PlusAchtergrond

Bommen op Kiev, hoe voer je dan campagne voor de raadsverkiezingen?

PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman (l) en vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans (r) op campagnebezoek. Beeld ANP
PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman (l) en vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans (r) op campagnebezoek.Beeld ANP

Terwijl in Oekraïne de oorlog woedt, gaan in Amsterdam politieke partijen de straat op om aandacht te vragen voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week. Het ongemak is groot. ‘Niemand heeft zin in gekleurde ballonnen.’

Marcel Wiegman

Wendeline van Seventer loopt door de Orteliusstraat en stopt VVD-verkiezingsfolders in de bus. Wat vindt ze belangrijk? “Betere verlichting in het Rembrandtpark,” zegt ze. Zodat het er ook voor vrouwen veilig is om ’s avonds een rondje hard te lopen.

Ze kijkt er beschroomd bij. In het licht van de massagraven in Marioepol is het niet de meest urgente zaak waar de wereld momenteel voor staat. Dat weet zij ook wel. Volgende week zijn er lokale verkiezingen. Van Seventer staat voor de liberalen op plek drie in West en op nummer 28 voor de gemeenteraad. Het feest van de democratie, maar veel reden tot feest is er niet.

De politieke partijen hebben het er moeilijk mee. Welke toon moeten ze aanslaan? Waar moeten ze het over hebben nu Europa in brand staat? “Je merkt het op straat,” zegt Rob Hofland, campagneleider van D66. “De oorlog is wat de mensen bezighoudt. Dat geldt ook voor ons. Niemand heeft zin in gekleurde ballonnen.”

Cru gevoel

Op het Mercatorplein, waar een handjevol VVD’ers zich donderdagavond heeft verzameld voor een paar uurtjes canvassen, kunnen ze het er alleen maar mee eens zijn. “Het voelt cru om nu de straat op te gaan,” zegt Jeroen Duin. Om zijn nek hangt een oranje keycord met VVD-buttons. Gezelliger wordt het niet.

Op de dag van de Russische inval in Oekraïne spraken de politieke partijen in Amsterdam met elkaar af de campagne een paar dagen stil te zetten, maar geen campagneleider of hij wijst er dezer dagen op dat de situatie in Oost-Europa in elk geval duidelijk heeft gemaakt hoe kwetsbaar de democratie is – en hoe belangrijk het daarom is nu juist wel campagne te voeren en mensen op te roepen te gaan stemmen.

Aandacht voor de oorlog in Oekraïne overschaduwt de verkiezingen, meldt onderzoeksbureau I&O. Vier op de tien kiezers volgen de gemeentelijke politiek, bijna negen op de tien volgen de ontwikkelingen in Oekraïne. Het lijkt erop, aldus I&O, dat de opkomst volgende week met 50 procent iets kleiner zal zijn dan vier jaar geleden toen 55 procent van de stemgerechtigden ging stemmen.

Verschuivingen

Tot grote verschuivingen in het stemgedrag zal dat waarschijnlijk niet leiden. Sprake van een rally-around-the-flag is er niet, zegt onderzoeker Peter Kanne. Het samenklonteren van kiezers rond zittende bestuurders, zoals gebeurde in coronatijd. Partijen die ministers leveren en vanwege de oorlog prominent in beeld zijn, winnen niet ten opzichte van een peiling die voor de oorlog is gehouden. Maar toch.

“We worstelen ermee,” zegt Tijmen Hendriksen, campagneleider van de PvdA. “Wat doe je wel, wat doe je niet? Je kunt toch moeilijk iets grappigs gaan doen op de Zuidas, terwijl er bommen op Kiev vallen. De grote vraag is: hoe kun je in deze tijd als lokale politiek relevant zijn?”

Vluchtelingkinderen

Er heerst ongemak. “Bij een debat ging het over de vraag of de wegen rond festivalterreinen verhard moeten worden,” zegt Marjolein Moorman, lijsttrekker van de PvdA in Amsterdam. Ze bedoelt maar.

Aan de andere kant: “In Amsterdam vangen we negenhonderd vluchtelingen op. Daar zitten veel kinderen tussen. Kinderen die straks allemaal onderwijs moeten krijgen. Ook dat is lokale politiek.”

In Slotermeer zit ze vrijdagochtend met PvdA­-hotshot Frans Timmermans op de bank bij Tamer Cerit, bewoner van een bescheiden woninkje in Slotermeer. Die vertelt hem dat hij inmiddels dertig euro per maand meer kwijt is aan zijn gasrekening. Hij verwacht dat het nog meer wordt. “Ik zie dat de thermostaat al op 19 graden staat,” zegt de vicevoorzitter van de Europese Commissie.

De dag ervoor was Timmermans nog op campagne in Kerkrade. Het viel hem op, zegt hij, dat de mensen eerst hun zorgen uiten over de oorlog in Oekraïne. “Maar daarna beginnen ze over hun energierekening.” En laten die twee dingen nou alles met elkaar te maken hebben: Poetin financiert zijn oorlog met ónze consumptie van zíjn gas. Zo raken de grote en kleine politiek elkaar.

Andermans leed

Wat dat betreft spreekt het onderzoek van I&O boekdelen: mensen maken zich grote zorgen over de oorlog in Oekraïne. Vanwege het lijden van de slachtoffers en de ontwrichting van de wereldorde, maar vooral uit vrees dat de oorlog ook ons gaat treffen met een groeiende vluchtelingenstroom, stijgende gasprijzen, duurdere levensmiddelen, inflatie en recessie. Partijen zouden er hun voordeel mee kunnen doen.

Maar ja. “Andermans leed gebruiken om je eigen gelijk te halen, dat hoeft van mij niet,” zegt Lonneke van Genugten, campagneleider van GroenLinks.

Bestaansrecht

Het is het soort terughoudendheid dat André Krouwel, politicoloog van de Vrije Universiteit, hogelijk verbaast: “Standpunten innemen is het bestaansrecht van elke politieke partij. Juist nu zijn de linkse partijen in het voordeel: zij hebben het al jaren over de noodzaak van een energietransitie. Bij de VVD zegt een Kamerlid als Ruben Brekelmans gewoon dat de zwarte vluchtelingen eruit moeten, zodat we meer witte vluchtelingen kunnen toelaten.”

Smakeloos? Zeker, aldus Krouwel. “Maar gemeenteraadsverkiezingen kunnen onder invloed van nationale en internationale gebeurtenissen zomaar een andere dynamiek krijgen. De oorlog in Oekraïne is een oorlog over energie. Dat kun je eenvoudig vertalen naar lokale thema’s: gasprijzen, energietransitie en slecht geïsoleerde woningen. Maar dat moeten die politieke partijen dan wel zelf doen.”

De dag ervoor was Timmermans nog op campagne in Kerkrade. Het viel hem op, zegt hij, dat de mensen eerst hun zorgen uiten over de oorlog in Oekraïne. “Maar daarna beginnen ze over hun energierekening.” En laten die twee dingen nou alles met elkaar te maken hebben: Poetin financiert zijn oorlog met ónze consumptie van zíjn gas. Zo raken de grote en kleine politiek elkaar.

‘Niet andermans leed gebruiken’

Wat dat betreft spreekt het onderzoek van I&O boekdelen: mensen maken zich grote zorgen over de oorlog in Oekraïne. Vanwege het lijden van de slachtoffers en de ontwrichting van de wereldorde, maar vooral uit vrees dat de oorlog ook ons gaat treffen met een groeiende vluchtelingenstroom, stijgende gasprijzen, duurdere levensmiddelen, inflatie en recessie. Partijen zouden er hun voordeel mee kunnen doen.

Maar ja. “Andermans leed gebruiken om je eigen gelijk te halen, dat hoeft van mij niet,” zegt campagneleider Lonneke van Genugten van GroenLinks.

‘Linkse partijen zijn nu in het voordeel’

Het is het soort terughoudendheid dat politicoloog André Krouwel van de Vrije Universiteit hogelijk verbaast: “Standpunten innemen is het bestaansrecht van elke politieke partij. Juist nu zijn de linkse partijen in het voordeel: zij hebben het al jaren over de noodzaak van een energietransitie. Bij de VVD zegt een Kamerlid als Ruben Brekelmans gewoon dat de zwarte vluchtelingen eruit moeten, zodat we meer witte vluchtelingen toe kunnen laten.”

Smakeloos? Zeker, aldus Krouwel. “Maar gemeenteraadsverkiezingen kunnen onder invloed van nationale en internationale gebeurtenissen zomaar een andere dynamiek krijgen. De oorlog in Oekraïne is een oorlog over energie. Dat kun je eenvoudig vertalen naar lokale thema’s: gasprijzen, energietransitie en slecht geïsoleerde woningen. Maar dat moeten die politieke partijen dan wel zelf doen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden