Amsterdam Bewaar

Artis opent museum over 'vieze kriebelbeestjes'

In Micropia kun je met een bodyscan je eigen microben ontdekken.
In Micropia kun je met een bodyscan je eigen microben ontdekken. © Micropia/Maarten van der Wal

Bij Artis is een nieuw museum, Micropia, vanmiddag geopend door koningin Máxima. Het laat het nut zien van het onzichtbare, microscopische leven: bacteriën, virussen, algen en schimmels.

Microben worden gezien als smerig, slecht en gevaarlijk; als vieze kriebelbeestjes die op de toiletbril of een toetsenbord leven. Bacteriën worden geassocieerd met ziektes, en schimmels met bedorven voedsel. 'Ze hebben een stigma,' zegt Eveline Hensel, directeur van Micropia. 'De mensen weten niet wat het nut ervan is. Maar dit zijn de machtigste organismen op de wereld. Zonder microben kunnen we niet leven. Ze trainen het immuunsysteem, maken vitamines aan en leveren vijftig procent van de zuurstof.'

De opstelling in Micropia moet de bezoekers een andere blik geven op microben. 'Als je dit museum uitkomt, kijk je heel anders naar jezelf en de wereld.

'In Micropia wordt het onzichtbare zichtbaar gemaakt. Er staan 3D-kijkers waar de bezoekers met een speciale technologie live kunnen zien hoe het klokdiertje, de spiraalbacterie, het kiezelwier en de darmbacterie bewegen, zich voortplanten, eten en jagen. 'Twee pantoffeldiertjes gaan naast elkaar liggen, wrijven tegen elkaar aan en versmelten hierbij deels om dna uit te wisselen.'

Wimpermijt
De expositie begint al bij de lift naar de eerste etage. De camera pikt één van de mensen in de lift eruit en zoemt in op zijn wimper. Dat beeld levert een plaatje van een wimpermijt op. Dan zoomt de camera verder in en worden de bacteriën op de wimpermijt getoond. 'Mensen hebben werkelijk geen idee. Een mens draagt anderhalve kilo aan microben met zich mee,' zegt Hensel. In de mond zitten zevenhonderd soorten bacteriën en in het darmstelsel honderdduizend miljard.

'In Micropia kan men een bodyscan laten maken. Er is te zien welke microben in bijvoorbeeld de maag, in de darmen, op de huid of in de ogen leven. 'Wij zijn een wandelend ecosysteem.

Beerdiertje
'In het museum staat een vergrote versie van het beerdiertje, een microdiertje dat hitte, vrieskou, droogte en straling kan overleven door zich op te rollen en in slaapstand te gaan, zodat het als het ware schijndood is. 'Een diertje als dit is zelfs in de ruimte geweest. Hij zit in de cirkel van het leven.'

Verderop staat onder glas een enorme schimmel, de leucocoprinus, die wordt gevoed door parasolmieren. Deze mieren - 'Pas op, ze bijten' - kauwen plantenblaadjes, die buiten het glas staan, tot bladmoes en brengen het naar de schimmel, die zich daarmee voedt. Die schimmel produceert op zijn beurt een soort bolletjes, gongylidia, waarmee de mieren zich voeden. 'Schimmels en bacteriën zijn van groot nut. Er zijn bacteriën in de omgeving van Tsjernobyl gevonden die het dna repareren als er door straling schade is ontstaan.'

Wereld aan microben
Antoni van Leeuwenhoek ontdekte in 1674 bij toeval het bestaan van micro-organismen. Toen hij een waterdruppel onder zijn microscoop legde, zag hij een wereld aan microben.

Men denkt tegenwoordig dat 99 procent van de soorten micro-organismen nog onbekend is. Vanuit het museum hebben de bezoekers een inkijkje in het laboratorium waar microben worden gekweekt.

Micropia hoopt een breed publiek vanaf jonge leeftijd (de expositie is geschikt voor kinderen vanaf acht jaar) te enthousiasmeren voor microbiologie. Kennis van de microbiologie kan bijdragen aan het oplossen van allerlei problemen: van het zuiveren van water tot het genezen van infectieziekten door alternatieven voor antibiotica. Er zijn ook microben die plastic eten en kunnen worden ingezet bij afvalverwerking.

'Met microben maak je voedsel: kaas, koffie, chocolade, sojasaus, wijn, bier. Wat dacht je van karnemelk? En neem je een glas witbier, dan drink je levende microben.'

Ebolavirus
De Engelse kunstenaar Luke Jerram heeft voor Micropia verscheidene virussen van glas gemaakt, wat de mooiste kunstwerken oplevert. Het ebolavirus is langwerpig van vorm, het aidsvirus een bolletje en het pokkenvirus is ovaal.

Micropia heeft een doel. 'Bij de oprichting van Artis in 1838 hadden we geen idee wat er allemaal aan flora en fauna was en snapten we niet veel van de natuur. Dat geldt nu voor de micronatuur. En daarin schuilt het gevaar. Gebrek aan kennis en het bestaan van vooroordelen dat microben vies en gevaarlijk zijn, hebben een negatief effect op de innovatie die onze planeet nodig heeft om te overleven,' aldus het museum.

Micropia is vanaf morgen open. Voor openingstijden zie www.micropia.nl