PlusPortretserie

Belarussen in Amsterdam zijn banger geworden: ‘Ze checken of je ooit geprotesteerd hebt’

Een jaar nadat president Loekasjenko zijn omstreden verkiezingswinst in Belarus heeft opgeëist, overheerst vooral de angst. Vier Amsterdamse Belarussen vertellen. ‘Bij alles wat ik doe, vraag ik me af of het risico oplevert voor mijn naasten.’

Demonstranten op de Dam tijdens een protest van Open Belarus. De actievoerders protesteren tegen het beleid van president Aleksandr Loekasjenko van Belarus.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Demonstranten op de Dam tijdens een protest van Open Belarus. De actievoerders protesteren tegen het beleid van president Aleksandr Loekasjenko van Belarus.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Vladislav Ermak (27), asielzoeker

“In 2010 was ik bij een vreedzame protestbijeenkomst in Minsk, waardoor ik drie jaar in een open detentiecentrum moest wonen, waar ik constant in de gaten werd gehouden. In 2019 verliet ik Belarus omdat ik meerdere keren in elkaar was geslagen omdat ik homo ben. Ik voelde dat ik daar niet meer welkom was toen de politie weigerde me te helpen en een strafzaak tegen me verzon. Ik wil nooit meer terug.

Ik praat niet veel meer met mijn familie, met vrienden soms via Telegram. Ze zijn bang om hun mening te uiten in Belarus, omdat je daardoor mogelijk je werk verliest, mishandeld wordt, weken in voorarrest komt of een lange gevangenisstraf krijgt. Het repressieve systeem doet zijn werk.

Vroeger voelde ik me veilig in Nederland, nu niet meer. Ik heb hier bedreigingen ontvangen van anonieme stalkers op sociale media, waarvan ik aangifte heb gedaan. Dat laat zien dat het regime ook buiten de grenzen om zich heen grijpt. Als Belarus ontdekt dat je meedoet aan protesten of openbaar je mening uit, wordt dat gedocumenteerd en tegen je gebruikt. Daar twijfel ik niet aan.”

Vladislav Ermak. Beeld Hanna Snijder
Vladislav Ermak.Beeld Hanna Snijder

Ilya Shcharbitski (32), werkt in de IT

“Ik woon al 18 jaar in Nederland en ik organiseer protesten in vooral Amsterdam en Den Haag, zoals maandag voor de Belarussische ambassade in Den Haag. Naar de protesten komen nu minder Belarussen dan eerst.

Vorig jaar zei ik dat ik geen angst meer had, maar dat is veranderd. Ik ben er niet zeker van dat ik geen gevaar loop. Door corona heb ik even geen vaste verblijfplaats meer maar pendel ik tussen Amsterdam en Den Haag, van bank naar bank. Het voordeel daarvan is dat ik minder goed te traceren ben.

Belarussen zijn banger geworden, ook in Amsterdam. Ik merk het aan mijn familie en vrienden. Ook voor Belarussen die niet activistisch zijn wordt het lastiger. Zomaar je familie opzoeken zit er vaak niet in. Agenten op de luchthaven van Minsk checken smartphones en kijken of mensen van bepaalde Telegramkanalen gebruikmaken. Ze kijken ook of je ooit met een protestmars hebt meegelopen. En dan maakt het niet uit of je ook burger bent van een Europees land. Vorig jaar augustus werd er een Belarussische vrouw opgepakt met een Zwitsers paspoort. Die zit nu nog vast.”

Ilya Shcharbitski. Beeld -
Ilya Shcharbitski.Beeld -

Olga Krajeva (53), asielzoeker

“In Belarus namen ze maatregelen tegen me. Ik voelde me daar niet meer welkom. Via Italië en Moskou kwam ik uiteindelijk acht jaar geleden in Nederland. Ik sliep bij kennissen en verhuisde vaak. Ik woon sinds anderhalf jaar in een asielzoekerscentrum Amsterdam. Het is een mooie stad. Ik hou van middelgrote steden, net als Grodno, waar ik vandaan kom.

Het naarste aan de situatie in Belarus is voor mij dat ik niet meer met mijn tweelingzus praat. Voor de verkiezingen spraken wij elkaar wel, maar nu is ze bang en wil ze geen contact meer hebben.

Door wat ik hoor van vrienden en de recente gebeurtenissen met activisten Roman Protasevitsj en Vitali Sjisjov, maar ook door verhalen over mensen in Belarus, ben ik een stuk voorzichtiger geworden. Als ik ergens voor het eerst kom, kijk ik altijd hoe ik snel weer weg zou kunnen komen.”

Tasha Arlova (32), kunstenares

“Ik studeerde vorig jaar aan de Rietveld Academie, maar toen de protesten losbarstten in Belarus rondom de verkiezingen, ben ik even teruggegaan naar huis. Terug in Nederland ben ik afgestudeerd met een filmproject waarin ik laat zien hoe het was om in Nederland te wonen in een tijd dat er zo’n belangrijke omwenteling gaande leek in Belarus.

Een jaar geleden geloofden we in vrije verkiezingen en meer solidariteit. Maar de afgelopen maanden zijn de meest actieve mensen uit Belarus gevlucht. In Minsk waren vroeger veel fotografen, maar alle galeries zijn nu gesloten.

Ik probeer een gezonde manier te vinden waarop ik wel up-to-date blijf over de situatie in Belarus, maar niet overspannen raak. Veel Belarussen in Nederland zijn overspannen geraakt door de arrestaties daar. Het is ook lastig om te zien dat de internationale gemeenschap pas aandacht heeft wanneer een sprinter op de Olympische Spelen kritisch is tegen haar coach en niet als een activist 12 jaar cel krijgt.

Bij alles wat ik doe, vraag ik me af of het risico oplevert voor mijn naasten. Ondanks dat dit jaar heel lastig was, denk ik wel dat het me sterker heeft gemaakt. Belarussen zijn dichter bij elkaar gekomen en organiseren op dit moment ook exposities en activiteiten, dat is mooi om te zien.”

Olga Krajeva. Beeld -
Olga Krajeva.Beeld -
Tasha Arlova. Beeld Hanna Snijder
Tasha Arlova.Beeld Hanna Snijder

Machtsvertoon Belarus over de grenzen

Ook internationaal probeert het Belarussische regime invloed te hebben op het lot van Belarussen. Veel Belarussen vluchtten de laatste maanden naar EU-landen. Een aantal voorbeelden:
- Op 23 mei werd een vliegtuig naar Litouwen met aan boord activist Roman Protasevitsj uit de lucht gehaald op last van Belarussische autoriteiten. Protasevitsj werd gearresteerd.
- Sporter Kristina Tsimanoeskaja, die kritiek had op haar coaches op de Olympische Spelen, zou op last van het regime terug naar Belarus worden geëscorteerd. Dit voorkwam zij doordat ze asiel aanvroeg bij de Poolse Ambassade in Tokio.
- Activist Vitali Sjisjov werd op 3 augustus in Kiev dood aangetroffen, opgehangen aan een boom. Sjisjov was gevlucht en verbleef sindsdien in ballingschap in Kiev. Daar hielp hij gevluchte Belarussen met het vinden van een huis en juridisch advies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden