Amsterdam Bewaar

Botresten Oosterpark worden gebruikt voor wetenschap

De Oude Oosterbegraafplaats in 1912
De Oude Oosterbegraafplaats in 1912 © Stadsarchief

De resten van de 200 doden die begin dit jaar in het Oosterpark werden gevonden, zullen worden herbegraven op de Nieuwe Ooster. Een deel van het materiaal wordt gebruikt voor archeologisch onderzoek.

Volgens alle officiële documenten was de oude Oosterbegraafplaats in zijn geheel geruimd, dus de verrassing was groot toen begin dit jaar bij graafwerkzaamheden aan de noordkant van het Oosterpark menselijke botresten werden gevonden.

Het bleek te gaan om de resten van ongeveer 200 Amsterdammers die tussen 1866 en 1894 een laatste rustplaats hadden gekregen in de hoek van de begraafplaats, tegenwoordig het terrein van het Metis Montessori Lyceum aan de Mauritskade.

Knekelveld
De resten kwamen aan de oppervlakte bij werkzaamheden voor de aanleg van een fietskelder op het terrein van de school, op een stuk grond dat eerder in gebruik was als sportveld van de toenmalige HBS.

"Het sportterrein was in 1912 aangelegd door anderhalve meter zand en puin op de oude begraafplaats te storten," zegt stadsarcheoloog Jerzy Gawronski die de afgelopen maanden onderzoek deed naar de herkomst van de resten. "Dat was op zich niet uitzonderlijk. Er bestond nog geen wettelijke verplichting om de graven te ruimen."

Het sportterrein was in 1912 aangelegd door anderhalve meter zand en puin op de oude begraafplaats te storten

Jerzy Gawronski

De komst van die instituten ging ten koste van de begraafplaats, legt Gawronski uit. "De overledenen voor wie grafrechten waren betaald, verhuisden naar de Nieuwe Ooster die in 1894 was opengegaan. De rest werd geruimd, zoals dat nu eenmaal gaat met graven."

Een deel van de resten kwam trouwens terecht op de snijtafels van het aanpalende Anatomisch Laboratorium dat van het gemeentebestuur toestemming had gekregen om schedels en gebitten te gebruiken voor het onderzoek.

De stapsgewijze ruiming van de dodenakker heeft er vermoedelijk toe geleid dat de graven onder het sportterrein later in de vergetelheid zijn geraakt. "In 1910 zijn de graven in de hoek van het huidige Tropeninstituut geruimd. Vanaf 1956 volgde het centrale deel, net achter de ingang van het park aan de kant van de Muiderpoort." De Oude Oosterbegraafplaats van toen zou nu een perfect gothic barbecueveld zijn, getuige de oude foto's van prachtig overwoekerde grafstenen onder de bomen.

Gezondheid en erfelijkheid
Ook de nu gevonden botresten zullen een bijdrage leveren aan de wetenschap. Uit de resten die nog bruikbaar waren, is materiaal verzameld voor een lopend onderzoek van forensisch archeologen van de UvA. Zij kunnen uit dit materiaal informatie winnen over zaken als geslacht en ouderdom, maar ook over gezondheid en erfelijkheid.

Door het materiaal te vergelijken met andere vondsten van skeletten en botresten uit andere tijden, verwacht Gawronsk een beeld te kunnen presenteren van de historische bevolking van de stad en de verschillen in welstand en gezondheid.

De overgebleven resten zullen worden herbegraven op de Nieuwe Ooster. Er komt ook een gedenksteen. Op basis van oude kaarten vermoedt de stadsarcheoloog dat in het resterende deel van het sportveld naar schatting 650 negentiende-eeuwse Amsterdammers onder de grond liggen. Zij mogen daar vooralsnog rustig blijven liggen. En mochten er in de toekomst plannen zijn om iets op het terrein te doen, dan zal dat met extra omzichtigheid gebeuren.

Lees ook: Menselijke botresten gevonden in Oosterpark