Plus Achtergrond

Bij het plan voor een versterkte gebedsoproep botsen twee werelden

De Blauwe Moskee. ‘Religie moet niet worden opgedrongen met een dwingende oproep.’ Beeld Jean-Pierre Jans

Bij het plan van de Blauwe Moskee voor een versterkte gebedsoproep botsen twee fenomenen: de wens niet lastig te worden gevallen met religie versus de wens zichtbaar te zijn als moslim.

Wat zou Ella Vogelaar hebben gevonden van het plan van de Blauwe Moskee in Nieuw-West om de gebedsoproep op vrijdagmiddag versterkt te laten klinken, zoals dat in landen als Turkije en Marokko gebruikelijk is?

We kunnen het de oud-minister van Integratie sinds deze week niet meer vragen, maar het antwoord laat zich raden. Zo’n oproep past in haar voorspelling uit 2007 – gedurende haar korte maar opzienbarende ministerschap – dat de islamitische cultuur zich zo diepgaand in de Nederlandse samenleving zal nestelen, dat op de lange duur sprake zal zijn van een ‘joods-christelijke-islamitische traditie’.

Bovendien antwoordde ze in datzelfde jaar op Kamervragen van de SGP dat gemeenten genoeg ruimte hebben om geluidsoverlast door de oproep te beperken. Strengere regels, daar voelde ze niets voor. Ze zag meer in het bevorderen van ‘de dialoog met en tussen maatschappelijke groeperingen’.

Theedrinken en polderen, dus. Een aanpak die past in de Hollandse traditie. Dat geldt niet voor de Arabische gebedsoproep, en daar wringt de schoen.

Emancipatie

Medestanders van Yassin Elforkani, hoofd-imam van de Blauwe Moskee en ‘aanstichter’ van de ophef van deze week, betogen dat de oproep maar één keer per week zal klinken en dat deze niet meer dan een paar minuten duurt.

Deze groep beschouwt het als een volgend stapje in de emancipatie van de moslim­gemeenschap, waar die op basis van de grondwettelijke godsdienstvrijheid recht op heeft. Dat komen ze vol zelfbewustzijn opeisen.

“De eerste generatie moskeebestuurders was al blij als ze een pand konden gebruiken als moskee,” luidt de verklaring van Saïd Bouharrou, woordvoerder van de Raad van Marokkaanse Moskeeën Nederland. “Je ziet nu een jonge generatie bestuurders die een volwaardige moskee wil neerzetten, inclusief versterkte gebedsoproep.”

De positivo’s in deze discussie menen dat door daar con amore aan mee te werken, de overheid en de politiek ruimte en draagvlak creëren om iets terug te verlangen. Wie profiteert van de kansen die de rechtsstaat biedt, zal eerder genegen zijn mee te doen aan de samenleving en het bestrijden van uitwassen.

Islamisering

Aan het andere uiterste van het spectrum bevinden zich degenen die vrezen voor de ‘islamisering’ van Nederland. Zij voorzien dat de versterkte oproep op vrijdagmiddag een opstapje is naar meer en dat aan het eind van de rit vijf keer per dag het ‘allahoe akbar’ zal schallen over de Nederlandse pleinen en straten.

Daartussenin bivakkeren gematigder krachten die misschien geen bezwaar hebben tegen een niet al te luide oproep, één keer per week.

Er is nog iets dat wringt, zo analyseert onderzoeker en hoogleraar Veiligheid en Veerkracht Hans Boutellier: waar in de westerse samenleving onder invloed van de ontkerkelijking vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw religie steeds meer uit het publieke domein is verdrongen, hecht de islam juist veel waarde aan zichtbaarheid. Dat geldt bijvoorbeeld voor vrouwen met een hoofddoek en ook voor de gebedsoproep. Die twee fenomenen botsen. De ene groep wil zo min mogelijk worden lastiggevallen met religie, de andere beschouwt het uitdragen van zijn of haar geloof als een vorm van gezonde emancipatie.

In de Nederlandse polder gaan partijen zulke complexe vraagstukken meestal uit de weg. Pooyan Tamimi Arab deed in 2015 promotieonderzoek naar de versterkte gebedsoproep en kan de discussie wel dromen. “In Enschede ging het urenlang over de vraag of 57 of 60 decibel moest worden toegestaan. Dat is typerend.”

Tamimi Arab – een seculiere Iraniër, zelf geen fan van de versterkte oproep – heeft het liever over de steeds weer veranderende interpretatie van de scheiding van kerk en staat. De vele vergelijkingen met kerkklokken doen daar geen recht aan, meent hij. “Pas in de negentiende eeuw kregen katholieke kerken het recht klokken te luiden. In een stad als Rotterdam was dat 250 jaar verboden.”

Processieverbod

Het recht op een versterkte gebedsoproep is te herleiden tot 1983, toen het processieverbod voor katholieken werd geschrapt. Tamimi Arab: “Bij de voltooiing van de emancipatie van de katholieken kregen moslims het recht op het gebruik van geluidsversterkers.”

Het is in zijn ogen nu aan het Amsterdamse stadsbestuur om een balans te vinden tussen het recht van mensen om met rust gelaten te worden en het produceren van geluid. De oplossing die toenmalig VVD-wethouder Eric van der Burg in 2018 bedacht voor een nieuwe moskee in Noord – de erfpachtregeling bevat een verbod op de versterkte gebedsoproep – zal volgens hem bij de rechter geen stand houden.

Hoezeer de kwestie leeft, bewijst de grote opkomst gisteren in de Blauwe Moskee bij de vrijdagpreek. Waar doorgaans zo’n 600 gelovigen opdraven, waren dat er nu circa 800 – net zoveel als tijdens de ramadan. Imam Elforkani riep de aanwezig op in gesprek te gaan met hun buren over zijn voorstel. Volgende week zondag volgt een bijeenkomst met de buurt. Dan zullen we zien hoe snel de discussie op het punt belandt dat het alleen nog gaat om het aantal toegestane decibellen.

‘Religie niet opdringen’

“Ik vind het niet erg, want ik heb er geen last van. Het is maar een paar minuten op vrijdagmiddag, hoeveel tijd hebben we wel niet in een week?”

De 18-jarige Anas Hassan werkt bij koffiezaak Casa Sofia, om de hoek van de Blauwe Moskee in Nieuw-West. Hij is zelf geen moslim, maar heeft geen enkele moeite met de wens om de oproep tot gebed versterkt te laten klinken.

Buurtbewoonster Urmila Chotkan (59), die ook geen moslim is, zegt er ook weinig problemen mee te hebben. “Als dit niet tegen de wet is, wie ben ik dan om er iets op tegen te hebben?”

Deze buurtbewoners denken geen last te zullen hebben van het geluid, maar sommige anderen hebben wel hun twijfels bij het uitdragen van de boodschap zelf.

“Ik vind dat religie niet moet worden opgedrongen door op een dwingende toon op te roepen tot gebed. Iedereen moet doen wat diegene zelf wil. Als je naar de moskee wil, weet je hem te vinden,” zegt Andrezza Straiter (37), die vlakbij de moskee woont. Als een kerk via luidsprekers zou omroepen dat het tijd is om te bidden, zou ze dat ook afkeuren.

Ali (29), die niet met zijn achternaam in de krant wil, is zelf moslim en zou het mooi vinden als op vrijdagmiddag de gebedsoproep in de buurt zou klinken. “Al is het natuurlijk eigenlijk niet nodig, we hebben tegenwoordig allemaal een horloge en je kan op internet precies vinden hoe de zon staat.” Hij is wel bang dat buurtbewoners negatieve associaties zullen hebben bij het horen van de imam door de luidsprekers. “Zo zijn veel mensen in Nederland nou eenmaal, ze linken alles wat met de islam te maken heeft aan de paar slechte verhalen die ze kennen.”

Dat imam Yassin Elforkani hoopt dat de gebedsoproep bijdraagt aan de ‘normalisering van de islam’, wordt door buurtbewoners verschillend ontvangen.

Urmila Chotkan zegt dat de bewoners van deze wijk al lang gewend zijn aan de islam. “Al jaren zie ik in deze buurt zoveel verschillende culturen en religies. Mensen hier weten niet beter.”

Robin Griffin (22), die in een anti-kraakpand woont vlakbij de moskee, zou het juist onwenselijk vinden als de gebedsoproep mensen meer laat wennen aan islamitische gebruiken. “Wat mij betreft hoeft de islam niet te worden genormaliseerd in Nederland.”

Meike van Herk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden