Plus

Bart Domburg schrijft alle troonredes over: 'Het is net yoga'

Bart Domburg heeft een nieuw project: het overschrijven van alle troonredes vanaf 1814. Zeven uur per dag, zonder te smokkelen. 'Dan heeft het voor mij geen zin.'

Net als het resultaat van zijn inspanningen is de handenarbeid van Bart Domburg als kunstwerk te zien. Beeld Tammy van Nerum

Ja, het is monnikenwerk. Nee, het is geen straf. "Het schrijven brengt me in een prettige flow, een beetje zoals yoga," zegt Bart Domburg over de zeven uur die hij dagelijks steekt in het overschrijven van alle troonredes op grote vellen papier. De kunstenaar doet dat knielend op de grond, met een vel bubbeltjesplastic om zijn knieën te beschermen. "Het is lichamelijk goed vol te houden. Ik maak af en toe een wandelingetje door de kamer om te voorkomen dat ik kramp krijg."

Na zijn begin, vijf maanden geleden, met de ­allereerste troonrede uit 1814, is Domburg inmiddels halverwege de twintigste eeuw. "De Europese Gemeenschap is net opgericht. Dat maakt dit werk zo leuk om te doen: aan de hand van al die troonredes maak je een reis door de tijd. Het taalgebruik verandert, de onderwerpen veranderen. De lengte ook trouwens: de eerste troonredes besloegen niet meer dan een paar velletjes, later worden het hele lappen tekst."

Uithoudingsvermogen
Het resultaat beslaat een groot deel van de vloer in het kleine atelier in de binnenstad. Enorme vellen wit papier, in een fraai en gelijkmatig handschrift beschreven. Duidelijk zichtbaar is het uithoudingsvermogen van de fineliner: na enkele meters wordt de tekst lichter, tot de kunstenaar een nieuwe stift pakt. De arbeid is indrukwekkend, maar ook het resultaat is mooi om te zien, een wezenlijk andere ervaring dan het lezen van de gedrukte of digitale tekst.

Duidelijk is dat Domburg over een groot geduld beschikt. De verleiding om hier en daar een alinea over te slaan, weerstaat hij naar eigen zeggen zonder moeite. "Niemand zal het merken, maar dan heeft het werk voor mij geen zin meer. Het werk is ook wel rustgevend. Ik heb vroeger veel geschilderd, en dan was ik altijd aan het piekeren. Dit kan ik doen zonder na te denken. Het denkwerk zit in de voorbereidingen: je wilt niet halverwege tot de ontdekking komen dat het niet werkt."

Een fragment van Domburgs tekst. Beeld Tammy van Nerum

Al schrijvend neemt de kunstenaar een diepe duik in de vaderlandse geschiedenis. "Ik wil weten waar het over gaat. Dus als Willem I in 1820 in een zinnetje zijn zorg uitspreekt over woelingen in Nederlands-Indië, zoek ik op wat daar aan de hand was. Dan blijkt het te gaan om hevige aanvallen van moslims op christenen, die wel vijf jaar hebben geduurd. Dat beschaafde, eufemistische taalgebruik hoort bij de troonredes van vroeger. Er wordt heel veel verdoezeld."

Abstract getal
Het komt ook voor dat historische gebeurtenissen helemaal niet worden aangestipt. Aan de Russische Revolutie van 1917 bijvoorbeeld worden geen woorden vuil gemaakt. Tijdens de Eerste Wereldoorlog laten de troonredes duidelijk zien hoe Nederland bijna verkrampt zijn neutraliteit probeert te bewaren. De Jodenver­volging in de Tweede Wereldoorlog wordt na de bevrijding één keer genoemd: koningin Wilhelmina geeft aan alle Joodse slachtoffers te ­betreuren.

Verbijsterend, vindt Domburg, die in 2013 voor een vergelijkbaar project alle adressen van weggevoerde Amsterdamse Joden opschreef, en vanaf 2015 ruim een jaar bezig was om alle 102.000 namen van de vermoorde Joden, Roma en Sinti te noteren. "Het is een abstract getal, maar zodra je de namen een voor een gaat opschrijven, veranderen die droge data in levende mensen van vlees en bloed - in een kind van drie maanden of een oude man van 92 jaar."

De bijna dertig vellen van drie bij anderhalve meter kregen een plek in het herinnerings­centrum Kamp Westerbork. Het was heel bijzonder, zegt Domburg, om de impact van zijn werk op de bezoekers van de expositie te zien. "Dat verraste me wel. Ik had al die tijd in mijn eentje zitten werken, en de reacties waren heel emotioneel. Mensen waren dankbaar en ontroerd om de naam van een familielid terug te vinden. Het papier maakt het ook allemaal extra kwetsbaar."

Minder emotioneel

De ontvangst van de overgeschreven troon­redes zal ongetwijfeld minder emotioneel zijn. Domburg heeft een afspraak met Museum de Fundatie in Zwolle dat het werk daar in 2020 te zien zal zijn, en hoopt stiekem op een vaste plek in het parlementsgebouw na de komende verbouwing. Daar is een actuele reden voor, zegt hij. "We leven in een tijd waarin instituties zwaar onder vuur liggen, ook het politiek bestel. Daar mogen we best wat zuiniger op zijn."

De kunstenaar beschouwt het verdwijnen van het handschrift als een van de oorzaken van de verruwing in de samenleving. "Er schrijft bijna niemand meer met de hand, zeker geen lange teksten. Er worden heel veel berichtjes getikt en verstuurd. Als je ziet hoe agressief het er bijvoorbeeld op Twitter aan toegaat... Ik ben ervan overtuigd dat er een heel andere toon zou worden aangeslagen, als die mensen hun tekst met de hand moesten schrijven."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden