PlusAchtergrond

De bestrijding van radicalisering: wie zijn nu de ogen en oren van het stadhuis?

De behandeling van antiradicaliseringsambtenaar Saadia Ait-Taleb stemt prominente leden van de Amsterdamse moslimgemeenschap nog altijd bitter. Hun slechte relatie met het stadhuis komt de bestrijding van radicalisering niet ten goede. ‘Mensen denken: fuck off, gemeente, zoek het maar uit.’

Pro-IS-demonstranten tijdens een protest in de Haagse Schilderswijk.Beeld ANP

“Heel veel moslims voelen zich onheus bejegend. In combinatie met de slechte informatiepositie van de gemeente is dat echt een probleem.”

CDA-raadslid Diederik Boomsma is niet de enige die groeiende spanningen in de stad waarneemt rond de moslimgemeenschap, terwijl het radicaliseringsbeleid van Amsterdam nog steeds niet op orde lijkt. Als door een gebrekkige informatiepositie tekenen van radicalisering onder bijvoorbeeld jongeren niet tijdig worden opgepikt, kan dat ernstige gevolgen hebben. 

Een rondgang langs een aantal betrokkenen duidt erop dat de crisis die in 2017 is ontstaan in het gemeentelijke apparaat nog niet voorbij is. Dat jaar kwam antiradicaliseringsambtenaar Saadia Ait-Taleb keihard ten val. Ze kreeg strafontslag en werd vervolgd voor ambtelijke corruptie.

Het mede door haar opgezette netwerk van ‘sleutelfiguren’, aangeprezen als de ogen en oren van toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan, werd ontmanteld. Het bestond uit professionals (jongerenwerkers, wijkagenten, hulpverleners) en vrijwilligers als docenten, sporttrainers, studenten en buurtbewoners. Bij signalen van radicalisering waarschuwden zij de gemeente en volgden zonodig maatregelen.

Leegloop

Dat netwerk opereerde volgens de buitenwacht niet vlekkeloos. Door de gemeente ingeschakelde onderzoekers stelden in 2018 dat ‘het onderhouden van het sleutelfigurennetwerk en het verdelen van (kleine) projecten tussen netwerken en figuren onderling een doel op zichzelf leek te worden’.

Maar wat is ervoor in de plaats gekomen? Wie zijn nu de ogen en oren van het stadhuis? Het stadsbestuur meldt desgevraagd ‘een goed beeld’ te hebben van wat er speelt in de stad, mede dankzij (in)formele netwerken en contacten (zie kader).  Critici betwisten dat.

Persoonsgerichte aanpak

Het antiradicaliseringsbeleid van de gemeente omvat een pakket aan maatregelen om extremisme en aanslagen te voorkomen, zoals  een meldpunt waar bijvoorbeeld docenten kunnen waarschuwen als leerlingen ontsporen. Ook is er training voor onder meer jongerenwerkers om radicalisering te herkennen. Verder is er een persoonsgerichte aanpak met intensieve begeleiding van mensen die zijn geradicaliseerd of dat dreigen te doen. Getracht wordt hen te deradicaliseren en zonodig aan werk of een opleiding te helpen.

Ait-Talebs val leidde tot een leegloop op de afdeling radicalisering. Vorig jaar zei burgemeester Femke Halsema dat de personele problemen voorbij zijn. Er was een nieuwe, frisse club en de gemeente had haar lesje geleerd. 

Maar was het de goede les? In juli werd Ait-Taleb door de strafrechter van alle blaam gezuiverd. Haar advocaat onderhandelt al maanden met het stadsbestuur over een schadevergoeding en eerherstel.

Dat de zaak nog nadreunt, bleek toen begin deze maand een brandbrief uitlekte van 42 ambtenaren, waarin staat dat vooral moslims zich onveilig voelen omdat ze van nabij zagen dat Ait-Taleb geen bescherming kreeg vanuit het stadhuis.

Bitter

Elders in de moslimgemeenschap zijn mensen bitter. “Voor zover ik weet heeft de gemeente weinig ondernomen om de relatie met de gemeenschap te herstellen,” zegt Aissa Zanzen, een islamitisch onderwijsbestuurder die kort na de moord op Theo van Gogh betrokken raakte bij wat zou uitgroeien tot de sleutelfiguren. “Ik heb nooit iets vernomen van het stadhuis nadat De Telegraaf me had neergezet als onderdeel van een zogenaamde kliek rond Saadia. Terwijl ik dag en nacht in touw was als vrijwilliger. Als ik iets verontrustends hoorde, waarschuwde ik het stadhuis. Als er weer iets gebeurt, zou ik dat misschien weer doen, maar niet met dezelfde passie.”

De onvrede ondermijnt de informatiestroom over radicalisering. Zanzen: “De gemeente is slecht op de hoogte.” Pogingen nieuwe netwerken op te tuigen maken vooralsnog weinig indruk.

Zanzen en anderen wijzen op de ophef vorig jaar rond het Cornelius Haga Lyceum, toen het stadhuis ervan uitging dat ouders hun kinderen van de islamitische school zouden halen na waarschuwingen van de AIVD over radicalisering. In plaats daarvan stroomden nieuwe leerlingen toe. Zanzen: “Die verkeerde inschatting kwam door het ontbreken van een netwerk dat had kunnen waarschuwen voor die reactie.”

Volgens een kenner van de gemeenschap die anoniem wil blijven, denken belangrijke mensen onder de sleutelfiguren: fuck off gemeente, zoek het maar uit.

Korte lontjes

Hoogleraar politicologie Jean Tillie: “Het gebrek aan vertrouwen zit niet alleen bij de Marokkaanse gemeenschap. Ook andere groepen zien wat er gebeurd is. Daar komt bij dat de polarisatie groeit. Door de coronacrisis fragmenteert de samenleving. Dat ondermijnt het vertrouwen in het bestuur. Mensen hebben kortere lontjes.”

“Het gevoel is dat de moslimgemeenschap louter instrumenteel is en er niet echt bij hoort,” zegt Fatima Elatik, oud-stadsdeelvoorzitter in Oost. “Volgende keer kun je weer bij het grofvuil belanden.”

“Tot op de dag van vandaag geeft de gemeente geen uitleg over de zaak-Saadia,” zegt Yassin Elforkani, imam van de Blauwe Moskee in Nieuw-West. “De burgemeester is heel benaderbaar en werkt aan een betere relatie met islamitische organisaties. Maar het slaat niet door naar het ambtelijk apparaat. Daar zie je handelingsverlegenheid.”

“Niemand wil meer met de gemeente samenwerken,” zegt een jongerenwerker die anoniem wil blijven. “Zolang de gemeente geen excuses maakt voor wat ze Saadia hebben aangedaan, is dat uitgesloten.”

Verharding op straat

“Je hebt eigenlijk nieuwe sleutelfiguren nodig,” aldus Abid Tounssi, programmeur bij Lab6, een samenwerkingsverband in Nieuw-West van welzijnsorganisaties. “Maar het wereldje is klein. Ik denk dat mensen denken: waarom zou ik? Straks ben ik zelf de klos.”

“Terwijl je op straat een verharding bemerkt. En door de coronamaatregelen kunnen jongeren ongezien radicaliseren op een zolderkamertje, online. De gebeurtenissen in Frankrijk hebben invloed. Het gevoel onder islamitische jongeren is dat er met twee maten wordt gemeten. Bij Joodse kwesties is het al snel antisemitisme. Bij vrouwonvriendelijke zaken is het seksisme. Homo’s bashen is homofobie. En bij moslimbashen heb je vrij spel. Daartegen verdienen die jongeren bescherming.”

Het wantrouwen jegens het gemeentelijk apparaat en het stadsbestuur ondermijnt de bestrijding van radicalisering. “Wat de gemeente doet op dat vlak? Ik merk er helemaal niets van,” zegt Elforkani.

“Veel ex-sleutelfiguren zijn als professional nog actief in de antiradicalisering,” zegt een ingewijde die anoniem wil blijven. “Maar ze weigeren nog te werken voor het stadhuis.”

Zonder mea culpa over de zaak-Saadia en het opdoeken van het sleutelfigurennetwerk blijft dat zo, verwacht hij. “Dan zijn nieuwe netwerken zoals de Ambassadeurs van Amsterdam (een door Halsema opgezet netwerk van jonge leiders – red.) tot mislukken gedoemd. Jongeren die worden gepolst raadplegen ons. Wat denk je dat we zeggen? Sommige sleutelfiguren hebben zich jarenlang vrijwillig ingezet. At the end of the day laat je het weg van je cv, omdat het een slechte naam heeft gekregen.”

Reactie stadhuis

Een woordvoerder van burgemeester Femke Halsema stelt dat ze ‘een goed beeld heeft van wat er leeft in de stad’. Dat komt mede dankzij bestaande (in)formele netwerken en contacten, die niet zoals de sleutelfiguren exclusief zijn gericht op het bestrijden van radicalisering. Er is ook een nieuw netwerk opgezet om jongeren meer bij de stad te betrekken, Ambassadeurs van Amsterdam. De gemeente zegt geen signalen te hebben dat moslimjongeren huiverig zijn om toe te treden, zoals critici stellen. Verder is de samenwerking versterkt met bijvoorbeeld leraren, jongerenwerkers en zorginstellingen. ‘Deze mensen fungeren als ogen en oren in de stad.’ Na ‘ingrijpende gebeurtenissen’ als de recente aanslagen in Frankrijk en Oostenrijk is er contact met ‘alle partners in de stad’. Het stadsbestuur werkt voorts aan het versterken van de relaties met de verschillende moslimgemeenschappen. Zo praat Halsema regelmatig met moskeebesturen, vrouwen en jongeren uit de gemeenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden