Update

De derde (en laatste) verkiezingsdag: dit is wat je nu nog moet weten

De derde en laatste verkiezingsdag is aangebroken. Maandag en dinsdag waren vooral gereserveerd voor kwetsbaren en risicogroepen, woensdag mag iedereen stemmen. Hoe laat sluiten de stemlokalen? En wanneer kunnen we de eerste uitslagen verwachten? Twintig antwoorden op de laatste prangende stemvragen.

Stemlokaal in De Duif in Amsterdam.  Beeld EPA
Stemlokaal in De Duif in Amsterdam.Beeld EPA

Wanneer kan ik precies stemmen?

De stemlokalen zijn woensdag 17 maart van 7.30 tot 21.00 geopend. Amsterdam opent woensdag 473 stembureaus. Op de kaart hieronder zie je alle stemlocaties in Nederland.

Zie hier de lijst van alle locaties in Amsterdam. Tijdens de verkiezingen geldt een uitzondering op de avondklok. Wie net heeft gestemd of op woensdagavond getuige wil zijn van het tellen van de stemmen, mag buiten zijn. Je kunt gewoon tot 21.00 uur stemmen, en als je in de rij staat tot na 21.00 uur is dat ook geen probleem. Kiezers hoeven alleen tegen een handhaver te zeggen dat zij net naar het stembureau zijn geweest.

Stembureauleden, tellers en vrijwilligers die na 21.00 uur de straat opgaan, hebben wel bewijs nodig dat zij werken bij het stemlokaal. Zij kunnen een verklaring opvragen bij de gemeente, in de vorm van een brief of e-mail. Ambtenaren of andere personen die vanwege hun werk betrokken zijn bij de verkiezingen hebben een werkgeversverklaring nodig.

Kan ik nog per brief stemmen?

Niet alleen Nederlanders in het buitenland, maar ook 70-plussers kunnen dit jaar per brief stemmen. Woensdag is de laatste dag om je briefstem in te leveren bij speciale afgiftepunten. Het is niet meer mogelijk om uw briefstem via de reguliere post te versturen, dan komt hij niet op tijd aan. Op deze kaart van de Gemeente Amsterdam staan alle afgiftepunten gemarkeerd.

Is dat briefstemmen wel veilig?

Daarover zijn de meningen verdeeld. Bij briefstemmen staat niet vast dat het stemmen in het geheim en in volle vrijheid gebeurt. Iemand kan thuis meekijken en een ander dwingen op een bepaalde partij te stemmen, en briefstemmen kunnen tijdens het vervoer verdwijnen.

Ook gaat het best vaak mis: tot nu toe blijkt 8 procent van de ingestuurde briefstemmen ongeldig te zijn, bijvoorbeeld omdat ouderen hun stempas in een verkeerde envelop hebben gedaan. Daarom heeft minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren dinsdagochtend besloten de procedure van het poststemmen te veranderen, waardoor duizenden ongeldige stemmen toch meetellen.

Wat gebeurt er met briefstemmen die ná 17 maart nog binnenkomen?

Helaas! Die zijn te laat en tellen niet mee. Alleen briefstemmen die tot 17 maart 21.00 uur binnenkomen, worden geteld.

Wat moet ik meenemen naar het stemlokaal?

Neem je stempas, een identiteitsbewijs (ID-kaart, rijbewijs of paspoort) en een mondkapje mee. Een identiteitsbewijs mag eventueel verlopen zijn, zolang deze niet meer dan vijf jaar verlopen is.

Als je identiteitsbewijs kwijt is, kun je een verklaring van vermissing opvragen bij de gemeente. Neem deze verklaring en een document met daarop jouw naam en foto (zoals een ov-chipkaart) mee naar het stembureau.

Welke coronamaatregelen treffen de stemlokalen?

In alle stemlokalen worden maatregelen genomen om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Kiezers kunnen 1,5 meter afstand houden, er worden looproutes aangegeven en desinfectiemiddel voor de handen aangeboden, en een extra stembureaulid zal erop toezien dat het niet te druk wordt. Ook krijgt elke kiezer een schoon potlood, de stemhokjes en contactpunten worden regelmatig schoongemaakt en de stembureauleden dragen een medisch mondkapje. In sommige gemeenten mag het rode potlood mee naar huis: een souvenir!

Zijn de vrijwilligers in het stembureau getest op corona?

Nee. Wel hebben zij van tevoren een gezondheidscheck gedaan, door vragen te beantwoorden over hun gezondheid. Ook kiezers wordt gevraagd om deze gezondheidscheck te doen voor het stemmen (zie volgende vraag).

Wat kan ik zelf doen om veilig te stemmen?

Simpel: houd je aan de maatregelen. Houd 1,5 meter afstand en draag een mondkapje tijdens het stemmen; je mag een medisch mondkapje van het type IIR of FFP2 dragen. Desinfecteer de handen bij binnenkomst, en hoest en nies in de binnenkant van je elleboog. Je kunt eventueel ook een eigen rode pen of potlood meenemen, maar de stemlokalen zullen iedereen een schoon potlood aanbieden. Als je een lichamelijke beperking hebt, mag je iemand meenemen om jou te helpen, of iemand van het stembureau om hulp vragen.

Ook heb je waarschijnlijk een gezondheidscheck ontvangen bij je stempas. Vul deze voor het stemmen naar waarheid in. Alleen als je alle vragen met ‘nee’ hebt beantwoord, mag je naar een stemlocatie komen. Als je een van de vragen met ‘ja’ hebt beantwoord, machtig dan iemand anders om voor je te gaan stemmen. Lees hieronder hoe dat werkt.

Ik kan of wil niet naar een stemlocatie komen, maar ik wil wel stemmen. Wat nu?

Als je vanwege een coronabesmetting of andere redenen niet naar een stemlokaal kan of wil komen, kun je iemand machtigen. Op de achterzijde van je stempas zit een volmachtbewijs: vul deze in een geef deze mee aan de gemachtigde. Geef deze persoon ook een kopie van je identiteitsbewijs. Vanwege corona mag één persoon maximaal drie volmachtstemmen uitbrengen. Normaal zijn dat er twee.

Hoe zat het nou met de stemstraat?

Dit jaar zal er voor het eerst een drive-through-stemlokaal zijn in Amsterdam: vanwege de coronamaatregelen is de RAI omgebouwd tot een grote ‘stemstraat’. Naast de stemstraat voor automobilisten komt er ook een stemstraat voor fietsers en een normaal stembureau met vier loketten. Wie met de auto komt, mag géén volwassen passagiers bij zich hebben tijdens het stemmen.

Ik heb geen stempas ontvangen of ik wil stemmen in een andere gemeente. Wat moet ik doen?

Als je wil stemmen in een andere gemeente dan waar je staat ingeschreven, dan had je dat uiterlijk vrijdag 12 maart voor 17.00 uur moeten doorgeven. Je kon mondeling of schriftelijk een kiezerspas aanvragen bij de gemeente waar je wilde stemmen. Een aanvraagformulier was gratis verkrijgbaar bij elke gemeente.

Ook als je je huidige stempas niet hebt ontvangen of kwijt bent, had je voor vrijdag 17 uur een nieuwe kunnen aanvragen bij je gemeente.

Verloopt het tellen van de stemmen anders vanwege corona?

Normaal gesproken wordt er pas om 21.00 uur op verkiezingsdag begonnen met het tellen van de stemmen. Dit jaar begint het tellen van de stemmen die op 15 en 16 maart zijn uitgebracht al op 17 maart om 7.30 uur. Ook de briefstemmen die voor 17 maart zijn binnengekomen kunnen al vanaf 7.30 uur worden geteld, als deze al zijn geopend door de briefstembureaus. Vanaf 21.00 uur worden de stemmen geteld die op woensdag in de stemlokalen zijn uitgebracht.

Wanneer krijgen we de eerste uitslagen?

De exitpoll van Ipsos bepaalt een groot deel van de verkiezingsavond. Om 21.00 uur komt de eerste exitpoll met de eerste prognose, die is gebaseerd op het stemmen op de eerste, tweede en derde dag en op het stemmen per post. Voor de inschatting van het briefstemmen is gebruik gemaakt van een peiling onder 5000 mensen. De tweede exitpoll verschijnt om 22.00 uur, dan worden ook de gegevens van het laatste half uur dat er gestemd kan worden, meegenomen. Ipsos houdt vanwege het briefstemmen een marge van twee zetels aan in plaats van de gebruikelijke een zetel.

Wanneer wordt de officiële uitslag bekendgemaakt?

De officiële uitslagen worden door de gemeenten op 22 maart op hun websites gepubliceerd. De ‘echt-helemaal-officiële’ uitslag wordt 26 maart bekendgemaakt door de Kiesraad.

Waar kan ik de verkiezingsavond volgen?

In ons live verkiezingsblog houden we je op de hoogte van de exitpolls en peilingen.

Wordt de opkomst lager door corona?

Dat is lastig te zeggen. Na de verkiezingen in herindelingsgemeenten, in november vorig jaar, bleek dat 18 procent van de kiezers vanwege corona niet was gaan stemmen. En dat waren vooral oudere kiezers. Dat kan nu weer het geval zijn. PvdA, CDA en VVD zouden daarvan de dupe kunnen zijn, die partijen hadden in 2017 verhoudingsgewijs de meeste oudere kiezers. Maar de opkomst kan óók hoger uitvallen, omdat er niet één dag maar drie dagen gestemd kan worden. En oudere kiezers hoeven dit keer niet naar het stembureau, want zij kunnen per brief stemmen. Volgens het ministerie zegt 81 procent van de Nederlanders ‘zeker’ te gaan stemmen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldt dat de cijfers tot 18.00 uur laten zien dat de opkomst beide dagen bij elkaar opgeteld tussen de 7,6 en 15 procent ligt.

Ik stem liever niet. Gaat mijn stem dan automatisch naar de grootste partij?

Nee. Als veel mensen niet stemmen, profiteren kleinere partijen daar ook van. Dat zit zo: de kiesdeler bepaalt hoeveel stemmen er nodig zijn voor één zetel. In 2017 was de opkomst hoog (81,9 procent) en waren er zo’n 70.000 stemmen nodig voor één zetel (in 2012 was de opkomst met 74,6 procent lager en waren 63.000 stemmen genoeg). Als minder mensen naar de stembus gaan, is dat dus vooral goed nieuws voor nieuwkomers, die een grotere kans maken om hun debuut in de Tweede Kamer te maken. Grotere partijen profiteren óók, want ook die hebben minder stemmen nodig voor meer zetels.

Waar moet ik op stemmen?

Dat is helemaal aan jou. Vul de Kieswijzer hieronder in om erachter te komen welke partij het beste bij je past.

Kieswijzer

Op 15, 16 en 17 maart 2021 gaat Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. We legden 30 stellingen voor aan 18 lijsttrekkers, zodat je straks goed geïnformeerd een keuze kunt maken. Ontdek hier met welke lijsttrekker jouw mening het meest overeenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden