PlusGeschiedenis

De 236 vermoorde Joodse leden van WV-HEDW krijgen nu een verhaal

De Amsterdamse voetbalclub WV-HEDW eert op een eigen monument zijn 236 in oorlogstijd vermoorde Joodse leden. Hun namen zijn nu via de website Oorlogslevens.nl gekoppeld aan tientallen oorlogsarchieven.

Wilhelmina Vooruit (WV) op KNVB-kamp in 1949. In de oorlogsjaren waren 67 van de leden vermoord, onder wie de 14-jarige Louis de Rood.Beeld Nationaal Archief

Precies 75 jaar na de bevrijding wilde voetbalvereniging WV-HEDW bij het gerestaureerde oorlogsmonument van de club zijn doden herdenken. Vanwege de coronacrisis was dit onmogelijk en werd in plaats daarvan een speciaal filmpje gemaakt. Herdenken op afstand, zoals dat in 2020 helaas het gebruik is. Het Nederlandse voetballeven lag ook na de Duitse inval in mei 1940 stil.

De voetballoze periode duurde slechts enkele weken, voordat het spel weer in alle hevigheid losbarstte. Dat gold ook voor de Amsterdamse clubs Wilhelmina Vooruit (WV) en Hortus Eendracht Doet Winnen (HEDW), die vooral bestonden uit Joodse voetballers.

Na het eerste oorlogsjaar bereidden zij zich voor op het nieuwe seizoen, zoals altijd eigenlijk. ‘Niets leek in de zomer van 1941 een ongestoorde start van de tweede voetbalcompetitie in oorlogstijd in de weg te staan,’ schreef historicus Evert de Vos in 1999 in zijn afstudeerscriptie over Joodse voetbalclubs in Amsterdam.

400 voetballers uitgesloten

Op maandag 15 september 1941 werd het Joden echter opeens verboden om mee te doen aan openbare sportwedstrijden. Veel wedstrijden van het weekend daarna gingen niet door, omdat teams een spelerstekort hadden of omdat hun scheidsrechter Joods was.

Volgens schattingen van De Vos werden alleen al in Amsterdam ongeveer 400 voetballers, zeventig scheidsrechters en enkele honderden vrijwilligers uitgesloten. “We voetbalden een competitie,” zei Michél Agsteribbe van HEDW tegen De Vos, “en plotseling mocht het niet meer.”

Deze maatschappelijke isolatie van Joodse sporters was onderdeel van een reeks wettelijke maatregelen, beginnend op 10 januari 1941 met de algemene registratieplicht. Via een verbod op het bezoeken van badplaatsen en de invoering van de Jodenster duurde het maar anderhalf jaar voordat het juridische fundament voor de Holocaust was gelegd.

Voortvarend en efficiënt

Daarna volgde de uitvoering van de genocide zelf, die net zo voortvarend en efficiënt werd uitgevoerd als het juridische voorspel. In juli 1942 vertrokken de eerste transporten vanuit Westerbork naar de concentratiekampen. Anderhalf jaar later waren er ruim 80.000 Nederlandse Joden vermoord. Bij elkaar opgeteld duurde de voorbereiding en uitvoering van deze georganiseerde moord op meer dan driekwart van de complete Joodse bevolking dus slechts drie jaar.

Het spreekt voor zich dat de Joodse voetbalwereld zeer zwaar werd getroffen. De Ooievaars was de Joodse voetbalclub van Den Haag, met zo’n 150 leden aan het begin van de oorlog. In de zomer van 1945 bezochten precies vier leden de eerste naoorlogse vergadering. De rest was dood. Zo was het ook in Amsterdam. “We hadden niet eens elf mensen voor een eerste elftal,” aldus Luc Saksioni over zijn Joodse club .

Na de oorlog maakte WV een gedenksteen met daarop de namen van 67 vermoorde leden, waar HEDW ervoor koos om een monument te maken zonder die slachtoffers te noemen. Eind vorige eeuw werd er alsnog onderzoek gedaan naar die omgekomen HEDW’ers, wat leidde tot een lijst van 162 namen. Van zeven leden kon hun lot niet meer worden achterhaald.

Bij elkaar zijn dat 236 omgekomen voetballers, die nu allemaal worden genoemd op het gezamenlijke clubmonument, voor WV-HEDW heel waardevol voor het clubleven.

Voor onderzoekers van de Tweede Wereldoorlog zijn de gegevens op dit monument ook belangrijk, omdat die ons veel kunnen vertellen over het lot van de Joodse bevolking. Sinds enkele maanden kan dat via de website Oorlogslevens.nl, die tientallen oorlogsarchieven met elkaar verbindt. Ook de oorlogsslachtoffers van WV en HEDW zijn hierin opgenomen, gekoppeld aan de andere archieven. Bronnen die eerder van elkaar waren gescheiden, komen daardoor nu bij elkaar, met soms opmerkelijk resultaat.

Kindertransporten

De eerste grote razzia’s bijvoorbeeld waren op 22 en 23 februari 1941 in Amsterdam: de aanloop tot de Februaristaking. Via Oorlogslevens wordt duidelijk dat er ook vijf leden van HEDW werden opgepakt, die nog in datzelfde jaar in Maut­hausen werden vermoord. Ook Herman van Zuiden van WV hoorde bij deze slachtoffers.

Verder zien we dat drie jeugdleden van WV en HEDW werden afgevoerd tijdens de kindertransporten van 6 en 7 juni 1943. Bijna 1300 Joodse kinderen werden toen vanuit kamp Vught via Westerbork naar Sobibor gebracht, waar ze meteen werden vermoord, samen met hun moeders. Louis de Rood van WV was 14 jaar oud; Leendert Overst en Joseph Goslau van HEDW waren 15 jaar. Deze voetballertjes stierven allemaal in Sobibor, samen met hun moeder, broers en zussen.

Slechts enkele clubleden keerden terug na de oorlog. ‘Als groep waren ze vervolgd,’ schreef De Vos wrang, ‘maar als enkeling kwamen ze terug.’ Zo had iedereen bij WV of HEDW zijn eigen verschrikkelijke verhaal. Dankzij het clubmonument weten we 75 jaar na de bevrijding nog steeds van hun bestaan. Precies zoals werd gezegd tijdens de onthulling van het officiële oorlogsmonument van de KNVB, waarop hun namen ook staan vermeld: ‘Zij zijn niet dood, die in ons hart leven.’

Door Wilskracht Zegevieren

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren Wilhelmina Vooruit en Hortus Eendracht Doet Winnen nog zelfstandige voetbalclubs, met vooral Joodse leden. Na de bevrijding bleek dat in totaal 236 voetballers waren vermoord. Jurryt van de Vooren heeft met behulp van alle clubgegevens 200 adressen kunnen herleiden, vanwaar deze Amsterdammers werden afgevoerd. Die adressen zijn nu vastgelegd op een kaart. Zie: sportgeschiedenis.nl

Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Afgelopen maand verscheen bij uitgeverij Balans zijn boek Door Wilskracht Zegevieren (€ 19,99), over sport in de Tweede Wereldoorlog. Voor dit boek verzamelde hij data en opmerkelijke verhalen die een nieuw beeld geven over de sport tijdens de bezetting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden