PlusAnalyse

De gemeentelijke begroting kan de prullenbak in

In goede tijden is Amsterdam de rijkste stad van het land, maar de coronapandemie trekt een zware wissel op de begroting. Amsterdam loopt honderden miljoenen aan inkomsten mis en geeft tientallen miljoenen meer uit. ‘Dit is een dramatische ontwikkeling.’

Doordat toeristen wegblijven, krijgt de gemeente veel minder toeristenbelasting binnen.Beeld ANP

Geen toeristen meer, duizenden zelfstandigen zonder werk, gesloten hotels en cafés: de coronacrisis slaat ook, of juist, in Amsterdam hard toe. En dit heeft grote gevolgen voor de financiën van de stad. Hoe groot die effecten zijn, is nog niet duidelijk. Voor de gemeente is dat van later zorg, de problemen die het coronavirus veroorzaakt in de stad hebben nu voorrang. De behandeling van de voorjaarsnota, waarin het gemeentebestuur de plannen voor 2021 uiteenzet, is uitgesteld vanwege de crisis.

Om een indruk te krijgen van de omvang van het begrotingsprobleem, benaderde Het Parool vijf (voormalige) politici die ervaring hebben met de Amsterdamse begroting: oud-wethouders Udo Kock (D66) en Eric van der Burg (VVD), voormalig raadslid en financieel woordvoerder Paul Guldemond van D66 en de huidige raads­leden Rik Torn (VVD) en Diederik Boomsma (CDA), tevens de financiële woordvoerders van hun fractie. Zij hebben een inschatting gemaakt van de inkomsten die de stad dit jaar misloopt. Het gemiddelde hiervan komt uit op 281,5 miljoen euro. Diederik Boomsma (CDA) spreekt van een ‘dramatische ontwikkeling’. “Ik vrees het ergste voor de financiën van de stad.”

Toeristenbelasting valt weg

De grootste knopen zitten bij de parkeerinkomsten en de toeristenbelasting, normaal gesproken de twee inkomstenbronnen waardoor Amsterdam financieel gezien altijd veel ruimer zin z’n jasje zit dan andere gemeenten. Maar ja, toeristen mogen het land niet meer in, de binnenstad is leeg. De experts verwachten dat de gemeente 125 miljoen aan toeristenbelasting misloopt, waardoor niet de begrote 198 miljoen binnenkomt, maar slechts 73 miljoen.

Ook de dividenden die bedrijven uitkeren aan aandeelhouder Amsterdam zullen flink afnemen, naar verwachting zo’n 50 miljoen. Hoewel veel van deze instellingen dividend afdragen over het voorgaande jaar, zullen instellingen als de RAI en Johan Cruijff Arena door afgelasting van evenementen zo weinig geld in kas overhouden dat er niets overblijft voor de gemeente. Dat geldt ook voor Schiphol, dat eerder dit jaar aankondigde ongeveer 30 miljoen euro dividend te willen uitkeren aan Amsterdam, maar grote verliezen lijdt doordat vliegtuigen aan de grond blijven. De luchthaven is hierover in gesprek met de aandeelhouders, zegt een woordvoerder. Het Havenbedrijf zal ook minder winst maken als de wereldhandel stokt. Door afgelastingen van festivals en evenementen loopt de stad tientallen miljoenen aan leges mis. Om ondernemers te helpen heft Amsterdam dit jaar geen reclamebelasting. Schade: 10 miljoen.

Aantal werklozen stijgt

Tot zover de inkomsten. Veel moeilijker in te schatten is de hoeveelheid extra uitgaven die Amsterdam moet doen vanwege de coronacrisis. Neem bijvoorbeeld de bijstand. De gemeente maakt de bijdragen over aan werkloze Amsterdammers en krijgt, veel later pas, een nog onbekend deel daarvan weer terug van het rijk.

Door de crisis zal het aantal werklozen stijgen en daarmee ook de uitgaven van de gemeente aan de bijstand. In de eerste weken na de ‘intelligente lockdown’, verdrievoudigde het aantal aanvragen voor bijstand in Amsterdam. De vrees is dat ook een grote groep zelfstandigen over een maand of drie in de bijstand komt, als de landelijke steunmaatregel voorbij is. Daarna volgen Amsterdammers die hun baan verliezen maar eerst nog een tijdje recht hebben op een werkloosheidsuitkering van het UWV.

Een woordvoerder van de gemeente zegt dat als het aantal bijstandsgerechtigden met 25 procent toeneemt en zij een half jaar lang een uitkering ontvangen, dit een extra kostenpost oplevert van 75 miljoen euro.

De onzekerheid vanuit Den Haag is, naast het gebrek aan inkomsten en de gestegen kosten, de derde onzekere factor waar Amsterdam mee te maken heeft. De grootste inkomstenbron van Amsterdam is de jaarlijkse toelage van het rijk van enkele miljarden euro’s, via het Gemeentefonds. Maar de systematiek schrijft voor dat als er in Den Haag minder wordt uitgegeven door te verwachte bezuinigingen, er automatisch ook minder in het Gemeentefonds wordt gestort.

Bovendien zullen de extra uitgaven die het kabinet nu doet om de coronacrisis te bestrijden, niet automatisch leiden tot een verhoogde bijdrage voor de gemeenten, waarschuwde de VNG vorige week al in een brief. Nog voor de zomer moet hier duidelijkheid over komen.

Reservepot

Amsterdam kan deze crisis aan, zeggen de ­experts. “We hebben een goed gevulde reservepot voor dit soort tegenslagen,” zegt raadslid Diederik Boomsma. “Ik maak me over Amsterdam veel minder zorgen dan over andere ­gemeenten,” aldus ex-wethouder Eric van der Burg, die nu senator is van de VVD.

Alle partijen in de gemeenteraad willen een groot debat over de vraag welke ambities het college van GroenLinks, D66, PvdA en SP ­overeind houdt voor de komende jaren. In de oorspronkelijke plannen staat dat tientallen miljoenen euro’s extra gaan naar onderwijs, sport, maatschappelijke opvang en armoede­regelingen.

Volgens oppositieraadslid Rik Torn (VVD) is het onvermijdelijk dat plannen zullen sneuvelen. Ook Paul Guldemond, jarenlang financieel woordvoerder van D66, denkt dat het college zijn ambities moet matigen. Maar de coalitiepartijen laten hun plannen niet zomaar varen. “Welke projecten laten we doorgaan, en welke financiële gevolgen heeft dat?” zei GroenLinks-fractievoorzitter Femke Roosma onlangs in een debat. “We moeten breder kijken, naar wat voor stad we willen zijn als deze crisis voorbij is.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden