Burgemeester Femke Halsema tijdens de vredes­demonstratie in maart naar aanleiding van de aanslagen op twee moskeeën in Nieuw-Zeeland.

Plus Analyse

Burgemeester Halsema zet haar eigen toon

Burgemeester Femke Halsema tijdens de vredes­demonstratie in maart naar aanleiding van de aanslagen op twee moskeeën in Nieuw-Zeeland. Beeld Michel van Bergen

Burgemeester Femke Halsema zet de gemeentelijke organisatie naar haar hand. Ze komt van buiten en dwingt haar adviseurs om aan haar werkwijze te wennen – en niet andersom.

Brandweercommandant Leen Schaap, wiens onvrijwillige vertrek deze week werd aangekondigd, is de zoveelste die het veld ruimt op het stadhuis. Diverse hoge ambtenaren en adviseurs in het veiligheidsdomein, hebben de afgelopen maanden hun vertrek aangekondigd. Naast Schaap zijn ook de directeur Veiligheid, de directeur Communicatie en de directeur van de organisatie achter de Top 600 inmiddels weg. Niet iedereen vertrekt gedwongen, maar burgemeester Femke Halsema (53) is vaak wel de doorslaggevende factor.

Het is geen toeval dat dit allemaal gebeurt in de eerste twaalf maanden van de ambtstermijn van de nieuwe burgemeester. Wie dacht dat Halsema, die zonder veel bestuurlijke ervaring de zwaarste burgemeesterspost van Nederland in de wacht sleepte, in de luwte probeert te groeien in het ambt, komt bedrogen uit.

Ook laat het grote aantal wisselingen aan de top zien dat Halsema weinig behoefte heeft de structuren in stand te houden die haar voorgangers Eberhard van der Laan en Jozias van Aartsen hebben opgetuigd. Ze kan en wil ook niet op hen lijken, zegt ze al sinds het begin.

De gemeente Amsterdam is als een olietanker. Een nieuwe regel of een beslissing is vaak al maanden of jaren voorbereid door enkele van de ruim 14.000 ambtenaren, die daarin redelijk zelfstandig optreden. Een voordeel hiervan is dat de stad een stabiel bestuur heeft, verkiezingen zorgen niet direct voor radicaal ander beleid. Het nadeel is dat het lang duurt voordat bestuurders merken dat hun wensen worden meegenomen.

Halsema probeert haar invloed op het beleid te versnellen. “Nu laten ze (haar ambtenaren, red.) me een beleidsstuk pas zien als het is goedgekeurd door de hele organisatie en maatschappelijke stakeholders. Dan hopen ze op een krul van de meester,” vertelde Halsema onlangs in Vrij Nederland. “Ik wil dus in een veel vroeger stadium kritische gesprekken met ze voeren, zodat ik onze beslissingen ook beter kan verdedigen voor de raad.”

Voorkeur voor het offensief

Halsema past ervoor om te wennen aan de werkwijze zoals die gold op het stadhuis en eist dat het apparaat zich sneller plooit naar haar manier van denken. Ze vindt dat zo belangrijk dat langverwacht beleid waar de stad naar smacht, best wat vertraging mag oplopen om er haar stempel op te kunnen drukken. Zo is er al maanden een masterplan handhaving in de maak, vooral om de chaos in het centrum beter te bestrijden. Ondanks de urgentie heeft Halsema de versie die zij onder ogen kreeg onlangs terug de organisatie in gestuurd en de verantwoordelijk directeur werd overgeplaatst. Het wordt háár masterplan, of geen masterplan.

Ook in de richting van de gemeenteraad kiest Halsema voor het offensief. De raad wilde een alcoholverbod op het water, Halsema liet per omgaande weten dat dat er niet komt. Halsema wil pepperspray voor handhavers, ongeacht de grote bezwaren bij de progressieve raadsmeerderheid hiertegen. 

Dat Halsema minder geduld heeft dan haar voorgangers om te laten zien wat ze kan, is begrijpelijk. Door haar politieke achtergrond bij GroenLinks denken veel Amsterdammers al een beeld te hebben van hun nieuwe burgemeester. Ze is erop gebrand dat beeld bij te stellen, zeggen mensen in haar omgeving.

De drieste manier waarmee zij het alcoholverbod op het water terzijde schoof kan, net als de toezegging een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar het politieoptreden rond de wedstrijd Ajax-Juventus, niet los worden gezien van die geldingsdrang. Door af en toe nadrukkelijk de kant van de inwoners te kiezen, tégen de gemeentelijke instituties, straalt Halsema uit dat zij het werk heus wel aan kan en dat ze luistert naar kritiek.

Pyrrusoverwinning

Bij brandweercommandant Schaap lijkt minder sprake te zijn van geldingsdrang, zijn functie stond al ter discussie. Generaal buiten dienst Peter van Uhm had als onafhankelijk adviseur in december al geoordeeld dat Schaap er niet in was geslaagd het onderling vertrouwen binnen de brandweerorganisatie te herstellen. Bovendien werd hij gehaat door het personeel, na diverse ongelukkige uitspraken in de pers.

Halsema wil de verandering bij de brandweer doorzetten, maar met een andere focus. Het kan slim zijn daar een nieuw gezicht bij te zoeken. De brandweerlui in de kazernes weten ook wel dat Halsema een commandant van haar eigen keuze veel minder snel naar huis zal sturen dan Schaap. Het vertrek van Schaap is dan ook een pyrrusoverwinning voor de brandweerlieden, en een indicatie dat de onervaren Halsema strategischer opereert dan vaak wordt gedacht.

Door: Ruben Koops

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden