PlusNieuws

De fietser gaat steeds vaker onderuit, met dank aan de e-bike: ‘Helm dragen moet de norm worden’

In het drukke Amsterdamse verkeer zorgen e-bikes voor meer verkeersongevallen, met vaker hersenletsel tot gevolg. Medische experts maken zich zorgen. ‘Als je onderuit gaat, ga je hard. Maximeer de snelheid op 20 kilometer per uur.’

Jop van Kempen
Fietsers wurmen zich door de Leidsestraat. Beeld ANP
Fietsers wurmen zich door de Leidsestraat.Beeld ANP

Het is een beeld dat in Amsterdam dagelijks voorkomt: een e-bike op het fietspad haalt niet alleen ‘gewone’ fietsers in, maar ook een snorscooter op de rijbaan die zo’n 25 kilometer per uur rijdt. Snorscooters zijn sinds 2019 van het fietspad verbannen naar de rijbaan (waar een helmplicht geldt), maar elektrische fietsers zoeven die scooters op het fietspad eenvoudig voorbij, zonder helm.

Dat die hogere snelheden gepaard gaan met meer en ernstigere ongelukken, is niet verbazingwekkend. “E-bikes gaan te hard en daarom gaan mensen sneller onderuit,” zegt Victor Jansen, Spoedeisende Hulparts in OLVG. “En als je gaat, ga je hard.”

Tel daarbij op dat er steeds mee e-bikes worden verkocht – een op de twee fietsen, zo ongeveer – en het op de fietspaden mede door de vele bezorgdiensten steeds drukker wordt. Ook Albert Heijn gaat flitsbezorgen. De vele koptelefoons onder fietsers zullen eveneens kunnen bijdragen aan ongevallen.

Exacte cijfers over fietsongevallen in Amsterdam zijn er niet, al toonde een enquête van de gemeente dat bijna negen op de tien Amsterdammers bezorgd is in het verkeer. Nationaal onderzoek van VeiligheidNL wijst uit dat het aantal verkeersslachtoffers met ernstig letsel in de afgelopen tien jaar met 18 procent toenam. Vorig jaar gingen landelijk 110.000 verkeersslachtoffers naar de Spoedeisende Hulp, onder wie 75.000 fietsers. Bijna 35.000 fietsers braken bijvoorbeeld een teen, pols of sleutelbeen, ruim 11.000 liepen hoofd- en hersenletsel op.

In coma

“De ernst varieert van een onschuldige, uitwendige bloeduitstorting tot een barst in een schedel en een coma,” zegt Marieke Visser, neuroloog op de Spoedeisende Hulp van Amsterdam UMC. Ook ziet ze veel hersenschuddingen. “Zelfs bij relatief mild letsel zie je dat dertig procent van de mensen na drie maanden hun werk of studie nog niet volledig kunnen hervatten.”

Vooral 55-plussers op e-bikes lopen gevaar op hersenletsel, zo blijkt uit cijfers van Veiligheid.nl. Ze zijn de snellere fietsen niet gewend en hun reflexen worden minder. “Bovendien slikt deze groep vaak bloedverdunners,” aldus neuroloog Visser, die lid is van de actiegroep ‘Artsen voor veilig fietsen’. “Daardoor zijn de bloedingen in de hersenen bij een valpartij ook ernstiger, wat leidt tot meer schade.”

Het CBS stelt een trend vast in het aantal dodelijke slachtoffers onder mensen met een e-bike. In 2019 ging het om 65 slachtoffers, in 2020 om 74 en in 2021 om 80. Omdat de registratie niet altijd op orde is, zal het in werkelijkheid om meer mensen gaan.

Ook e-bikers tussen de 12 en 17 jaar raken volgens VeiligheidNL vaker gewond. Het aantal jonge slachtoffers met ernstig letsel steeg van 4 procent (2016) tot 22 procent vorig jaar. De ongelukken ontstaan bij botsingen met andere voertuigen, maar vaak gaan e-bikers na verlies van controle in hun eentje onderuit. Onverwacht krachtige remmen zijn een belangrijke reden voor controleverlies.

Alcoholslot op e-bike

“In OLVG zien we een piek in e-bikeslachtoffers als het wegdek nat wordt,” zegt Spoedeisende Hulparts Jansen. “En op uitgaansavonden. Eigenlijk zou je een alcoholslot op zo’n e-bike moeten plaatsen.”

Doorsnee elektrische fietsen moeten zijn begrensd op 25 kilometer per uur, maar dat is eenvoudig te omzeilen. De e-bike opvoeren is strafbaar, zegt een woordvoerder van politie, maar er wordt niet of nauwelijks op gehandhaafd. Bij letsel volgt in principe onderzoek naar de fiets, maar vanwege onbekendheid met verschillende soorten e-bikes zal dat niet altijd vlekkeloos verlopen.

“Fietsen is gezond en het is goed dat veel mensen dat doen, ook op e-bikes,” zegt neuroloog Visser. “Alleen moet het veilig gebeuren om de groei aan slachtoffers te remmen. De drukte op Amsterdamse fietspaden is ongekend. Eigenlijk zouden de fietspaden breder moeten. Ook kun je denken aan gescheiden stroken voor ‘gewone’ fietsers en e-bikes. Verder is maximering van de snelheid op bijvoorbeeld 20 kilometer per uur een idee.”

Ook een helm voorkomt letsel. Volgens VeiligheidNL vermindert een fietshelm de kans op hersenletsel met een derde. “In Nederland dragen fietsers bijna nooit een helm, maar in Denemarken wel,” aldus Visser (Amsterdam UMC). “Na een overheidscampagne draagt 80 procent van de fietsende kinderen daar een helm, en de helft van de volwassenen.”

In Nederland snellen maaltijdbezorgers met tijdsdruk over de weg, zegt Visser, terwijl niet alle werkgevers een helm ter beschikking stellen. “Hopelijk ontwikkelt het zich zoals bij het recreatief skiën, schaatsen en wielrennen, waar helm dragen de norm is geworden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden