Plus

Best lastig, zonnepanelen installeren op de Hermitage

Als eerste museum in een monumentaal gebouw heeft de Hermitage Amsterdam zonnepanelen. Best lastig, de installatie van panelen op eeuwenoude daken, maar het bespaart nu veel energie.

De zonnepanelen op het dak van de Hermitage zijn vanaf de straat en vanuit de binnentuin niet te zien Beeld ANP

Boren en schroeven waren geen optie in balken van driehonderd jaar oud. De 316 zonnepanelen die de Hermitage Amsterdam deze week in gebruik nam, als eerste museum in een monument, hadden alleen al daarom veel voeten in aarde.

Bovendien ligt het museum in de Grachtengordel, een beschermd stadsgezicht en werelderfgoed volgens Unesco. De zonnepanelen liggen daarom alleen op delen van het dak die niet zichtbaar zijn vanaf de straat.

Het grootste deel van de zonnepanelen ligt op de platjes die schuilgaan achter de schuine daken rond de beeldbepalende binnentuin van het museum. Bijkomend voordeel: het gaat om bitumendaken uit 2009.

Ingewikkelder waren de schuine daken zelf: die zijn dus wel eeuwenoud. De vroegere Amstelhof stamt uit 1681 en is een rijksmonument. Twee monumentale dakvlakken lagen zo mooi op het zuiden dat de Hermitage ook hier zonnepanelen wilde, zegt Sebastiaan Lagendaal, hoofd facilitaire zaken en veiligheid van het museum. Maar alleen aan de binnenzijde, zodat ze vanuit de tuin niet te zien zijn.

Voorzorg
Het werk op de monumentale daken bracht meer voorzorgmaatregelen met zich mee. Behalve om extra brandveiligheidseisen ging het vooral om de bevestiging van de zonnepanelen aan het dak. Niet voor niets was de Hermitage jaren bezig met de voorbereidingen.

Bureau Monumenten en Archeologie (BMA) van de gemeente moest er bijvoorbeeld op toezien dat de zonnepanelen écht niet te zien zijn. Ook heeft BMA heel precies beoordeeld welke haken mochten worden gebruikt om de zonnepanelen aan het dak te klemmen.

In Duitsland mogen zonnepanelen niet eens zonder schroeven worden geïnstalleerd, zegt Harold Salden IBC Solar, de installateur. "Je wilt niet meemaken dat ze straks in de Amstel liggen." De oplossing werd gevonden in een haak die het grootste deel van de krachten afwentelt op het dak zelf.

De zonnepanelen wekken ruim 80.000 kilowattuur per jaar op, genoeg voor dertig huishoudens of 7 tot 8 procent van het energieverbruik van de Hermitage Amsterdam. De investering verdient zich in zes jaar terug.

De besparing is mooi meegenomen, maar de zonnepanelen zijn ook een statement. De Hermitage wil laten zien dat een rijksmonument geen blok aan het been hoeft te zijn, zegt Lagendaal. Eerder trok het museum veel bekijks door zijn warmteoverschot uit te wisselen met de iets verderop gelegen Hortus Botanicus.

Dankzij een onder de metro door geboorde warmte­leiding bespaart de Hermitage per jaar 204.000 kilowattuur aan koeling. De botanische tuin verstookt jaarlijks 123.000 kuub minder gas door warmte van het museum.

De Hermitage wil graag een voorbeeld zijn voor andere musea. Ook daar zijn mogelijk­heden voor zonnepanelen, schat adjunct-directeur Paul Mosterd. "Het Rijksmuseum, het Stedelijk en het Tropenmuseum hebben ook stukken dak die geschikt zijn. Allemaal met meer oppervlak dan wij."

Beeld ANP

De voortdurende zoektocht naar nieuwe ­mogelijkheden om energie te besparen werkt verkwikkend. "Daardoor zijn we óók met het nu bezig, terwijl een museum vooral kijkt naar het verleden." De uitwisseling van warmte met de Hortus heeft veel teweeggebracht.

"Kinderen houden er spreekbeurten over." Afgelopen jaren is het energieverbruik al met een kwart gedrukt, onder meer door ledlampen. Met andere culturele instellingen rond de Plantagebuurt voert de Hermitage al twee jaar afval af over het water.

Laatste cv-ketels
Er zijn meer plannen: volgend jaar hoopt de Hermitage van het aardgas af te komen. In een bijgebouw staan de laatste twee cv-ketels. Zo'n veertig van de vijfhonderd raampartijen hebben weinig monumentale waarde en daarom is dubbelglas daar een optie. Alle overige ramen krijgen een isolerende folie.

Onder het pand liggen bovendien oude 'reinwaterkelders', drinkwaterbassins die in vroeger tijden werden gebruikt om regenwater of duinwater op te slaan. "Waarschijnlijk is er nog één intact. Dat reservoir van 20.000 liter willen we gebruiken om de binnentuin te sproeien," zegt Lagendaal.

Maar er zijn natuurlijk altijd grenzen aan het verduurzamen van monumenten, zo is gebleken in de Nieuwe Kerk, dat dezelfde leiding heeft als de Hermitage. Zonnepanelen zijn er onmogelijk, evenals isolatie. Lagendaal onderzoekt dan weer wel de mogelijkheid om warmte uit te wisselen met de Bijenkorf via een gezamenlijke warmte-koudeopslag in de bodem.

Dat is precies zoals de uitwisseling tussen Hortus en Hermitage werkt: de Nieuwe Kerk wil verwarming, de Bijenkorf wil koeling. Of het in dit geval ook gaat lukken, is nog maar zeer de vraag. Onder de panden ligt ook nog zoiets als een Noord/Zuidlijn, 'de drukste ondergrond van Nederland'.

Rijksmuseum en Stedelijk: geen haast met zonnepanelen

Ook het Tropenmuseum krijgt zonnepanelen. Hoeveel er mogelijk zijn op het kwetsbare leiendak is nog de vraag. "We willen heel graag," zegt een woordvoerder van Tropeninstituut KIT. "We zijn erg met duurzaamheid bezig."

Het raakt aan de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties; KIT als SDG-House steunt die. Verder heeft het KIT veel bedrijven in de duurzame hoek als huurders. Eerst richt het KIT zich op het aanbrengen van dubbelglas. Dat levert meer energiebesparing op dan zonnepanelen.

Ook het Stedelijk en het Rijksmuseum geven prioriteit aan andere manieren om hun gebouwen te verduurzamen. Allebei kregen ze een hoge waardering bij hun duurzaamheidscertificaat Breeam. Beide besparen ze veel energie door warmte-koudeopslag in de bodem.

Voor de installatie van zonnepanelen denken beide musea eerst aan hun depots. Dat zijn geen monumenten en er is meer ruimte. Of het Stedelijk zelf geschikt is voor collectoren, wordt dit jaar onderzocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden