Plus Interview

De eerste 1000 dagen van een baby zijn cruciaal

De eerste duizend dagen van een kind zijn essentieel voor de gezondheid in het latere leven. Hoogopgeleide moeders beseffen dat beter dan laagopgeleide, zegt Tanja Vrijkotte van het Amsterdam UMC. 

Beeld Merel Corduwener

Vanuit een vleugel van het AMC bestudeert Tanja Vrijkotte (Oldenzaal, 1966) al zo’n vijftien jaar de gezondheid van de Amsterdamse jeugd. Haar onderzoeksgroep richt zich op kwesties als: hebben kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap genoeg gezonde vetten eten minder gedragsproblemen? (Ja). Is er een verband tussen etnische en culturele achtergrond en overgewicht? (Ja, ­Marokkaanse, Turkse en Surinaamse kinderen zijn vaker te dik). Overgewicht kan wel tien jaar schelen in levensverwachting.

Met de bevindingen van Vrijkotte probeert de overheid de volksgezondheid bij te sturen. Zo kent de gemeente Amsterdam tal van programma’s om de jeugd meer te laten bewegen en gezonder te laten eten. Hoe minder obese mensen, hoe minder diabetespatiënten, hoe minder ziektelast en hoe minder zorgkosten, zo redeneert de overheid. “Het scheelt ook werk voor de internisten van het ziekenhuis,” zegt Vrijkotte met een glimlach.

De eerste 1000 dagen zijn cruciaal voor de gezondheid van een mensenleven, concludeert u. Hoe werkt dat?

“Het leven begint in de baarmoeder. Daar vindt de aanleg plaats van organen en systemen die de gezondheid van het kind bepalen. Raakt iemand verzadigd van gezond eten, of heeft diegene daar juist veel vet en suiker voor nodig? Kun je goed of slecht tegen stress? Kun je jezelf beheersen? Die fysiologie ontwikkelt zich al in de foetale fase. Daarom is het heel belangrijk dat moeders tijdens de zwangerschap niet drinken of roken. Maar ook overgewicht en ongezond eten zijn zeer af te raden. De levensverwachting van het ongeboren kind neemt simpelweg af.”

Welke eigenschap van de moeder verklaart het beste hoe zij zich tijdens de zwangerschap gedraagt?

“Veel factoren spelen een rol, zoals de etnische en culturele achtergrond en de sociaal-economische status. We zien dat het opleidingsniveau van de moeder de beste voorspeller is voor de gezondheid van haar kind. Hoogopgeleide moeders krijgen gezondere kinderen dan laagopgeleide moeders.”

Kan de overheid dat verschil compenseren door bijvoorbeeld voorlichting?

“Dat kan, maar dan moet de voorlichting wel voor iedereen te snappen zijn. Tot nu toe blijkt voorlichting bij hoger opgeleide moeders beter aan te slaan dan bij laagopgeleide moeders. Om die reden heeft de voorlichting van de afgelopen decennia de gezondheidsverschillen in Nederland juist vergroot. Veertig, vijftig jaar geleden kwam roken tijdens de zwangerschap veel voor. Door voorlichting zijn hoogopgeleiden er bijna helemaal mee gestopt, laagopgeleiden stopten in mindere mate. Zo’n 30 procent van de laagopgeleide vrouwen rookt nog tijdens de zwangerschap, bij hoogopgeleide vrouwen is dat 2 procent.”

Er zijn behoorlijke verschillen in overgewicht in Amsterdam. In het centrum komt het voor bij 4 procent van de vijfjarige kinderen, in Nieuw-West bij 16 procent. De gemeente streeft naar de verkleining van gezondheidsverschillen. Hoe moet je dat aanpakken?

“Ik ben als wetenschapper primair geïnteresseerd in verbanden tussen gezondheid en groepen in de samenleving, ik ga niet over de voorlichting of het ontwikkelen van interventies om de gevonden gezondheidsverschillen te verkleinen. Maar ik denk dat het goed werkt om de voorlichting en de interventies toe te spitsen op de groep waar de meeste gezondheidswinst te behalen is. Bij laagopgeleiden dus.”

Is het mogelijk om gezondheidsverschillen volledig op te heffen?

“Dat denk ik niet. Je kunt het verschil wel kleiner maken. We zien bijvoorbeeld een verband tussen de veiligheid van de wijk en de mate waarin ouders hun kinderen buiten laten spelen. Als ouders vinden dat hun wijk veilig is, spelen hun kinderen meer buiten. Dat verlaagt het overgewicht. Zoals ook de beschikbaarheid van kraanwater in de openbare ruimte de consumptie van frisdrank verlaagt en zo overgewicht tegengaat. Die factoren kan een overheid best goed sturen. Maar het gedrag veranderen van vrouwen die zwanger willen worden is veel moeilijker. En dat is wel erg bepalend voor de gezondheid van het kind.”

Het verschil in gezondheid kan verder toenemen, doordat rijke hoogopgeleiden in de toekomst hun gezondheid verder proberen te verbeteren door genetische manipulatie. Ziet u dat gebeuren?

“Dat is een moeilijke kwestie. Allereerst moet genetische manipulatie voor medische upgrading mogelijk zijn, en op dit moment is dat niet het geval. Ik denk dat er nog voldoende gezondheidswinst te behalen valt door gezonder eten, minder alcoholgebruik en meer lichaamsbeweging, ook voor hoger opgeleiden.”

ABCD-studie 

Tanja Vrijkotte is hoofdonderzoeker van de ABCD-studie: Amsterdam Born Children and their Development. De studie is opgestart toen bleek dat er grote verschillen bestaan tussen de etnische achtergrond van moeders en de gezondheid van hun baby’s. Zo waren kinderen van moeders met een Turkse achtergrond zwaarder en hadden moeders met een Afrikaanse of Hindoestaanse achtergrond meer zwangerschapscomplicaties zoals hoge bloeddruk en zwangerschapsdiabetes.

De studie begon in 2003 en loopt tot 2028. Bij aanvang werden 8000 vrouwen en hun ongeboren kinderen gevolgd. De kinderen zijn inmiddels uitgegroeid tot 15- en 16-jarige pubers. Er doen nog steeds 5600 Amsterdammers mee met het onderzoek.

Verscheidene overheidsinstanties, de Europese Unie en de Hartstichting financieren de studie. Tot dusverre kostte het onderzoek naar schatting 8 miljoen euro. De bevindingen worden gebruikt voor volksgezondheidsbeleid.

Festival

WeMakeThe.City is een festival over grootstedelijke vraagstukken én oplossingen. Een week lang geven sprekers uit binnen- en buitenland hun visie over steden: hoe zijn die leefbaar, veilig en duurzaam te maken, voor iedereen? De opening, met burgemeester Femke Halsema, is op 17 juni in Theater Amsterdam. Gedurende de week zijn er ook activiteiten in de binnenstad, West, Zuidoost, Noord en op de Zuidas. Gezondheidsonderzoeker Tanja Vrijkotte geeft 17 juni een lezing over de leefstijl van Amsterdammers. Het Parool publiceert in aanloop naar dit festival een serie artikelen en een aparte bijlage over WeMakeThe.City. Lees meer op: www.wemakethe.city.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden