Plus

De band met gebouwen: 'Oude Kerk is onze Notre-Dame'

De Notre-Dame is meer dan zo maar een kerk in Parijs, bleek uit de emotionele reacties op de brand. In Amsterdam heeft de Oude Kerk diezelfde status. "Dat gebouw vertelt het verhaal van de stad."

'De Oude Kerk is het oudste gebouw van Amsterdam en vormt het hart van de stad' Beeld Dingena Mol

Het hart van Parijs, de ziel van Frankrijk, een parel van de westerse beschaving: aan superlatieven en metaforen geen gebrek na de brand in de Notre-Dame. De vlammenzee die maandagavond uit het dak van de kathedraal sloeg zorgde voor een eruptie aan emoties.

Duizenden Parijzenaars keken toe hoe de kathedraal werd verwoest, velen met tranen in hun ogen, sommigen voluit grienend. Niet alleen de iconische torenspits en de eeuwenoude kapconstructie kwamen naar beneden, ook een deel van de Franse trots leek ter aarde te zijn gestort.

Symbool
Terwijl het debat over identeit al jarenlang alle kanten op vliegt, leek hier opeens klip en klaar wat Frankrijk bindt. Niet zozeer vanwege de religieuze betekenis die de Notre-Dame heeft, maar veel meer nog als een symbool van een eeuwenoude geschiedenis van de Franse hoofdstad. Die kathedraal hoort alle Fransen toe, gebouwen herbergen ook gevoelens.

Wie in Amsterdam op zoek gaat naar een equivalent van de Notre-Dame hoeft niet ver te zoeken, zegt Gabri van Tussenhoek, hoogleraar stedelijke identiteit en monumenten van de Universiteit van Amsterdam en bouwhistoricus van de gemeente. "Dat is zonder twijfel de Oude Kerk. Het is het oudste gebouw van Amsterdam en vormt het hart van de stad. Hoe groot de betrokkenheid van Amsterdammers bij de Oude Kerk is, merk je als er plannen zijn om iets te veranderen aan het gebouw: dan staat men direct op zijn achterste poten."

Navel
"De Oude Kerk is de navel van de stad, het markeert de oorsprong van Amsterdam," zegt Jacqueline Grandjean, directeur van de Oude Kerk. Het eerste wat zij zich maandagavond afvroeg was of een brand zoals in de Notre-Dame ook de Oude Kerk zou kunnen treffen. "We doen er uiteraard alles aan om zoiets te voorkomen, vorig jaar hebben wij onze brandmelding- en sprinklerinstallatie nog voor 180 duizend euro onder handen genomen. Maar of je totale controle over vuur kunt hebben: ik durf het niet te zeggen."

Toen Walther Schoonenberg van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad op televisie de beelden van de brandende Notre-Dame zag moest hij ook direct aan de Oude Kerk denken. "Het is het enige Amsterdamse gebouw dat te vergelijken valt met de Notre-Dame. De Oude Kerk is een soort geschiedenisboek van Amsterdam. Het katholieke verleden, de alteratie in 1578, de Gouden Eeuw: het komt allemaal terug in dat gebouw," zegt Schoonenberg.

"De laatste grote restauratie van de kerk, die in 1955 begon en twintig jaar duurde, loopt parallel met de ontwikkeling van de stad, die in dezelfde periode ook enorm werd opgeknapt."

Een ander monument met grote cultuurhistorische en emotionele waarde is het Rijksmuseum, maar volgens zowel Van Tussenhoek als Schoonenberg ligt dat meer aan de kunstwerken die er zijn uitgestald, dan aan het gebouw. Cru gesteld: als een brand het Rijks in as zou leggen zou men meer treuren om de Rembrandts en de Vermeers dan om het 19e eeuwse gebouw.

Paleis voor de Volksvlijt

Wat Amsterdam wel in het hart trof was de brand die het Paleis voor de Volksvlijt in as legde, op de dag af negentig jaar geleden. Dat leefde enorm, zegt Van Tussenbroek. "Het vuur woedde drie dagen, en net als in Parijs gebeurde, kwamen duizenden mensen kijken. Na de brand was er niets meer van het gebouw over, opnieuw opbouwen bleek geen optie. Het verdriet onder de bevolking was enorm, en tot op de dag van vandaag hebben Amsterdammers het over het gebouw. Het toont aan hoe sterk de gevoelens kunnen zijn die gebouwen oproepen."

Grandjean verbaast zich niet over de sterke emoties die de verwoesting van de Notre-Dame oproept, zowel in Frankrijk als daarbuiten. "Er is iets voor de eeuwigheid verloren gegaan, dat voelen mensen. Iedereen die ooit in Parijs is geweest heeft zijn eigen herinneringen aan de Notre-Dame. Ook ik: mijn vader heeft mijn moeder er ten huwelijk gevraagd."

Na de dramatische brand in Parijs zou het volgens Grandjean niet slecht zijn om een periode van contemplatie in te bouwen. "President Macron riep maandag direct dat hij de Notre-Dame wil herbouwen. Ik snap dat vanuit zijn positie, maar we moeten ons ook permitteren om even te kunnen te rouwen om wat verloren is gegaan. Om een tijdje stil te staan en ons te bedenken: wat betekent dit gebouw voor mij, en voor ons? Cultuur heeft de kracht om te verbinden, dat merk je deze dagen weer."

Lees ook: Hoe herstel je de Notre-Dame?

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden