PlusAchtergrond

Blauwe Moskee-voorzitter Jacob van der Blom: patatbakker of salafist?

Het parlementair onderzoek naar buitenlandse beïnvloeding van moskeeën begint komende week. Jacob van der Blom, voorzitter van de Blauwe Moskee in Amsterdam, is opgeroepen.

Jacob van der Blom in de Essalam Moskee. Van der Blom haalde in 2010 in Qatar 750.000 euro op voor de bouw van moskee De Middenweg in RotterdamBeeld Hollandse Hoogte / Werry Crone

Neem een islamitische instelling en je hebt een dikke kans dat je op Jacob van der Blom stuit. Clubs voor bekeerlingen, aanspreekpunten voor de overheid of koepelorganisaties – Van der Blom is of was bestuurder. Wie is deze 42-jarige ‘beroepsmoslim’ en voormalig christen? En waarom wil de Tweede Kamer hem onder ede horen in een ‘mini-enquête’ over buitenlandse financiering van moskeeën?

Het parlementair onderzoek moet een eind maken aan het ongemak over de geldstromen. Kopen dubieuze regimes uit de Golfstaten invloed? Moeten die geldstromen ingeperkt?

De Kamer hoopt dat openbare verhoren de komende twee weken uitsluitsel geven. Van der Blom zegt te zijn opgeroepen als bekeerling en vanwege zijn rol bij een aantal moskeeën. De Kamercommissie gaf hem volgens eigen zeggen de indruk dat hij opdraaft als ‘ervaringsdeskundige’, die uitlegt hoe je geld ophaalt in Qatar. Maar hij kan evengoed worden bevraagd over zijn soms omstreden buitenlandse connecties.

Wie gaat de commissie komende donderdag verhoren?

Van der Blom – geboren en getogen Rotterdammer en Feyenoorder – bekeerde zich ruim 20 jaar geleden tot de islam, waarmee hij in aanraking kwam via Marokkaanse Rotterdammers in de snackbar die hij uitbaatte. In elke moskee waande hij zich te gast. “Turken, Marokkanen, Somaliërs – ze hebben allemaal een eigen moskee. Als bekeerling heb je het gevoel: ik hoor er niet helemaal bij,” zegt hij in het door hemzelf opgezette Centrum De Middenweg in Rotterdam. Met de tot moskee omgebouwde kerk bewandelde hij de omgekeerde weg. “Daar was nog geen islamitische gemeenschap toen de moskee opende. Die vormde zich gaandeweg.”

De moskee is populair bij jongeren en bekeerlingen. Het voorzitterschap van Van der Bloms echtgenote onderstreept de relatief belangrijke positie van vrouwen.

Vriend en vijand erkennen dat Van der Blom bekeerlingen een plek heeft bezorgd in de moslimgemeenschap. Daar eindigt ook de consensus. Want Van der Blom heeft twee gezichten.

Enerzijds komt hij op voor vrouwen, onderschrijft hij kritische observaties van hoogleraar Paul Scheffer over minderheden die zich vastklampen aan het land van herkomst, bepleit hij een tolerante islam, zegt hij buitenlandse inmenging in moskeeën niet te accepteren en verkeert hij op goede voet met het Rotterdamse stadhuis. Maar hij staat óók bekend om het naar Nederland halen van omstreden salafistische voormannen, zou lid zijn van de internationale Moslimbroederschap en poseert graag met controversiële geestelijken.

Buitenlandse inmenging

Van der Blom haalde in 2010 in Qatar 750.000 euro op voor de bouw van De Middenweg. Met imam Yassin Elforkani was hij betrokken bij het verwerven van 2,6 miljoen euro in Koeweit en 3 ton in Qatar voor de Blauwe Moskee in Nieuw-West.

Elforkani en hij leerden elkaar zo’n tien jaar geleden kennen, op een islamitisch congres in Libië, en raakten bevriend. Elforkani: “Jacob en ik vormen één organisatie. We hebben úren met elkaar in het vliegtuig gezeten. De aankoop van de Blauwe Moskee en de Middenweg door de Golfstaten hebben wij geforceerd.”

Eind vorig jaar bracht het duo een kennis­makingsbezoek aan de nieuwe ambassadeur van Koeweit. Van der Blom: “We hebben geen concrete plannen. Maar als we weer een project starten, moet je met hem praten.”

Toen Van der Blom in dienst was van de Rotterdamse Essalam Moskee – de grootste van Nederland – had hij te maken met buitenlandse inmenging. Hij botste met de Arabische financier. Tegelijkertijd zag een deel van de moskee­gangers Van der Blom juist als zetbaas van de Arabieren.

De Essalam Moskee is neergezet met 8 miljoen euro uit de Verenigde Arabische Emiraten, van liefdadigheidsorganisatie Al Maktoum. De Irakees Nooh al-Kaddo leidt de Europese tak van Al Maktoum. Hij benoemde Van der Blom in 2014 als adjunct-directeur. De samenwerking liep spaak toen Al-Kaddo bezwaar maakte tegen Elforkani als gastimam. In maart 2018 werd Van der Blom ontslagen.

Toen trokken de Arabieren ook hun handen af van de moskee. Het lijkt erop dat ze genoeg hadden van bij de rechter uitgevochten ruzies met de overwegend Marokkaans-Rotterdamse moskeegangers, die niets ­wilden weten van Arabische bemoeienis. Een deel zag Van der Blom als handlanger van Al-Kaddo.

Wespennest

Volgens Brahim Bourzik – ex-raadslid voor GroenLinks en hoofdredacteur van de online Moslimkrant – struikelde Van der Blom over de Marokkaanse gemeenschap. “Het is een wespennest. Hij joeg oudgedienden tegen zich in het harnas.”

Van der Bloms samenwerking met Elforkani viel ook daar slecht, aldus Bourzik. “Het is on­terecht, maar een deel van de moslimjongeren vindt Elforkani een verrader omdat hij voor de overheid werkte als radicaliseringsdeskundige.”

Van der Bloms voorzitterschap van de Blauwe Moskee in Amsterdam, die ook veel bekeerlingen trekt, bestaat vooral op papier. Hij opereert vanuit De Middenweg, waar hij geen officiële functie vervult. En weer heeft hij prima contacten met de overheid. Vorig jaar koos de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) De Middenweg als locatie voor een bijeenkomst met moskeebestuurders over rechts-extremisme.

Op Facebook bekommert Van der Blom zich om repressie tegen Palestijnen en misdaden van het Saoedische regime. Hij zwijgt over misstanden in landen waar hij geldschieters vond – de Emiraten en Qatar, door mensenrechtenorganisaties gehekeld wegens uitbuiting van arbeidsmigranten. Van der Blom: “Als het er echt zo slecht is, zouden mensen niet in de rij staan om erheen te gaan.”

Tanya Hoogwerf, raadslid van Leefbaar Rotterdam, is geen fan van ‘de bekeerde patatbakker’. “Het stadhuis ziet hem ten onrechte als ge­matigd.”

Kokende olie

Net als in de Blauwe Moskee preken in De Middenweg imams die als salafistisch te boek staan. Zoals Aboe Ismail, die verkondigt dat ongelovigen in de hel kokende olie drinken. Eerder haalde Van der Blom de controversiële Amerikaan Khalid Yasin naar Nederland en trok hij op met de Britse shariageleerde Haitham al-Haddad.

Maar hij was ook op uitnodiging van het Amerikaanse ministerie van Homeland Security in 2016 in de Verenigde Staten, waar hij een programma over het bestrijden van extremisme volgde en minister van Buitenlandse Zaken John Kerry ontmoette.

Van der Blom weerspreekt dat De Middenweg een open podium is voor hardcore salafisten. “Je hoeft het niet met iedere spreker voor 100 procent eens te zijn. Wij zijn ideologisch overstijgend. Lange baard, korte baard – mag allemaal. Als je je maar niet bemoeit met de baard van de buurman.”

Elforkani beaamt dat. “De wereld is een klein bolletje. Je kunt de islam in Nederland niet lostrekken van de internationale islam. Je komt in aanraking met Moslimbroeders, salafisten, van alles. Maar je moet worden afgerekend op wat je doet en uitdraagt.”

“Onze moskeeën zijn etnisch overstijgend, Nederlands is de voertaal en vrouwen en jongeren zijn goed gepositioneerd. Daar mag de samen­leving best blij mee zijn.”

Moslimbroeders?
Het is een hardnekkige verdenking: het lidmaatschap van Jacob van der Blom en Yassin Elforkani van de Moslimbroeders. Ze ontkennen even hardnekkig. De organisatie zou een islamitische staat nastreven. Al zijn er deskundigen die ook dat betwisten.

De verdenking is te herleiden tot Europe Trust, de in Engeland gevestigde vastgoedtak van de Moslimbroeders in Europa. De daar beschikbare miljoenen komen onder meer van de Al Maktoum Foundation uit de Emiraten, die ook de Essalam Moskee in Rotterdam financierde waar Van der Blom in dienst was.

Van der Blom en Elforkani zijn respectievelijk bestuurder en ex-bestuurder van Europe Trust Nederland, eigenaar van de Blauwe Moskee en De Middenweg (een door Van der Blom opgezette moskee in Rotterdam). Beiden zeggen nooit iets gemerkt te hebben van bemoeienis uit Engeland. Het duo verzekert dat de statuten uit 2006, die het Engelse Europe Trust zeggenschap geven, zijn aangepast. Dat weerspreekt de Kamer van Koophandel. Voorzitter van Europe Trust Nederland is Mutlaq Alqarawi, gepensioneerd topambtenaar uit Koeweit en secretaris van de IICO (International Islamic Charity Organization), een van ’s werelds grootste islamitische liefdadigheidsorganisaties, volgens sommigen gelieerd aan de Moslimbroederschap.

Voor cultureel antropoloog en islamkenner Martijn de Koning betekenen de verwevenheden weinig. Vaak geldt financiële steun aan moskeeën in Europa als ‘liefdadigheid zonder tegenprestatie’, zei hij in 2017 tegen onderzoekers Ewoud Butter en Roemer van Oordt.

Ronald Sandee – oud-medewerker van de militaire inlichtingendienst en terreurdeskundige – ziet dat anders: “Wie betaalt, bepaalt.”

Sandee wordt maandag ­gehoord door de Kamercommissie. Hij wil een verbod op buitenlandse financiering. “Onder invloed van buitenlands geld vermengt de moslimbroeder­ideologie zich met salafisme. Juist deze twee anti-integratieve vormen van de islam verbreiden zich snel onder Nederlandse bekeerlingen.”

Parlementaire ondervraging
Tot de parlementaire ondervraging die maandag begint, is besloten na berichtgeving van NRC en Nieuwsuur in 2018 over geld dat vanuit Saoedi-Arabië en Koeweit naar Nederlandse moskeeën vloeit. De vrees is dat een (uiterst) orthodoxe variant van de islam, het salafisme, wordt verspreid. 

De Tweede Kamer wil inzicht in de geldstromen en daar eventueel wat tegen doen. De parlementaire ondervraging is na een enquête het zwaarste onderzoeks­wapen van de Kamer. Getuigen moeten verschijnen en staan onder ede. Dit voorjaar bespreekt de ­Kamer de uitkomsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden