PlusAchtergrond

De buitenkunst in Amsterdam is een waar mannenbolwerk

Vrouwelijk naakt van Hubert van Lith op de Vierwindstrekenbrug in de Jan van Galenstraat. Beeld Birgit Bijl
Vrouwelijk naakt van Hubert van Lith op de Vierwindstrekenbrug in de Jan van Galenstraat.Beeld Birgit Bijl

Schoonheid, vruchtbaarheid en moederlijkheid, dat is het beeld van de vrouw in de buitenkunst van de stad. Andere vrouwelijke rolmodellen zijn schaars onder de 1640 kunstwerken.

Patrick Meershoek

De buitenkunst in Amsterdam is een waar mannenbolwerk. Op de 1640 kunstuitingen in de stad zijn 488 mannen en vrouwen afgebeeld, maar naar een beeld of kunstwerk in de publieke ruimte om een bestaande vrouw te eren moet met een lantaarntje worden gezocht. Er zijn er 29 van, tegen 121 vereeuwigde beroemde mannen.

Dat constateert We Rise, een organisatie die de vertegenwoordiging van vrouwen in met name techbedrijven wil vergroten. De kritische blik op de buitenkunst in de stad maakt deel uit van een programma om meer vrouwelijke rolmodellen zichtbaar te maken.

Daarvoor moet in het Amsterdamse straatbeeld nog heel wat gebeuren, zegt Mara Noto van We Rise. “Na een eerste analyse kwamen we op 353 mannen en 245 vrouwen. Dat viel niet tegen, maar bij nader onderzoek bleek de vrouw op het merendeel van de beelden een symbool van schoonheid, vruchtbaarheid en moederlijkheid.”

Als sterk staaltje van dat laatste noemt Sara Sprinkhuizen de beelden van Hildo Krop op de Lyceumbrug in Zuid. Aan de ene kant van de brug brengt een vader zijn zoon de beginselen van de wetenschap bij, aan de andere kant laat de moeder haar dochter de schoonheid van een roos zien. “En daar fietsen elke schooldag honderden meisjes langs om aan hun toekomst te werken.”

Een stimulans voor een techcarrière gaat ook niet uit van de beelden waarin de vrouw fungeert als lustobject. Het Bredero-monument van Piet Esser op de Nieuwmarkt verbeeldt de lichtekooi Trijn Jans die met de Spaanse Brabander onderhandelt over de prijs van haar genegenheid. Bij het Vondelpark staat de Stedemaagd van Friedrich Schierholz topless te pronken.

Een metershoge vrouw met wetsrol als symbool van het koloniaal gezag staat op het Monument Nederland-Indië aan het Olympiaplein, het voormalige ereteken uit 1935 voor generaal Van Heutsz.

Graffiti

Moderne vrouwelijke rolmodellen zijn buitengewoon schaars, blijkt uit de rondgang. De onderzoekers turfden er 29, waarvan er 8 terug te vinden zijn in één kunstwerk, het in 2019 onthulde U bevindt zich hier in Oostpoort. Het stadsdeel had maker Martijn Sandberg bij motie opgelegd om meer vrouwelijke schrijvers toe te voegen.

De onderzoekers deden niet benepen, en telden bijvoorbeeld ook de graffiti van kunstenares Btoy mee die in 2017 een aantal elektriciteitskastjes op het Lambertus Zijlplein verfraaide met de portretten van een zestal Hollywoodsterren, onder wie Michelle Pfeiffer in haar uitdossing als Catwoman uit de speelfilm Batman returns.

De bevindingen over de beelden sluiten aan op eerder onderzoek van een andere werkgroep naar straatnamen in Amsterdam. Van de 2400 personen die een straat naar zich vernoemd hebben gekregen, is 86 procent man en 13 procent vrouw, en 1 procent echtpaar.

Het straatnamenonderzoek leidde er dit jaar toe dat de vertrouwde straatnamencommissie het veld moest ruimen om plaats te maken voor een nieuwe adviescommissie die opdracht heeft om te zorgen voor meer diversiteit in de Amsterdamse stratengids. Wat de onderzoekers van We Rise betreft, gaat hetzelfde gebeuren met de buitenkunst.

Man met baby

Een verlanglijstje met favoriete vrouwen hebben ze niet gemaakt. Noto: “We hopen dat onze bevindingen de aanzet kunnen zijn voor verandering. Mannen kunnen in allerlei beroepen in aanmerking komen voor een eerbetoon op straat. Bij vrouwen is dat spectrum veel smaller.” Sprinkhuizen: “Een beeld van een man die een baby vasthoudt, dat zou ook mooi zijn.”

Gemeenteraadslid Marijn Bosman (D66) is ook voor actie: “Wat mij betreft gaan we actief werken aan meer representatie. Op het Marineterrein komt ruimte voor techbedrijven. Het lijkt me goed daar een beeld te plaatsen van een vrouwelijke wetenschapper, als aanzet voor een inhaalslag.”

Majoor Bosshardt op de Oudezijds Achterburgwal Beeld Birgit Bijl
Majoor Bosshardt op de Oudezijds AchterburgwalBeeld Birgit Bijl

De 29 nu vereerde vrouwen

Thérèse Schwartze
Maria Montessori
Majoor Bosshardt
Koningin Emma
Wilhelmina Drucker
Judithj Fluks
Koningin Wilhelmina
Truus Wijsmuller
Koningin Juliana
Anne Frank
Tante Leen
Mien Froger
Jacoba Mulder
Renate Dorrestein
Renate Rubinstein
Germaine Groenier
Mathilde Wibaut
Martha Belinfante
Jacoba van Tongeren
Cecilia Lichtveld
Nola Hatterman
Annick van Hardeveld
Fré Cohen
Lana Turner
Greta Garbo
Betty Bronson
Evelyn Nesbit
Gloria Swanson
Michelle Pfeiffer

De sekswerker Belle op het Oudekerksplein Beeld Birgit Bijl
De sekswerker Belle op het OudekerkspleinBeeld Birgit Bijl
Anne Frank op het Merwedeplein. Beeld Birgit Bijl
Anne Frank op het Merwedeplein.Beeld Birgit Bijl

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden