Plus Ten slotte

Auschwitz-overlevende Frieda Menco overleden

Frieda Menco overleefde Auschwitz, en ontving elk jaar tientallen jongeren bij zich thuis om haar verhaal te vertellen en vragen te beantwoorden. 'Een geschiedenisboek kan de jeugd feiten vertellen. Maar het gevoel en de emotie die erbij komt, dat wil ik overbrengen.'

Frieda Menco-Brommet (m) in 2017 Beeld Peter Boer

Haar kampnummer, A25080, droeg ze haar hele verdere leven met zich mee. Het hóórde bij haar, antwoordde ­Frieda Menco op de vraag van journalisten waarom ze die permanente herinnering aan de gruwelen van de Holocaust niet liet weghalen. Samen met het nummer bleef ook de woede deel van haar, een volle tank met brandstof voor een levenslange strijd tegen onrecht in allerlei vormen.

Frieda Menco-Brommet overleed gisteren op de gezegende leeftijd van 93 jaar in Amsterdam en niet, zoals de nazi's dat hadden bedacht, in 1944 in vernietigingskamp Auschwitz. Menco was 19 jaar toen ze op 3 september 1944 samen met haar ouders op de laatste trein werd gezet van Westerbork naar Auschwitz, dezelfde trein die ook haar buurtgenoot Anne Frank naar het kamp bracht.

Menco verloor haar vader en grootouders in het kamp, maar bleef zelf gespaard als gevolg van een reeks ernstige ziekten die haar aan de ziekenbarak gekluisterd hielden. De bevrijding door de Russen kwam maar net op tijd. Menco was naar eigen zeggen een geraamte dat niet meer kon zitten of lopen, maar geestelijk ongebroken was. "Er was helemaal niks van mij over," vertelde ze later in een interview. "En toch, ik zou het overleven."

Kille ontvangst
De overlever werd vanaf de jaren zestig een verteller van verhalen, ook over de kille ontvangst na de terugkeer in Nederland. Waar overlevenden uit de kampen eerst in Tsjechoslowakije met liefde, warmte en gastvrijheid werden opgevangen, werden Menco en haar moeder daarna in eigen land op weinig fijnzinnige wijze ondervraagd door de politie. De inboedel van hun huis in Amsterdam-Zuid bleek zich in Deventer te bevinden, maar de nieuwe eigenaren weigerden hem terug te geven.

Maar vooral gingen de verhalen over de diepe onmenselijkheid van de jodenvervolging. Elk jaar ontving ze tientallen jongeren bij zich thuis, om te vertellen en vragen te beantwoorden. Ze vond het zwaar om te doen, maar het moest. "Ik doe het voor de mensen die het niet meer kunnen navertellen. (...) Een geschiedenisboek kan de jeugd feiten vertellen. Maar het gevoel en de emotie die erbij komt, dat wil ik overbrengen."

Onderscheiding
Menco deed haar verhaal in haar huiskamer, maar ook op congressen in binnen- en buitenland, en op radio en televisie. Vreemd: met haar man Herman die ook in Auschwitz had gezeten, sprak ze met geen woord over de oorlog. In 1991 kreeg ze voor haar inzet een koninklijke onderscheiding. Daar was ze oprecht blij mee: in Auschwitz was ze een insect geweest dat moest worden verdelgd, en nu mocht ze zich ridder noemen.

Een ridder die het gevecht niet uit de weg ging, en soms zelfs met gretigheid leek op te zoeken. In 2007 vocht ze de leeftijdsgrens van 75 jaar aan voor preventief onderzoek naar borstkanker bij vrouwen. Discriminatie, vond Menco, die de ziekte met succes had doorstaan. Ze spande met twee andere vrouwen op leeftijd een rechtzaak aan tegen de staat, maar verloor die.

Eind vorig jaar was ze betrokken bij een onderzoek van het Instituut voor Oorlogsdocumentatie naar het verleden van het Rode Kruis, dat zich tijdens de oorlog nauwelijks bleek te hebben bekommerd om het lot van de Joden. Het onderzoek leidde tot ruiterlijke excuses van de hulporganisatie. Het was het laatste wapenfeit van een overlevende die tot het laatst bleef spreken en vechten voor hen die het niet konden navertellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden