Plus

De fietshelm rukt voorzichtig op: ‘Ben je met de brommer of zo?’

Mondjesmaat kom je er een tegen: een fietser met een helm op. Met het drukker worden van het verkeer, hebben meer Amsterdamse fietsers behoefte aan bescherming. Of vóélt een helm alleen maar veiliger?

Balduino Sierra (50): ‘Ik liet me in het begin tegenhouden door de gedachte dat mensen het belachelijk zouden vinden.’Beeld Nosh Neneh

Amsterdamse fietsers dragen geen helm. Bíjna nooit in elk geval. Als ze op een racefiets stappen misschien, of op zo’n snelle e-bike, dan zien ze in dat het wellicht verstandig is hun hoofd te ­beschermen in het geval van een valpartij. Maar voor een ritje door de stad, of voor het dagelijkse woon-werkverkeer: de Amsterdammer wil er vaak niet dood mee gevonden worden.

En toch rukt de fietshelm héél voorzichtig op. Toegegeven, meestal betreft het expats. Britten, Amerikanen of Duitsers die van huis uit gewend zijn om tijdens het fietsen een helm te dragen. Of het zijn toeristen die met knikkende knieën op een Amsterdamse fiets zijn gestapt. Maar een enkele keer blijkt de helmdragende fietser een Amsterdammer, geboren of in elk ­geval getogen.

Lacherig

Je moet dan stevig in je schoenen staan, want je weet één ding zeker: als je als Amsterdamse fietser een helm opzet, zal je dat weten. Af en toe horen ze dat het ‘misschien toch wel ­verstandig’ van ze is. Maar vaker wordt er een beetje lacherig over gedaan. Deze mensen trekken zich er niets van aan. Waarom zouden ze zich in het steeds hectischer Amsterdamse verkeer storten zonder zich zo goed mogelijk te beschermen?

De discussie helmpje op of helmpje af wordt al decennialang gevoerd in Amsterdam. De voor- en tegenstanders van fietshelmen voelen zich beiden geschraagd door onderzoek uit alle windstreken. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) geldt in deze discussie als prohelm. Een mening hebben zij niet, zegt een woordvoerder. “Wij baseren ons op onderzoeken. Uit een buitenlandse ­studie blijkt bijvoorbeeld dat bij een ongeval, fietsers met helm ongeveer 60 procent minder kans hebben op ernstig, en ongeveer 70 procent minder kans op dodelijk hoofd- of hersenletsel, dan fietsers zonder helm.”

De organisatie heeft een schatting gemaakt van de potentiële reductie van het aantal fietsslachtoffers in Nederland wanneer alle fietsers altijd een fietshelm zouden dragen. Dit zou neerkomen op een vermindering van het aantal verkeersdoden van ongeveer 85, en 2500 tot 2600 minder ernstig gewonden in het verkeer.

Maar, zegt de woordvoerder: “Voor een helmverplichting is hier over het algemeen weinig steun. De belangrijkste reden is dat de populariteit van fietsen zou kunnen ­afnemen. Sommige buitenlandse studies laten inderdaad zien dat het fietsgebruik afneemt na invoering van een helmplicht, ook al vinden de meeste studies geen, of slechts een tijdelijk ­effect.”

De Fietsersbond is een stevig tegenstander van zo’n helmplicht, zegt landelijk beleidsadviseur Wim Bot. “We hebben vernomen dat erover wordt gesproken op de ministeries. Dat vinden wij een slecht idee. Maar zelfs als alleen al het dragen van een helm wordt gepropageerd, vinden wij dat een slechte zaak: het versterkt het idee dat fietsen onveilig is.”

De onderzoeken waar voorstanders van de fietshelm naar verwijzen, zijn niet deugdelijk, zegt Bot. “Het effect van een helm is zeer twijfelachtig. Bij eenzijdige ongelukken, waarbij tot een kilometer of 20 per uur wordt gefietst, kan het helpen. Maar bij hogere snelheden, heb je er niets aan.” En die onderzoeken dan? “Je kunt veel buitenlands onderzoek niet zomaar verplaatsen naar een fietsstad als Amsterdam.”

Verkeerd bezig

Florrie de Pater van de Amsterdamse afdeling van de Fietsersbond is, op persoonlijke titel, ook kritisch. “Het hoort niet bij onze fietscultuur. Als meer mensen een helm gaan dragen, wordt de kans groter dat de politiek het verplicht wil gaan stellen. Terwijl Amsterdam juist het ­verkeer veiliger zou moeten maken, de infrastructuur en de fietspaden zou moeten verbeteren.” Bot: “Als je een helm zou moeten dragen omdat de infrastructuur niet deugt, ben je verkeerd bezig.”

De SWOV pleit dan ook niet voor een plicht, zegt de woordvoerder. “Wij bevelen vrijwillig gebruik van de fietshelm aan. Mensen moeten het zelf weten.”

Dat vindt uiteindelijk ook Bot van de Fietsersbond. “Als mensen het prettig vinden, moeten ze het vooral doen.”

Wim Hooyman (54)Beeld Nosh Neneh

Wim Hooyman (54)

“Ik ben niet bang dat ik uit mezelf zal vallen, maar ik vrees andere verkeersdeelnemers. Fietsers, brommertjes, toeristen – het gaat vaak maar net goed. En ook de Birò kan een plaag zijn in het Amsterdamse verkeer: je ziet ze regelmatig door rood rijden. Anderhalf jaar geleden ben ik bijna een keer van achteren aangereden door een fietsende toerist, die was kennelijk vergeten hoe je moest remmen. Ik liep al een tijdje rond met de gedachte een helm aan te schaffen, maar dat was de aanleiding. Sindsdien fiets ik niet meer zonder, ik voel me er veiliger bij. Gêne? Nee hoor, geen enkele.”

Tineke (66)Beeld Nosh Neneh

Tineke (66)

“Ze kijken me weleens raar aan, met mijn helm op mijn hoofd, maar ik heb daar lak aan. Ik zet ’m altijd op, ook als ik maar een klein stukje hoef. Laatst ging ik naar de haringkar, dat is misschien 500 meter. Toen dacht ik: moet ik ’m daarvoor opzetten? Maar dan doe ik het toch. Het verkeer is zo druk geworden, ik vind het steeds onveiliger. Een helm is niet gek, het zorgt gewoon voor veiligheid. Drie jaar geleden heb ik hem gekocht, het was een aanbieding bij de Lidl en ik ben er nog steeds blij mee. En je went eraan. Soms kom ik bij thuiskomst boven, dan merk ik dat ik hem nog steeds op heb. In de supermarkt zet ik hem wel in het karretje, maar in de Hema bijvoorbeeld houd ik ’m op. Ik snap best dat mensen dan gek kijken, maar dat interesseert me niet.”

Fanny Bod (47)Beeld Nosh Neneh

Fanny Bod (47)

“Ik ben ooit gevallen met mijn fiets, dat leverde me een hersenschudding op. Dus toen ik in 2014 een e-bike kocht en de verkoper mij vroeg of ik weleens een helm had overwogen, dacht ik: waarom niet? Twee jaar daarna heb ik een ernstiger ongeluk gehad: toen ik moest uitwijken voor een scooter knalde ik vol met mijn hoofd op een lantaarnpaal. Een zware hersenschudding. Als ik toen geen helm had gedragen, was het veel slechter afgelopen.” 

“Het vóélt niet alleen veiliger, het ís het ook. Het is zoiets als het dragen van autogordels. Veel mensen dragen een autogordel, zonder dat ze ooit een ongeluk krijgen. Maar als je wel een auto-ongeluk krijgt, kan het dragen van een gordel je leven redden. Het dragen van een helm is niet verplicht, maar ik vind dit belangrijk. Ik krijg er wel opmerkingen over, maar dat interesseert me niet. Ik zeg vaak voor de grap: ‘Een e-bike is voor oma’s en opa’s, een helm voor kleuters, dat middelt dus prima uit met mijn leeftijd’.”

Balduino Sierra (50)

“Ik dacht al een tijdje dat het verstandig zou zijn om een helm te dragen tijdens het fietsen. Maar ik liet me tegenhouden door de gedachte dat mensen het belachelijk zouden vinden. Fietsen met een helm op je hoofd is niet stoer en ik wilde graag stoer zijn. Maar toen ik kinderen kreeg, ben ik er anders over gaan denken. Ik wil gezond blijven, voor mezelf, maar ook omdat ik me verantwoordelijk voel voor mijn kinderen. Daar komt bij dat een collega een ongeluk heeft gehad en die heeft al jarenlang hoofdpijn. Dus anderhalf jaar geleden heb ik er een gekocht. Mensen vragen soms: ‘Ben je met een brommer?’ Dan zeg ik: ‘Nee hoor, met de fiets.’ Dan kijken ze wel even raar. Maar ik voel me er goed bij, ik heb ’m altijd op, ook voor kleine stukjes. Als ik geen helm draag, voel ik me een beetje naakt.”

Helmdragers wereldwijd

In Nederland is de fietshelm onder niet-sporters uitgesproken onpopulair, maar in veel andere landen is fietsen met een helm heel gebruikelijk. In Nieuw-Zeeland is de helm verplicht voor alle leeftijden, het draagpercentage is hier al jaren meer dan 90. Dit geldt ook voor Queensland in Australië, waar het draagpercentage meer dan 98 is. In Finland, waar sinds 2003 een helmverplichting geldt (overigens zonder actieve handhaving), is het draagpercentage 42. 

Ook in Europese landen waar geen helmplicht geldt, wordt de helm gedragen. In Zwitserland draagt bijna de helft van de bevolking en driekwart van de kinderen tot 14 jaar een fietshelm. In Duitsland is het draagpercentage over alle leeftijden 19.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden