekleurd.

Rotte kiezen

Een grootschalige actie werd vanwege koud­watervrees van het stadsdeelbestuur afgeblazen, maar uiteindelijk is de straat onder regie van ‘strategisch adviseur Openbare Orde en Veilig­heid’ Jacqueline Makbouli flink opgefleurd. 

Dat gebeurde pas nadat politie, justitie, gemeente en belastingdienst daar prioriteit aan hadden gegeven in het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (Riec), waarin de partijen gevoelige informatie mogen uitwisselen en samenwerken.

Nu is de Javastraat het schoolvoorbeeld van de enige methode die werkt: via landjepik het ene na het andere besmette pand heroveren. Rotte kiezen wegsnijden. En vooral: zorgen dat mooie nieuwe zaken die rotte kiezen vervangen. Dat niet wéér louche types terug­keren.

Natuurlijk houdt ook de Javastraat zwakke plekken, maar inmiddels domineren horeca, winkeltjes én de bonafide ondernemers die er altijd al waren. De term ‘gentrificatie’ wordt vaak in negatieve zin gebruikt, maar hier wordt de opwaardering vooral als positief ervaren. Als noodzaak. Als gezegd: dat heeft flink wat inspanning en tijd gekost. De wederwaardigheden rond Turks koffiehuis Mavi Kösk kunnen hiervoor model staan.

Eerst was er koffiehuis Bam Bam, op Java­straat 143. Een louche zaakje, waar onder de toonbank softdrugs worden verkocht. Observaties, een pseudokoop en een inval leveren eind 2012 volop bewijs van de hasjhandel en de zaak wordt gesloten. Daarmee zijn de klanten de buurt nog niet uit. Ze verkassen naar Mavi Kösk, om de hoek aan het Javaplein, waar ze ook soepel omgaan met de wetten en regels, zeker in de rookruimte ­achterin.

In november 2013 doen politie, belastingdienst, marechaussee en de kansspelautoriteit een inval. Als deze krant een betrokkene citeert die spreekt van ‘het uitroken van een rattenhol’, belt de officiële eigenaar woedend de krant. Wie denkt de verslaggever wel dat hij is? Na een tirade gaat hij in op het aanbod zijn kant van het verhaal alsnog te doen, in een rustig gesprek. Tijdens de inval was hij immers niet bereikbaar geweest voor wederhoor.

De clientèle schuift door

De volgende dag treffen we, behalve die formele eigenaar, een ‘vaste klant’, die overduidelijk in de positie is de eigenaar – en de verslaggever – voortdurend te interrumperen. Die onzinnige politiemacht heeft met een kanon op een mug geschoten! Er is niéts onoorbaars gevonden! Eén Zwitsers zakmesje, há!

Kort daarop laat de burgemeester de zaak dichttimmeren, omdat ‘ernstige criminelen’ en ‘randgroepjongeren’ vanuit het koffiehuis aanhoudend overlast veroorzaken; ze bedreigen buren en er wordt op grote schaal gegokt. Het personeel fungeert als ‘bookmaker’ voor een Duits goksyndicaat. Kort voor de inval is nog voor tienduizenden euro’s gegokt.

De eigenaar-op-papier die tegenover de krant zo verontwaardigd deed, heeft de politie verteld dat ‘lastige, moeilijk aanspreekbare figuren’ al jaren overlast geven en gokken in het koffiehuis – met name de oude klanten van Bam Bam. Een belangrijk deel van de clientèle schuift na de sluiting weer door, naar Turks café Meraba in de Javastraat, dat in april 2015 ook wordt gesloten na een inval.

Stromannen

Terug naar Mavi Kösk, omdat die casus haarfijn toont hoe lastig het kan zijn een door criminelen geïnfecteerd (winkel)gebied definitief te heroveren. De grote man op de achtergrond staat te boek als grote drugshandelaar en zet volgens de politie stromannen in zijn zaak.

Nu is het probleem dat een verbannen huurder volgens de wet zelf een nieuwe huurder mag voordragen. Indeplaatsstelling heet dat. De pandeigenaar moet met sterke argumenten ­komen om dat tegen te houden. Zo komt ook Mavi Kösk na de sluiting met een eigen kandidaat-huurder op de proppen. Als die wordt geweigerd door de woningbouwcorporatie die het pand in bezit heeft, wordt de verantwoordelijke medewerker bedreigd.

De man op wiens naam de nieuwe zaak zou moeten komen, staat ‘gelukkig’ op de nominatie uitgeleverd te worden aan Turkije, voor heroïnehandel. Uiteindelijk kan de huur definitief worden opgezegd. Inmiddels zit in het pand de eetbar van het aanpalende, populaire restaurant Wilde Zwijnen.

De man achter Mavi Kösk probeert aan de Insulindeweg alsnog een nieuw koffiehuis te beginnen, maar dat wordt na twee rechtszaken en een hoorzitting verijdeld. Zijn stroman kan niet aantonen dat zijn startkapitaal uit legale bronnen komt.

Landjepik

“Alle inspanningen rond de Javastraat tonen hoeveel bloed, zweet en tranen het kan kosten om een straat via landjepik te heroveren,” zegt Arno van Leeuwen, leider van het Amsterdamse rechercheteam dat strijdt tegen ondermijning. 

“De overheid was in de Javastraat te vaak afwezig. Handhavers en wijkagenten schreven bekeuringen voor dubbel parkeren, maar hadden geen idee wat zich achter de gevels afspeelde. Uiteindelijk hebben we met vele sluitingen, maar vooral door overleg met pandeigenaren en winkeliers, succes geboekt.”

Regisseur Jacqueline Makbouli van ‘Operatie Javastraat’: “We hebben de straat in elk geval naar een kantelpunt kunnen brengen. De straat corrigeert zich nu zelf als het misgaat, door alerte ondernemers en een alerte overheid.”

Dapperbuurt

Na de Javastraat werpt Jacqueline Makbouli zich op verzoek van stadsdeelvoorzitter Maarten Poorter (Oost) op de Dapperbuurt.

In de Eerste Van Swindenstraat en de Dapperstraat, bijvoorbeeld, ziet ze weer veel dezelfde winkels. “Acht goudwinkels, shishalounges zonder veel klandizie, veel kappers, telefoon­winkels en belwinkels,” zegt Makbouli. “Ik tel zes zaakjes waar je via moneytransfers geld naar het buitenland kunt sturen. Niet één heeft een vergunning van De Nederlandsche Bank. Hoeveel money-transferkantoortjes heeft een buurt nodig? Als ik geld naar Marokko stuur, doe ik dat online.”

Makbouli gaat weer ‘iedereen bij elkaar zetten’. “Politie, handhavers, vergunningverleners, toezichthouders, de veiligheidscoördinator, de gebiedsmakelaar van Economische Zaken… Wat zien jullie? Dan blijken partijen bij dezelf­de ondernemers een slecht gevoel te hebben. Samen hebben we veel ­bevoegdheden om in te grijpen. 

Makbouli hoopt weer op samenwerking met de pandeigenaren: “Het is geen hogere wiskunde, hè? Als je duurzaam iets wilt veranderen, moeten zij niet weer aan een foute figuur verhuren.”

De buurt en de bonafide ondernemers heeft ze ook nodig. “We moeten veel energie steken in het mobiliseren van de goedwillenden en het leven voor de kwaadwillenden onaangenaam maken. Ik zie vijf, zes pleisterplekken van criminelen. Als we daar gezamenlijk naar kijken en pragmatisch zijn, kunnen we ook die aanpakken.”

Van Woustraat

Zoals de Javastraat de aorta is van de ­Indische Buurt, zo is de Van Woustraat een hoofdader door De Pijp. 

Het is altijd een straat met vele gezichten geweest, maar inmiddels voelt het noordelijke deel, tussen Tolstraat en Stadhouderskade, heel anders aan dan het zuidelijke stuk door de Diamantbuurt richting Rijnstraat.

Waar in het noordelijke stuk het bestand aan (horeca)ondernemingen inmiddels erg divers is – noem het gentrificatie – houdt het zuidelijke deel veel van hetzelfde. Vier Indiase restaurants, sommige van dezelfde eigenaar, meerdere massage-, schoonheids- en kapsalons, meerdere fastfoodrestaurants, meerdere zaken rond telefonie en elektronica.

De straat wordt al jaren als ‘kwetsbaar’ beschouwd en het stadsdeelbestuur waarschuwt onder­nemers voor ‘ondermijning’, ook in een filmpje. Op meerdere bijeenkomsten is ­besproken hoe ze ‘weerbaar’ kunnen zijn tegen malafide ­figuren. In de straat zitten ­verscheidene zaken waar criminelen uit de Diamantbuurt zich verzamelen of verzamelden.

Soms leidde dat tot geweld. Redouan ‘Takka’ Boutaka werd in 2012 geliquideerd in een waterpijpcafé. Koffiezaak Crema ­Espresso is in 2017 dichtgetimmerd, na­dat er een molotov­cocktail naar binnen was gegooid door ­criminelen die uit hun verzamelplaats waren geweerd – een van hen was net doelwit geweest van een liquidatiepoging. Het pand staat nog steeds leeg. Vager bleef de reden waarom een in rotte vis verpakte bom in 2014 Indiaas restaurant Diya trof – en de buurt in een penetrante stank zette.

Zomerserie

Wat is ondermijning? Criminelen die zich de reguliere samenleving invreten en die ontwrichten. Vaak sluipenderwijs en eerst onzichtbaar, maar uiteindelijk met grote impact. Het zwartgeldcircuit, in vele verschijningsvormen, loopt in Nederland minstens in de ­miljarden. Van de 100 miljoen euro die de regering heeft uitgetrokken om de ­ondermijning in te dammen, krijgt ­Amsterdam ongeveer 8 miljoen.

1.Het gevaar van aannemen van cash

2.Malafide dienstverleners: onmisbare schakels

3. De donkere kant van de taxibranche

4. Witwassen: waar slaat het drugsgeld neer in de stad?

5. Criminele verzamelplaatsen

6.Hoe winkelstraten of buurten te heroveren op criminele invloeden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden