Buurtrecht: Amsterdam geeft bewoners zelf de touwtjes in handen

Voorbeeld van het Right to Plan: groenstroken in de Frans Halsstraat tegen de parkeeroverlast Beeld Lin Woldendorp

Amsterdam wil inwoners het vertrouwen en het geld geven om problemen in wijken en buurten zelf op te lossen. Vastgelegd in buurtrechten, zodat de overheid niet meer om haar inwoners heen kan.

In de Wildemanbuurt nabij de Notweg in Osdorp waren de bewoners het zat. Jarenlang was de rattenplaag waar de buurt mee kampte onuitroeibaar, ondanks de vele meldingen. De gemeente en de woningcorporaties werkten langs elkaar heen, bewoners voelden zich niet gehoord en werden bovendien steeds banger voor de gezondheidsrisico’s.

De onvrede zorgde deze keer eens niet voor boze brieven aan raadsleden of een demonstratie voor het stadhuis. Via de Lucas Community, een buurtgroep van vrijwilligers en lokale ondernemers in de voormalige Sint Lucasschool, besloten de wijkbewoners om de bestrijding zelf ter hand te nemen. Sinds een tijdje kijkt de buurt zelf naar de potentiële voedselbronnen, naar het openbaar groen waar de ratten holen graven en naar de overige aspecten waardoor de beesten zich zo thuis voelen in de buurt.

Ambtelijke willekeur

De rattenbestrijding is een wettelijke taak van de gemeente, maar de Lucas Community daagt de gemeente uit om de buurt zelf de financiële middelen en de verantwoordelijkheid te geven om de rattenplaag te beëindigen. Het is een schoolvoorbeeld van Right to Challenge, het recht om als groep zelf gemeentelijke taken te mogen uitvoeren. Een fenomeen dat van wethouder Rutger Groot Wassink (Democratisering) een wettelijke basis krijgt.

Right to Challenge – een goede Nederlandse term is nog niet in zwang – is een van de bekendste voorbeelden van moderne burgerparticipatie. Groot Wassink wil door de introductie van buurtrechten voorkomen dat bewoners achteraf in het geweer moeten komen door bezwaar te maken tegen een beslissing die al genomen is. 

“Vaak lopen bewoners die zelf iets willen organiseren op tegen een muur van ambtelijke willekeur,” zegt Niesco Dubbelboer, die een boek schreef over buurtrechten. “Of ze zijn afhankelijk van het enthousiasme van een wethouder. Door vast te leggen wat inwoners zelf mogen doen, democratiseer je de verantwoordelijkheden van een gemeente. Dat is echt wat anders dan participatie of inspraak, vaak achteraf.”

Eigen pand kopen

Het idee is om bewoners via buurtrecht zelf de touwtjes in handen te geven, als zij dat willen en als dat enigszins mogelijk is. Naast de Right to Challenge, zullen ook het recht op de koop van een eigen gebouw, Right to Bid, en het recht op buurtplanning, het Right to Plan, de komende maanden worden onderzocht door middel van praktische voorbeelden in de stad.

Voor zover die er niet al zijn. In de Frans Halsbuurt is het Right to Plan in praktijk gebracht toen buurtbewoners vorig jaar parkeervakken ‘claimden’ met picknicktafels en fietsenrekken, om hun onvrede te uiten over het grote aantal geparkeerde auto’s in het buurtje. En het Right to Bid is gepraktiseerd door de kunstenaars en creatieve ondernemers van Tugela 85 in Oost, die het pand waarin zij gehuisvest waren zelf gekocht hebben van de gemeente.

Groot Wassink wil deze buurtrechten vastleggen in regelgeving. “De gemeente heeft dan de plicht om inhoudelijk en goed beargumenteerd op deze plannen te reageren volgens afgesproken voorwaarden en ze vervolgens ook te ondersteunen,” zegt Groot Wassink. “Wordt er potentie gezien in een plan of idee, dan wordt de uitvoering daarvan inclusief de financiële middelen en verantwoordelijkheid door de gemeente overgedragen aan het initiatief.”

Bermonderhoud

Dubbelboer waarschuwt dat bij buurtrechten, ook -plichten horen. “Je sluit een contract om als groep zelf bepaalde taken op te pakken, dat is niet vrijblijvend,” zegt hij. Er zijn vaak groepen vrijwilligers nodig als een buurt eenmaal besloten heeft dat het zelf een bibliotheek of buurthuis wil beheren. “Daar horen plichten bij zoals transparantie. En de mogelijkheid dat iedereen mag meedoen.”

Natuurlijk wordt er wel eens fraude gepleegd, maar Dubbelboer wijst ook naar voorbeelden zoals in Landelijk Noord, waar lokale boeren in plaats van de gemeente het bermonderhoud willen doen, tegen lagere kosten.

Of wat te denken van Meer Energie, inwoners van de Watergraafsmeer die een eigen stadsverwarmingsnetwerk willen aanleggen met de restwarmte van datacentra op het nabijgelegen Sciencepark.

“Het is belangrijk dat we op deze ervaringen voort gaan bouwen, door buurtrechten vast te leggen en juridisch te verankeren,” zegt Groot Wassink. Vanaf dit najaar gaat een vast team gemeenteambtenaren alle ‘challenge-voorstellen’ beoordelen. In 2020 wordt duidelijk of maatschappelijke organisaties ook mee kunnen doen met aanbestedingen van gemeentelijk werk.

Tegoedbon voor kip?

In Slotermeer-Oost is veel belangstelling voor het buurtbudget dat beschikbaar is gesteld aan de wijk. De buurt mag zelf beslissen aan welke projecten in het gebied een half miljoen euro wordt uitgegeven. Commerciële, politieke of religieuze initiatieven zijn niet welkom. De afgelopen weken zijn 144 plannen ingediend, waarvan er 103 inmiddels gesteund worden door minimaal 30 ‘likes’ van bewoners.

Veel steun is voor een plan om de straatnamen een ‘gezicht’ te geven, een afbeelding van de verzetsstrijders waarnaar wegen zijn vernoemd. Ook het initiatief om van Plein ’40-’45 het schoonste plein van Nederland te maken, kan op veel steun rekenen. Daarnaast zijn plannen om straten en pleinen te vergroenen, kansrijk.

Er is nog discussie over een populair idee om alle inwoners een tegoedbon te geven voor de Halal Fried Chicken. Hoewel dit ingaat tegen het obesitasbeleid, wil de gemeente het niet meteen afschieten, de buurt beslist immers. Maar de organisatie van de verkiezing vindt het wel een discutabel voorstel. “Ongezond eten is dus geen grond om het voorstel niet haalbaar te achten. Wij gaan wel goed kijken of dit geen commercieel plan is, omdat hierdoor één onder­nemer wordt bevoordeeld,” aldus een zegsvrouw.

In september wordt duidelijk welke 40 plannen doorgaan naar de finale. Dit is een verkiezing waar alle inwoners van Slotermeer-Oost vanaf 12 jaar aan mogen meedoen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden