Plus Interview

Daniël belandde als illegaal in de cel: ‘Ik schaamde me’

Daniël Buter: ‘Ik wilde niet dat iedereen zou weten van mijn situatie. Ik schaamde me.’ Beeld Daniel Cohen

Toen de vader van Daniël Buter zijn Nederlandse nationaliteit verloor, kwam automatisch ook die van Daniël te vervallen. Zo kon het dat de geboren Amsterdammer vorige maand als illegaal in de cel belandde. Vrijdag kwam hij vrij. Dit is zijn verhaal.

Hoe vaak Daniël Buter (19) smoezen moest verzinnen als zijn vrienden vroegen of hij mee uitging. “En ze vroegen het echt vaak, hè. Ik zei altijd dat ik geen zin had.” Dat hij niet meekon, kwam doordat hij geen identiteitsbewijs had. Daar kwam Buter achter toen hij zich in 2016 wilde ­inschrijven voor de mbo-opleiding ICT, waar ze hem om zijn identiteitsbewijs vroegen. “Ik dacht dat dat gewoon thuis lag, maar ik kwam erachter dat ik er helemaal geen had. Toen ik er een wilde aanvragen bij de gemeente kreeg ik te horen dat ik me moest melden bij de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst).”

Aan het feit dat Buter ongedocumenteerd is, gaat een trieste geschiedenis vooraf. Buter werd in 2000 in het AMC geboren als kind van een Dominicaanse moeder en een Nederlandse ­vader van Dominicaanse komaf. Zijn moeder keerde zes weken na zijn geboorte terug naar Spanje, waar ze verblijfspapieren had. Buters vader had in 1999 de Nederlandse nationaliteit gekregen, waardoor Buter die ook automatisch kreeg.

In 2003 hoorde Buters vader plotseling van de IND dat zijn Nederlandse nationaliteit met ­terugwerkende kracht werd ingetrokken, waarmee Buters nationaliteit automatisch ook ongeldig werd verklaard. “Het dossier is oud, maar voor zover ik heb kunnen nagaan, is dit niet te wijten aan Daniëls vader,” zegt advocaat Maar­tje Terpstra, die Buter sinds deze week bijstaat.

Buters vader verliet Nederland met onbekende bestemming en liet Buter achter bij oma, die wel de Nederlandse nationaliteit heeft. Terpstra: “Zijn vader dacht: als ik Daniël bij oma laat, komt het goed met hem. Dat had ook zo kunnen zijn, als zijn oma een aanvraag had ­ingediend als verzorgende ouder. Dat is niet ­gebeurd, omdat ze geen idee had dát dat moest en hoe dat moest.” (zie kader)

Cruciale fout

Buter kon als kind een normaal leven leiden. Omdat hij bij zijn geboorte de Nederlandse nationaliteit had, stond hij bij de gemeente in­geschreven met een burgerservicenummer. Daarmee kon hij zonder problemen worden aangemeld voor de basis- en middelbare school.

Buter had een zorgeloze jeugd. “Eigenlijk zoals ieder ander kind. Ik voelde me niet anders. Ik deed veel met Photoshop en videobewerken. Dat vond ik heel leuk. Met vrienden organiseerde ik later feesten op school.” Hij ging naar ­basisschool de Avonturijn in De Pijp en daarna naar de Bredero Mavo in Noord. Bij jeugdhuis Dock leerde hij dj’en en gaf hij kookles aan kinderen. Zijn ICT-opleiding moest hij na een jaar staken toen duidelijk werd dat hij echt geen paspoort had. Sindsdien zat hij thuis.

Met zijn ouders had hij weinig contact, maar toen zijn vader in 2016 hoorde over de problemen van zijn zoon, kwam hij naar Nederland om de zaak op te lossen. Volgens Terpstra is toen een cruciale fout gemaakt door de toenmalige advocaat. “Vader en zoon hebben samen een aanvraag ingediend, terwijl de vader geen recht heeft op verblijf in Nederland. Bij de IND ontstond toen het vermoeden dat Daniël zijn vader naar Nederland wilde halen. Dat heeft zijn zaak geen goed gedaan.”

Halverwege 2018 kreeg Buter een nieuwe, in vreemdelingenrecht gespecialiseerde ad­vocaat, die in januari 2019 op andere gronden een aanvraag indiende. Die aanvraag werd door de IND buiten behandeling gesteld omdat Buter de leges van 1000 euro niet kon betalen. Volgens Terpstra heeft de advocaat wel verzocht of Buter kon worden vrijgesteld van die betaling, maar is dat verzoek door de IND afgewezen.

Zes politieagenten

Een paar maanden geleden kreeg Buter een uitnodiging voor een gesprek bij de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V). Hij ging niet. Buter: “Ik was bang dat ik in de cel zou worden gezet. In de brief staan letterlijk de woorden terugkeer en vertrek. Maar waar moest ik heen?”

Buter was op bezoek bij zijn opa in Zuid toen op 7 november zes politieagenten voor de deur stonden. Buter deed open en werd naar de huiskamer gedirigeerd. Daar kreeg hij te horen dat ze hem moesten meenemen. “Mijn hart stond stil. Het voelde alsof alles me door de vingers glipte. Ik heb altijd in mijn achterhoofd gehad dat het kon gebeuren, maar ik hoopte dat het nooit zo zou zijn.”

Op het politiebureau werd hij gefouilleerd en in een politiecel gezet. “Ik kreeg de eerste twee dagen geen dekbed en kussensloop. Dat waren ze vergeten, denk ik. Ik sliep onder een lakentje. In de cel stond wel een tv, daar keek ik de hele dag naar. Ik mocht ook gewoon luchten, dat deed ik vaak. Douchen kon ook, maar dat durfde ik niet. Ik was bang dat het vies was.”

Na vier dagen werd Buter overgeplaatst naar het detentiecentrum in Rotterdam, dat pal naast het vliegveld ligt. “Ik was eerst helemaal niet bang dat ik meteen zou worden uitgezet, totdat we ineens naar dat vliegveld reden. Toen dacht ik echt dat ik op het eerst vliegtuig naar de Dominicaanse Republiek zou worden gezet.”

Buter zat in een cel die hij deelde met een ­Poolse en later een Arabische man, met wie hij ­amper kon communiceren. Overdag deed hij weinig anders dan tv kijken. “Ik voelde me heel erg gedemotiveerd. Verdrietig. Ik dacht veel na over wat ik thuis allemaal had. Dat ging ik heel erg waarderen.” Na gesprekken met zijn familie, en vooral met zijn vriendin, lukte het hem weer om positief te denken.

Nieuwe aanvraag

Eind november oordeelde de rechter dat Buters detentie rechtmatig was. Hij zou in ieder geval tot februari vastzitten; dan zou de rechter zich inhoudelijk over de zaak buigen. Om ervoor te zorgen dat Buter zijn proces in vrijheid mocht afwachten, begonnen vrienden een petitie en werd een mediastorm op gang gebracht. Buter zat daar aanvankelijk niet op te wachten. “Ik wilde niet dat iedereen zou weten van mijn situatie. Ik schaamde me.”

Omdat er geen zicht was op een oplossing, stemde hij in. Van de commotie die afgelopen week ontstond, kreeg Buter in het detentiecentrum maar weinig mee, laat staan dat hij wist dat burgemeester Femke Halsema en de oppo­sitie in de Tweede Kamer zich persoonlijk met zijn zaak bemoeiden. “Pas de volgende dag zei een bewaker dat ik een BN’er was. Dat was best gek.”

Vlak voor het bezoekuur van vrijdag riep DT&V Buter op voor een gesprek. “Ze zeiden dat ze me wilden helpen. Toen ik daarna bij mijn bezoek kwam, hoorde ik dat ik zou worden vrijgelaten.”

Advocaat Terpstra heeft een nieuwe aanvraag ingediend voor een verblijfsvergunning. De IND buigt zich nu over dat verzoek, waarna duidelijk zal worden of Buter definitief in Nederland mag blijven. Zelf heeft hij er alle vertrouwen in. “Ik weet zeker dat het goedkomt.”

Tientallen ongedocumenteerde kinderen

Volgens advocaat Maartje Terpstra zijn er vermoedelijk tientallen kinderen in Amsterdam die in een soortgelijke situatie zitten als Daniël Buter. “Het ­probleem is dat veel mensen, zoals ook Daniëls oma, geen idee hebben wat ze moeten doen. Hen wordt alleen verteld dat ze hun nationaliteit verliezen of dat hun verblijfs­vergunning wordt ingetrokken, maar de IND vertelt niet op welke verblijfsrechten de ­kinderen aanspraak kunnen maken. Het beleid is dat het volledig mensen hun eigen verantwoordelijkheid is om de juiste verblijfsaanvraag in te dienen. Voor veel mensen is het een doolhof om hun weg hierin te vinden.”

Burgemeester Femke Halsema zei vorige week in de gemeenteraad dat de gemeente ‘een zorgplicht heeft voor inwoners als zij verdwaald raken in ­procedures en regels’. Terpstra roept de gemeente op via scholen in kaart te brengen om welke kinderen het gaat. “Op iedere Amsterdamse school zitten mogelijk wel een of twee ongedocumenteerde kinderen. Scholen en de gemeente kunnen ouders aan de juiste informatie helpen of doorverwijzen naar het juridisch loket. De IND doet dat helaas niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden