Plus Klapstoel

Boris van der Ham: ‘Ik sta heus niet overal vooraan’

Boris van der Ham (1973) is voorzitter van het Humanistisch Verbond, acteur en voormalig lid van de Tweede Kamer voor D66. Vrijdag was het Wereldhumanismedag.

Boris van der Ham. Beeld Harmen De Jong

Nieuwkoop

“Een lintdorp in het Groene Hart, waar ik een bootje had en zelf op de fiets naar school kon. Mijn vader werkte op de Vrije Universiteit in Amsterdam als docent wiskunde, mijn moeder was er verpleegkundige in het Antonie van Leeuwenhoek. We woonden in een rijtjeshuis in de Oranjebuurt, de eerste nieuwbouwbuurt van het dorp. Toen ik op mijn twaalfde op tienertoer ging, voelde dat als een bevrijding, maar later ben ik het dorpse leven gaan waarderen. Op mijn vijftiende zat ik in de steunfractie van de gemeenteraad, ik heb er voor het eerst toneel gespeeld. Ik herken mensen die uit een dorp komen. Ze zijn een andere soort omgang gewend. Ik groet al snel mensen op straat.”

Mavo

“Ik was typisch zo’n jongen die school wel leuk vond, maar ook weer niet zó leuk. Een klassieke stapelaar: mavo-havo-hbo. In de buurt waren veel tuinders. Sommige kinderen gingen na school meteen werken in het bedrijf van hun ouders, maar vergis je niet: het waren kinderen die de krant lazen en bewust bezig waren met hun omgeving. Mensen die zelf niet op de mavo of het vmbo hebben gezeten, doen vaak alsof die leerlingen een beetje buiten de samenleving staan, maar het tegendeel is waar. Wij hadden een clubje. Daarmee gingen we bij mijn klasgenoot Lucas de wereld doornemen. Zaten we daar als mannen over politiek te praten. En zijn moeder ons maar faciliteren met plakken ontbijtkoek met roomboter.”

Don Quichot

“Mijn eerste grote rol bij het schooltoneel op het Alkwin Kollege in Uithoorn, in de tijd dat ik van die grote zwarte truien ging dragen. Ik was verliefd op Dulcinea, mijn tegenspeelster. Dat was ook meteen het laatste meisje waar ik verliefd op werd. Het mooie van schooltoneel is dat je er soms de muurbloempjes helemaal ziet opbloeien. Je treedt uit de muizigheid en pakt letterlijk het podium. Dat is heel bevrijdend.”

“Na twee jaar lerarenopleiding geschiedenis, dacht ik: als ik nu geen auditie doe bij de toneelschool in Maastricht, krijg ik er spijt van. Na mijn afstuderen, heb ik gespeeld bij De Appel, Oostpool en het Zuidelijk Toneel. Ik ben een goede acteur, maar de afhankelijkheid vond ik verschrikkelijk. Is er een rol, word ik gebeld? Wat wil de regisseur? Ik was al actief bij D66, dus na 3,5 jaar dacht ik: ik ga wat anders doen, ik stel me verkiesbaar voor de Tweede Kamer. Daar haal ik meer creativiteit uit.”

Tweede Kamer

“Ik heb er tien jaar gewerkt. Het mooie vond ik dat je de instrumenten hebt om aan je idealen gevolg te geven. Dat je met je laptop ergens gaat zitten en gewoon een wet gaat zitten tikken over onderwijs of de afschaffing van het verbod op godslastering. Wat ik niet mis, is het cynisme en de argwaan van politici én journalisten. Het narcisme van het kleine verschil. Ik ben allergisch geworden voor het getetter, waar ik vroeger ongetwijfeld zelf aan heb meegedaan. Het ergste wat je er kunt overkomen? Dat de pleuris uitbreekt in je eigen partij.”

Politiek theater

“Waar het op neerkomt: je moet jezelf zijn in een niet-natuurlijke omgeving. Als je in de ­politiek zit moet je in twee minuten zeggen wat je vindt en iedereen kijkt naar je. Toch moet je blijven ademen en nadenken. Datzelfde geldt voor het toneel: je moet bij wijze van spreken naakt durven zijn in een situatie waarvan je weet dat iedereen naar je zit te kijken. Je moet leren in het moment te staan. Theo Hiddema kan dat goed. Jan Marijnissen kon het vroeger. Zelfs Mark Rutte. Die weet wie hij is, dat is prettig om naar te kijken. Het heeft ook te maken met ouder zijn. Actrice Ellen Vogel zei ooit tegen me: ‘Net als acteurs zijn goede politici als grote dieren.’ Ze zijn vertederend, maar hebben ook iets onaangepast.”

Hyves

“Hoeveel vrienden? 622 in 2006? Echt!? Ik zit ­eigenlijk op alles: Twitter, Facebook, Instagram, Snapchat en in mijn vrijgezellenperiode had ik zelfs Tinder. Je kunt vrijzinnige lezingen van mij vinden op internet, een soort atheïstische preekjes. Voor mij slaat de balans nog altijd positief uit. Natuurlijk, zeker Twitter kan hysterisch zijn, maar de sociale media zijn ook geitenpaadjes naar mensen die ik anders niet zou tegenkomen.”

Ridder

“In de Orde van Oranje-Nassau. Jammer dat ik er geen paard bij heb gekregen. Je krijgt die onderscheiding automatisch, mits je maar lang genoeg in de Kamer hebt gezeten. Het was heel sportief van de vorstin, want ik had toen net ge­regeld dat de koning uit de formatie werd ge­haald. Ik hang de redenering aan van Karel van het Reve: de monarchie is absurd, maar iemand moet de hoogste zijn. Het is erfbaar, je kunt er niets aan doen dat je koning wordt. Dus hij hoeft er ook geen rottigheid voor uit te halen.”

Rob Jetten

“Als politicus gaat het niet om het voorkomen van fouten, maar vooral hoe je met die fouten omgaat. Na een beetje ongemakkelijk interview is hij meteen geframed als robot. Daar heeft hij vervolgens zo veel grappen over gemaakt, dat het beeld weer helemaal is gekanteld. Hij doet het goed, hij heeft zelfspot en beschikt over een soort opgeruimdheid die ik wel leuk vind. Ik de nieuwe leider van D66? Maurice de Hond peilde me hoog, ja. Maar dat zegt niks. Ik heb er alleen maar last van, want als ik iets over de partij zeg wordt daar meteen iets achter gezocht. Toen ik in 2012 besloot iets anders te gaan doen heb ik gezegd: ik sluit niet uit dat ik ooit weer wat in de politiek ga doen. Tussen nu en mijn 69ste is vast nog wel een gaatje te vinden, maar dat zal niet morgen zijn.”

Pisang Ambon

“Ik kan niet zo goed koken, maar wel heel snel. Pisang Ambon is mijn geheime ingrediënt voor de satésaus. Lekker zoet. Ik heb het als scholier opgepikt van een kok in restaurant Tijsterman in Nieuwkoop. Daar was ik kokshulp. Dat hield vooral in dat ik tot diep in de nacht de pannen moest schoonmaken en de vloer moest boenen, maar na een tijdje mocht ik helpen in de keuken. Ik denk dat ik wel een miljard stokjes saté op bruiloften en partijen heb staan bakken.”

Voorzitter

“Ik ben ook van veel dingen niet-voorzitter, hoor. Maar inderdaad: ik ben voorzitter van twaalf clubs, soms betaald, soms vrijwillig, soms heel klein. Maar het is heus niet dat ik overal vooraan wil staan, hoor.”

Zondagsschool

“Die op maandagavond was. Ik ging er uit eigen beweging heen. Het was eigenlijk een soort algemene vorming. We gingen heftig in debat met de dominee, dat was erg leuk. Ik vind het ook fijn dat ik losjes iets uit Leviticus kan citeren als ik discussieer met orthodoxe gelovigen. Mijn ouders kwamen uit christelijk-gereformeerde kring, maar dat geloof hebben ze als een jas uitgedaan. Ze hebben met niet zo opgevoed. Als kind heb ik even een zelfbedacht godsdienstje gehad, omdat ik het wel heel toevallig vond dat bepaalde dingen in mijn leven overeenkwamen met de dagsluiting die ik bij een kamp had gehoord. Net als bij een horos­coop. Dat je denkt: verdomd, inderdaad! Op mijn zestiende deed ik een beroepskeuze­test. Ik kon het best acteur, politicus of dominee worden. Dat is toch mooi gelukt.”

Sinan Can

“Dit jaar de winnaar van de Van Praagprijs. Jaap van Praag is in Amsterdam geboren en was de oprichter van het Humanistisch Verbond. Met zijn documentaires prikkelt Can de nieuwsgierigheid. Nieuwsgierigheid is de meest typisch humanistisch waarde. Can krijgt de prijs op 7 juli, op ons Mag Het Licht Aan Festival, een groot event in het Muziekgebouw aan het IJ.”

Afvallige

“Dan ben je niks. Laat het even tot je doordringen. Hoezo niks? Je bent toch iets niet niet. Wat mezelf betreft: behalve van dat horoscoopachtige dingetje als kind heb ik nooit ergens afscheid van hoeven nemen. Maar ik zie hoe dat bij anderen gaat, wat voor impact dat kan hebben in orthodox-christelijke of streng islamitische hoek. De sociale verstoting. Ik heb me er hard voor gemaakt dat er bij het Humanistisch Verbond een ontmoetingsplek is voor hen. Ook voor atheïstische vluchtelingen die in de asielzoekerscentra hun leven niet zeker zijn. Ik vind het schokkend dat mensen die afscheid hebben genomen van hun geloof in een land dat zo ontkerkelijkt is als Nederland, nog steeds denken dat ze de enige zijn.”

Vader

“Van een zoon van zeven en een dochter van een half jaar. Met twee goede vriendinnen, die een stel zijn. Het gaat heel natuurlijk. Ik haal mijn zoon vaak van school of ze logeren een weekend bij mijn vriend en mij. Wat kan ik erover zeggen? Het is iets puurs om kinderen te willen, iets primairs. Dat je teruggaat naar je hersenstam en weet: er moet iets worden doorgegeven. Het is echt fantastisch om het leven opnieuw te zien door de ogen van de kinderen. Geweldig: dan neem ik uit IJsland een stuk lava mee en staat zo’n jongetje in de tuin te stuiteren van enthousiasme.”

Sophie Hilbrand

“Ik heb met haar in het hilarische programma BNN presenteert Avro’s Sterrenslag gezeten. We hebben daarin samen Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder van Ramses Shaffy gezongen. En met haar man Waldemar Torenstra heb ik in de acteursvakbond gezeten. Naast dat ze bloedmooi is, is Sophie een leuke, nuchtere, innemende en intelligente vrouw. En je kunt ontzettend met haar lachen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden